El participio pasivo en -μένος
B1 Η μετοχή παθητικού παρακειμένου σε -μένος 50 / 66
En resumen
El griego convierte un verbo en un adjetivo de estado resultante con la terminación -μένος, -μένη, -μένο: κουράζω «cansar» da κουρασμένος «cansado», γράφω «escribir» da γραμμένος «escrito». La forma se construye sobre el tema perfectivo pasivo, así que la consonante anterior a la terminación suele cambiar (γράφ- → γραμ-, κλείν- → κλεισ-). Una vez formado, se comporta como cualquier adjetivo corriente en -ος, -η, -ο: se declina en los cuatro casos, concuerda con su sustantivo, forma el comparativo con πιο, y mantiene su acento fijo en -μέ-.
Lo esencial es el significado. Η μετοχή σε -μένος describe cómo ESTÁ algo ahora, no lo que le sucedió. Είμαι κουρασμένος es «estoy en un estado de cansancio»; el suceso que lo produjo es Κουράστηκα. Το γράμμα είναι γραμμένο mira la carta y describe su estado; Έχω γράψει το γράμμα me mira a mí y describe mi acción.
La regla
1. Formación. Toma el tema verbal sobre el que se construye el perfectivo pasivo (γράφ-τηκε, κουράσ-τηκε) y añade -μένος, -μένη, -μένο. En la práctica, el cambio es predecible a partir de la última consonante del tema de presente:
- labial (π, β, φ, πτ, φτ) → -μμένος con μ doble: γράφω → γραμμένος, κόβω → κομμένος, κρύβω → κρυμμένος;
- velar (κ, γ, χ, χν, γγ) → -γμένος: ανοίγω → ανοιγμένος, πλέκω → πλεγμένος;
- dental o sibilante (τ, δ, θ, ζ, σ) y muchos verbos en -νω → -σμένος: κουράζω → κουρασμένος, κλείνω → κλεισμένος, σβήνω → σβησμένος; otros verbos en -νω simplemente pierden la -ν-: δένω → δεμένος, ντύνω → ντυμένος;
- los verbos en -ώνω, -εύω y el grupo -ώ/-άω añaden la terminación a la vocal: πληρώνω → πληρωμένος, μαγειρεύω → μαγειρεμένος, αγαπώ → αγαπημένος.
Un puñado son irregulares y lo mejor es aprenderlos enteros: χάνω → χαμένος, τρώω → φαγωμένος, πλένω → πλυμένος, λέω → ειπωμένος, δίνω → δοσμένος.
2. Declinación y acento. El participio es un adjetivo de la clase -ος, -η, -ο, así que lleva el juego completo de terminaciones en los dos números. Su única peculiaridad es que el acento nunca se desplaza: se mantiene en -μέ- en todas y cada una de las casillas. Los sustantivos y adjetivos corrientes se desplazan por la regla de las tres sílabas (ο άνθρωπος → του ανθρώπου), pero κουρασμένος → του κουρασμένου, των κουρασμένων mantiene -μέ- intacto, porque el acento ya está en la penúltima sílaba.
3. Concordancia. Concuerda en género, número y caso con el sustantivo que describe, ya sea de forma atributiva o predicativa: η κουρασμένη μητέρα, τα γραμμένα γράμματα, τους κουρασμένους εργάτες, οι πόρτες είναι κλεισμένες. Forma el comparativo como cualquier adjetivo, con πιο: πιο κουρασμένος, ο πιο κουρασμένος από όλους.
4. Primer contraste — estado frente a suceso. Είμαι κουρασμένος no dice nada sobre el cuándo ni el cómo; es una descripción disponible ahora mismo. Κουράστηκα relata el suceso que produjo ese estado. Por eso un punto en el tiempo encaja mal con el participio: Το γράμμα γράφτηκε χθες (suceso, fechado) pero Το γράμμα είναι γραμμένο (estado, sin fecha).
5. Segundo contraste — participio frente a perfecto. Έχω γράψει το γράμμα es un perfecto con έχω: el sujeto es quien escribe, y la carta es su complemento. Το γράμμα είναι γραμμένο es cópula más adjetivo: el sujeto es la carta, y no hay complemento en absoluto. El participio nunca puede llevar un complemento directo. Hay un patrón aparte, muy corriente, que es έχω + complemento + participio, donde el participio concuerda con el complemento en acusativo y describe su estado: Έχω το τραπέζι στρωμένο «tengo la mesa puesta», Έχω τις βαλίτσες ετοιμασμένες.
6. Tercer contraste — -τός léxico frente a -μένος. Muchos verbos tienen también un adjetivo más antiguo en -τός, -τή, -τό. Ese nombra una propiedad permanente o un tipo de cosa; -μένος nombra el resultado de la acción de alguien. Το μαγαζί είναι κλειστό (así es su condición habitual de negocio) frente a Το τραπέζι είναι κλεισμένο στο όνομά μου (alguien la reservó). Del mismo modo, ανοιχτός «abierto» frente a ανοιγμένος «abierto (por alguien)», βραστός «hervido (un plato hervido)» frente a βρασμένος «habiendo sido hervido», γραπτός «escrito, por escrito (γραπτές εξετάσεις)» frente a γραμμένος «puesto por escrito».
Formas y estructuras
La formación del participio
| Ρήμα | Cambio fonético | Μετοχή | Traducción |
|---|---|---|---|
| γράφω | φ → μμ | γραμμένος | escrito |
| κόβω | β → μμ | κομμένος | cortado |
| κρύβω | β → μμ | κρυμμένος | escondido |
| ανοίγω | γ → γμ | ανοιγμένος | abierto (por alguien) |
| πλέκω | κ → γμ | πλεγμένος | tejido |
| κουράζω | ζ → σμ | κουρασμένος | cansado |
| κλείνω | ν → σμ | κλεισμένος | cerrado, reservado |
| σβήνω | ν → σμ | σβησμένος | apagado |
| ετοιμάζω | ζ → σμ | ετοιμασμένος | preparado |
| δένω | ν → μ | δεμένος | atado |
| πλένω | ν → (υ)μ | πλυμένος | lavado |
| πληρώνω | -ώνω → -ωμένος | πληρωμένος | pagado |
| στρώνω | -ώνω → -ωμένος | στρωμένος | puesto, hecho |
| μαγειρεύω | -εύω → -εμένος | μαγειρεμένος | cocinado |
| αγαπώ | -ώ → -ημένος | αγαπημένος | querido, favorito |
| χάνω | irregular | χαμένος | perdido |
| τρώω | irregular | φαγωμένος | comido |
Ενικός αριθμός (κουρασμένος, -η, -ο)
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο κουρασμένος | η κουρασμένη | το κουρασμένο |
| Γενική | του κουρασμένου | της κουρασμένης | του κουρασμένου |
| Αιτιατική | τον κουρασμένο | την κουρασμένη | το κουρασμένο |
| Κλητική | κουρασμένε | κουρασμένη | κουρασμένο |
Πληθυντικός αριθμός
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | οι κουρασμένοι | οι κουρασμένες | τα κουρασμένα |
| Γενική | των κουρασμένων | των κουρασμένων | των κουρασμένων |
| Αιτιατική | τους κουρασμένους | τις κουρασμένες | τα κουρασμένα |
| Κλητική | κουρασμένοι | κουρασμένες | κουρασμένα |
Los dos adjetivos, uno junto al otro
| Ρήμα | Λεξικό -τός (propiedad) | Μετοχή σε -μένος (resultado) |
|---|---|---|
| ανοίγω | ανοιχτός — abierto | ανοιγμένος — abierto por alguien |
| κλείνω | κλειστός — cerrado | κλεισμένος — cerrado, reservado |
| βράζω | βραστός — hervido (plato) | βρασμένος — hervido, habiendo sido hervido |
| γράφω | γραπτός — escrito, por escrito | γραμμένος — puesto por escrito |
| ψήνω | ψητός — asado (plato) | ψημένος — asado, horneado |
Ejemplos
| Ελληνικά | Español |
|---|---|
| Είμαι πολύ κουρασμένος και θα πάω για ύπνο. | Estoy muy cansado y me voy a la cama. |
| Κουράστηκα χθες στη δουλειά, γι’ αυτό σήμερα είμαι ακόμα κουρασμένη. | Me cansé en el trabajo ayer, por eso todavía estoy cansado hoy. |
| Η κουρασμένη μητέρα κάθισε στην πολυθρόνα. | La madre cansada se sentó en el sillón. |
| Το γράμμα είναι γραμμένο· λείπει μόνο η υπογραφή. | La carta está escrita; solo falta la firma. |
| Έχω γράψει το γράμμα από το πρωί. | He escrito la carta desde esta mañana. |
| Άφησα τα γραμμένα γράμματά μου πάνω στο γραφείο. | Dejé mis cartas escritas sobre el escritorio. |
| Έχω το τραπέζι στρωμένο, ελάτε να φάμε. | Tengo la mesa puesta, ven a comer. |
| Τα ρούχα είναι πλυμένα και σιδερωμένα. | La ropa está lavada y planchada. |
| Ο λογαριασμός είναι ήδη πληρωμένος. | La cuenta ya está pagada. |
| Πού είναι τα κλειδιά μου; Μάλλον είναι χαμένα. | ¿Dónde están mis llaves? Probablemente están perdidas. |
| Το μαγαζί είναι κλειστό τις Κυριακές, αλλά το τραπέζι μας είναι κλεισμένο για αύριο. | La tienda está cerrada los domingos, pero nuestra mesa está reservada para mañana. |
| Σήμερα είμαι πιο κουρασμένος από χθες. | Hoy estoy más cansado que ayer. |
| Το φαγητό είναι μαγειρεμένο και τα λαχανικά βραστά. | La comida está cocinada y las verduras están hervidas. |
| Το αυτοκίνητό του είναι παρκαρισμένο απέναντι. | Su coche está aparcado enfrente. |
Errores frecuentes
- Είμαι τελειωμένος την εργασία -> Έχω τελειώσει την εργασία — el participio es un adjetivo y nunca puede llevar un complemento directo; usa en su lugar el perfecto con έχω.
- Είμαι φαγωμένος το φαγητό -> Έχω φάει το φαγητό — misma regla: con un complemento necesitas έχω + verbo, no είμαι + participio.
- Η πόρτα είναι κλεισμένος -> Η πόρτα είναι κλεισμένη — concuerda en género con su sustantivo como cualquier adjetivo en -ος, -η, -ο.
- Τα ρούχα είναι πλυμένο -> Τα ρούχα είναι πλυμένα — la concordancia también cubre el número; el neutro plural lleva -μένα.
- Έχω το τραπέζι στρωμένος -> Έχω το τραπέζι στρωμένο — en el patrón έχω + complemento, el participio concuerda con el complemento, no con el sujeto.
- κούρασμενος, κουρασμενός -> κουρασμένος — el acento está fijo en -μέ- y nunca se desplaza, en ninguna casilla del paradigma.
- του κουρασμενού -> του κουρασμένου — no hay desplazamiento de acento en el genitivo, a diferencia de ο άνθρωπος → του ανθρώπου.
- γραφμένος -> γραμμένος — constrúyelo sobre el tema perfectivo pasivo, no sobre el tema de presente activo; la labial se convierte en μμ.
- κλεινμένος -> κλεισμένος — los verbos en -νω llevan -σμένος, no conservan -ν- antes de la terminación.
- τρωμένος -> φαγωμένος — unos pocos verbos frecuentes tienen un participio supletivo; apréndelos como vocabulario.
- Το γράμμα είναι γραμμένο χθες -> Το γράμμα γράφτηκε χθες — un estado no se puede fechar; un adverbio de tiempo necesita la forma de suceso.
- Το μαγαζί είναι κλεισμένο τις Κυριακές -> Το μαγαζί είναι κλειστό τις Κυριακές — una propiedad permanente lleva el adjetivo léxico en -τός.
- κουρασμενότερος -> πιο κουρασμένος — los participios forman el comparativo solo con πιο.
Consejos
- Antes de escribir -μένος, pregúntate: ¿estoy describiendo una condición o relatando un suceso? La condición lleva el participio, el suceso lleva el aoristo o el perfecto.
- Una prueba rápida en inglés: si «is + -ed» se puede sustituir por «is in a …-ed state», el griego quiere -μένος. Si significa «alguien lo hizo», el griego quiere έχω + verbo o el pasado simple.
- Aprende el participio como una palabra de diccionario junto al verbo, igual que aprendes un plural. Muchos han derivado hacia significados independientes: αγαπημένος «favorito», χαμένος «perdido, sin remedio», παντρεμένος «casado», περασμένος «pasado, último».
- Memoriza juntos los pares -τός / -μένος: ανοιχτός - ανοιγμένος, κλειστός - κλεισμένος, βραστός - βρασμένος, γραπτός - γραμμένος. El corto es una etiqueta, el largo es un resultado.
- El patrón έχω + complemento + participio es el griego cotidiano para «ya lo tengo hecho»: Έχω τα εισιτήρια κλεισμένα, Την πόρτα την έχω κλειδωμένη.
- Como el acento está fijo en -μέ-, nunca tienes que preocuparte por el desplazamiento del acento en esta clase — un raro respiro en la morfología griega.
- Cuando un participio se resiste a venirte a la mente, parafrasea con έχω + verbo. Siempre es gramatical, aunque sea menos idiomático que la lectura de estado.