Nominativo y acusativo, y la regla de la -ν final
A1 Ονομαστική και αιτιατική· ο κανόνας του τελικού ν 8 / 66
En resumen
Los sustantivos griegos cambian de forma según su función en la frase. El griego moderno tiene cuatro casos —ονομαστική (nominativo), γενική (genitivo), αιτιατική (acusativo), κλητική (vocativo)— y no hay dativo. Esta lección se centra en los dos que necesitas primero: el nominativo marca el sujeto, el acusativo marca el complemento directo. Como la terminación y el artículo ya llevan esa información, el orden de las palabras es libre: tanto Ο Νίκος βλέπει τον Γιώργο como Τον Γιώργο βλέπει ο Νίκος significan que Nikos es quien ve.
La segunda mitad es una costumbre ortográfica ligada al acusativo: las palabras pequeñas τη(ν), μια(ν), δε(ν), μη(ν) mantienen su -ν final delante de vocal y delante de κ, π, τ, ξ, ψ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ, y la pierden en los demás casos: τη Δευτέρα pero την Τρίτη.
La regla
Cuatro casos, sin dativo. Todo sustantivo, artículo, adjetivo y pronombre tiene cuatro formas por número. El nominativo nombra al sujeto, el genitivo indica posesión (lección 31), el acusativo marca el complemento directo y sigue a casi todas las preposiciones (lección 15), y el vocativo sirve para llamar a alguien (lección 21). El antiguo dativo ha desaparecido; solo sobrevive en expresiones fosilizadas como εν τω μεταξύ («mientras tanto»), εντάξει («de acuerdo») y δόξα τω Θεώ («gracias a Dios»), que son fósiles, no un caso vivo: apréndelas como palabras sueltas.
El nominativo es el sujeto. Ο σκύλος τρώει significa «el perro está comiendo». El artículo ο y la terminación -ος juntos dicen «este es el que lo hace».
El acusativo es el complemento directo. Βλέπω τον σκύλο —«veo al perro». El artículo masculino cambia ο -> τον y el sustantivo pierde su -ς final: ο σκύλος -> τον σκύλο. El artículo femenino cambia η -> τη(ν), pero el sustantivo en sí no cambia en singular: η Μαρία -> τη Μαρία. Los sustantivos neutros tienen idéntico aspecto en los dos casos: το παιδί es sujeto y objeto a la vez, así que el verbo y el contexto te dicen cuál es.
El caso gana al orden de las palabras. El inglés depende de la posición («the dog bites the man» no es lo mismo que «the man bites the dog»). El griego depende de la forma, así que el complemento puede desplazarse al principio para dar énfasis sin que cambie el significado:
- Ο Νίκος βλέπει τον Γιώργο. —Nikos ve a Giorgos. (neutro)
- Τον Γιώργο βλέπει ο Νίκος. —Es a Giorgos a quien ve Nikos. (Giorgos en foco)
En ambas frases, τον Γιώργο está en acusativo y ο Νίκος en nominativo, así que los papeles nunca cambian. Lee el artículo, no la posición.
Después de είμαι, el atributo permanece en nominativo. είμαι, γίνομαι y verbos similares no llevan complemento directo: enlazan dos nominativos. Η Μαρία είναι δασκάλα, Ο Κώστας είναι καλός μαθητής. Las profesiones y las nacionalidades suelen ir sin ningún artículo después de είμαι (lección 3).
Las expresiones de tiempo sin preposición van en acusativo. Donde el español dice «el lunes» o «por la mañana», el griego usa un acusativo sin preposición: τη Δευτέρα, την Τρίτη, το πρωί, το βράδυ, τις Κυριακές, αυτή την εβδομάδα.
La regla de la -ν final (ο κανόνας του τελικού ν). Cuatro palabras pequeñas terminan en -ν solo cuando la palabra siguiente empieza por un sonido que la «acoge»:
- el artículo femenino de acusativo τη(ν) y el pronombre átono τη(ν) («la, lo»)
- el indefinido femenino μια(ν) (la -ν aquí es opcional en la práctica)
- las negaciones δε(ν) y μη(ν)
Mantienen -ν delante de vocal y delante de κ, π, τ, ξ, ψ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ. La pierden delante de cualquier otra consonante: β, γ, δ, ζ, θ, λ, μ, ν, ρ, σ, φ, χ. El motivo es la pronunciación: esa -ν sonoriza la oclusiva siguiente, así que την Τρίτη se oye como si la segunda palabra empezara por ντ, y δεν πάω como si empezara por μπ.
Las palabras masculinas son una excepción por convención. La gramática escolar moderna escribe el acusativo masculino τον, έναν y αυτόν siempre con -ν, sea lo que sea lo que sigue, para que nunca se confundan con el neutro το ni con el femenino τη: τον φίλο, τον δρόμο, έναν καφέ, έναν χάρτη. Así que la regla en la que de verdad tienes que pensar es la femenina.
Formas y estructuras
El artículo definido — los cuatro casos
| Αρσενικό εν. | Θηλυκό εν. | Ουδέτερο εν. | Αρσενικό πλ. | Θηλυκό πλ. | Ουδέτερο πλ. | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο | η | το | οι | οι | τα |
| Γενική | του | της | του | των | των | των |
| Αιτιατική | τον | τη(ν) | το | τους | τις | τα |
| Κλητική | — | — | — | — | — | — |
El vocativo no lleva ningún artículo en griego moderno: Μαρία!, Γιώργο!, παιδιά!
El artículo indefinido (solo singular; no existe forma de plural)
| Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο | |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ένας | μια / μία | ένα |
| Γενική | ενός | μιας / μίας | ενός |
| Αιτιατική | έναν | μια(ν) / μία(ν) | ένα |
Artículo más sustantivo, los dos casos uno junto al otro
| Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο | |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική εν. | ο φίλος | η φίλη | το βιβλίο |
| Αιτιατική εν. | τον φίλο | τη φίλη | το βιβλίο |
| Ονομαστική πλ. | οι φίλοι | οι φίλες | τα βιβλία |
| Αιτιατική πλ. | τους φίλους | τις φίλες | τα βιβλία |
τη φίλη pierde la -ν porque φ no está en la lista de conservación; την Πέμπτη la mantiene porque π sí lo está.
Paradigma completo, masculino: ο άνθρωπος (fíjate en cómo el acento se desplaza a la segunda sílaba en los dos genitivos y en el acusativo plural)
| Ενικός | Πληθυντικός | |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ο άνθρωπος | οι άνθρωποι |
| Γενική | του ανθρώπου | των ανθρώπων |
| Αιτιατική | τον άνθρωπο | τους ανθρώπους |
| Κλητική | άνθρωπε | άνθρωποι |
Paradigma completo, femenino: η θάλασσα (el acento se desplaza a la terminación en el genitivo plural)
| Ενικός | Πληθυντικός | |
|---|---|---|
| Ονομαστική | η θάλασσα | οι θάλασσες |
| Γενική | της θάλασσας | των θαλασσών |
| Αιτιατική | τη θάλασσα | τις θάλασσες |
| Κλητική | θάλασσα | θάλασσες |
Paradigma completo, neutro: το παιδί (nominativo y acusativo son idénticos)
| Ενικός | Πληθυντικός | |
|---|---|---|
| Ονομαστική | το παιδί | τα παιδιά |
| Γενική | του παιδιού | των παιδιών |
| Αιτιατική | το παιδί | τα παιδιά |
| Κλητική | παιδί | παιδιά |
La -ν final en la práctica
| Λέξη | Κρατάει το -ν (φωνήεν, κ π τ ξ ψ μπ ντ γκ τσ τζ) | Χάνει το -ν |
|---|---|---|
| τη(ν) (άρθρο) | την ώρα, την Κυριακή, την Παρασκευή, την τσάντα | τη γάτα, τη Δευτέρα, τη θάλασσα, τη νύχτα |
| τη(ν) (αδύνατη αντωνυμία) | την ακούω, την περιμένω, την ξέρω | τη βλέπω, τη ρωτάω, τη θέλω |
| μια(ν) | μια(ν) ώρα, μια(ν) εικόνα | μια μέρα, μια φορά |
| δε(ν) | δεν είμαι, δεν ξέρω, δεν μπορώ, δεν πάω | δε θέλω, δε μιλάω, δε φεύγω |
| μη(ν) | μην ανησυχείς, μην τρέχεις, μην ξεχνάς | μη φεύγεις, μη μιλάς, μη ρωτάς |
| τον, έναν (αρσενικό) | τον πατέρα, έναν καφέ | — (πάντα με -ν: τον δρόμο, έναν φίλο) |
Ejemplos
| Ελληνικά | Español |
|---|---|
| Ο Νίκος βλέπει τον Γιώργο. | Nikos ve a Giorgos. |
| Τον Γιώργο βλέπει ο Νίκος, όχι ο Πέτρος. | Es a Giorgos a quien ve Nikos, no a Petros. |
| Η δασκάλα ρωτάει το παιδί. | El profesor pregunta al niño. |
| Ποιος ρωτάει ποιον; | ¿Quién pregunta a quién? |
| Η Μαρία είναι καλή δασκάλα. | María es una buena profesora. |
| Διαβάζω την εφημερίδα κάθε πρωί. | Leo el periódico todas las mañanas. |
| Θέλω έναν καφέ και μια πορτοκαλάδα. | Quiero un café y una naranjada. |
| Τη Δευτέρα δουλεύω, την Τρίτη έχω μάθημα. | El lunes trabajo, el martes tengo clase. |
| Το πρωί πίνω τσάι, το βράδυ βλέπω τηλεόραση. | Por la mañana bebo té, por la noche veo la televisión. |
| Δεν ξέρω την απάντηση. | No sé la respuesta. |
| Οι φοιτητές αγοράζουν τα βιβλία και τις τσάντες. | Los estudiantes compran los libros y las bolsas. |
| Τις Κυριακές βλέπουμε τους φίλους μας. | Los domingos vemos a nuestros amigos. |
Errores frecuentes
- Βλέπω ο Γιώργος. -> Βλέπω τον Γιώργο. — el complemento directo va en acusativo; ο solo puede ser sujeto.
- Η Μαρία ρωτάει η Άννα. -> Η Μαρία ρωτάει την Άννα. — dos nominativos dejan la frase sin ningún complemento.
- Τον Γιώργο βλέπει τον Νίκο. -> Τον Γιώργο βλέπει ο Νίκος. — anteponer el complemento no convierte el sujeto en acusativo.
- Είμαι τον δάσκαλο. -> Είμαι δάσκαλος. — είμαι enlaza dos nominativos y no lleva complemento directo.
- την Δευτέρα -> τη Δευτέρα — δ no está en la lista de conservación, así que la -ν se pierde.
- τη Τρίτη -> την Τρίτη — τ está en la lista de conservación, así que la -ν se mantiene.
- τη ώρα -> την ώρα — delante de cualquier vocal la -ν se mantiene siempre.
- Αγοράζω ένα καφέ. -> Αγοράζω έναν καφέ. — el acusativo masculino es έναν; ένα aquí lo convertiría en neutro.
- Δε μπορώ σήμερα. -> Δεν μπορώ σήμερα. — μπ mantiene la -ν.
- Μη ανησυχείς! -> Μην ανησυχείς! — una vocal siguiente mantiene la -ν.
- Στη Ελλάδα. -> Στην Ελλάδα. — στη(ν) es σε + τη(ν) y sigue la misma regla.
Consejos
- Lee el artículo, no la posición. ο/η/οι/τα en las casillas de nominativo, τον/τη/τους/τις en las de acusativo: en cuanto veas τον, sabes que esa palabra no es el sujeto, esté donde esté.
- Aprende cada sustantivo nuevo con su artículo (ο δρόμος, η πόρτα, το τραπέζι). El artículo es lo que de verdad tendrás que cambiar, y ahí es donde vive la regla de la -ν.
- Un truco mnemotécnico para la lista de conservación: son las oclusivas y las africadas —κ, π, τ—, sus compuestas ξ (= κ+σ) y ψ (= π+σ), y los dígrafos μπ, ντ, γκ, τσ, τζ. Todo lo que puedas tararear o silbar (β, γ, δ, ζ, θ, λ, μ, ν, ρ, σ, φ, χ) no lleva -ν.
- Los días de la semana son un ejercicio diario gratuito: τη Δευτέρα, την Τρίτη, την Τετάρτη, την Πέμπτη, την Παρασκευή, το Σάββατο, την Κυριακή.
- No busques ninguna preposición en las expresiones de tiempo: «el lunes» es simplemente τη Δευτέρα, acusativo sin preposición.
- Dilo en voz alta antes de escribirlo. Si la -ν convierte la κ, π, τ siguiente en un sonido γκ, μπ, ντ (την Τρίτη, δεν πάω), va ahí; si las palabras se enlazan sin más (τη θάλασσα, δε φεύγω), no va.
- No te preocupes por el masculino τον y έναν: escríbelos siempre con -ν. También verás δεν y την escritos con -ν por todas partes en textos informales y en internet: es una práctica habitual, pero la regla anterior es lo que se espera en un texto cuidado.