Με λίγα λόγια

Τα γαλλικά εκφράζουν ικανότητα, επιθυμία και υποχρέωση με τρία «τροπικά» ρήματα — το pouvoir (μπορώ), το vouloir (θέλω) και το devoir (πρέπει) — το καθένα σε προσωπικό τύπο και ακολουθούμενο απευθείας από απαρέμφατο, καθώς και τη σταθερή έκφραση il faut + απαρέμφατο για την αναγκαιότητα. Ο βασικός κανόνας: κλίνετε μόνο το τροπικό ρήμα και αφήνετε το δεύτερο ρήμα στο απαρέμφατο.

Ο κανόνας

Τα γαλλικά δεν έχουν ξεχωριστή κατηγορία τροπικών ρημάτων όπως τα αγγλικά «can/must/will». Αντ’ αυτού, τρία συνηθισμένα (αλλά ανώμαλα) ρήματα φέρουν τροπική σημασία και χρησιμοποιούν το ίδιο μοτίβο με τον εγγύς μέλλοντα (Μάθημα 16): ένα ρήμα σε προσωπικό τύπο + γυμνό απαρέμφατο.

• pouvoir = μπορώ, είμαι σε θέση να, έχω την άδεια: Je peux venir. (Μπορώ να έρθω.)
• vouloir = θέλω να: Elle veut partir. (Θέλει να φύγει.)
• devoir = πρέπει, οφείλω να: Nous devons travailler. (Πρέπει να δουλέψουμε.)

Το απαρέμφατο δεν αλλάζει ποτέ, όποιο κι αν είναι το υποκείμενο: Je peux manger, tu peux manger, ils peuvent manger.

Η άρνηση τυλίγεται γύρω από το τροπικό ρήμα σε προσωπικό τύπο, όχι γύρω από το απαρέμφατο: Je ne peux pas venir. (βλ. Μάθημα 10).

il faut + απαρέμφατο (υποχρέωση / αναγκαιότητα)

Το il faut είναι μια απρόσωπη έκφραση (από το ρήμα falloir). Το il είναι τυπικό υποκείμενο, όπως το αγγλικό «it» στο «it is necessary» — δεν αναφέρεται σε κανέναν. Υπάρχει μόνο στον τύπο il και ακολουθείται από απαρέμφατο:

• Il faut manger pour vivre. (Πρέπει να τρώει κανείς για να ζει.)
• Il faut faire attention. (Πρέπει να προσέχετε.)

Επειδή είναι απρόσωπο, το il faut δίνει μια γενική υποχρέωση («πρέπει κανείς / πρέπει»), ενώ το devoir αποδίδει την υποχρέωση σε συγκεκριμένο πρόσωπο. Άρνηση: Il ne faut pas fumer ici. (Δεν πρέπει να καπνίζετε εδώ.)

Ευγενικά αιτήματα ως πάγιες εκφράσεις: je voudrais, pourriez-vous

Ο απλός ενεστώτας των vouloir και pouvoir μπορεί να ακούγεται απότομος. Στην πράξη χρησιμοποιούνται οι τύποι της υποθετικής έγκλισης ως έτοιμοι ευγενικοί τύποι — μάθετέ τους τώρα ως πάγιες εκφράσεις· η ίδια η έγκλιση εξετάζεται στο Μάθημα 34.

• je voudrais = θα ήθελα: Je voudrais un café. / Je voudrais réserver une table.
• pourriez-vous = θα μπορούσατε: Pourriez-vous m’aider ? (Θα μπορούσατε να με βοηθήσετε;)
• est-ce que vous pourriez = θα μπορούσατε (πιο απαλό): Est-ce que vous pourriez répéter ?

Συγκρίνετε: Je veux un café (Θέλω έναν καφέ — απότομο) με Je voudrais un café (Θα ήθελα έναν καφέ — ευγενικό).

Προσθήκη του επιπέδου A2: devoir = υποχρέωση έναντι πιθανότητας· conditionnel de politesse

• devoir = υποχρέωση: Tu dois payer maintenant. (Πρέπει να πληρώσεις τώρα.)
• devoir = πιθανότητα / εικασία: το ίδιο ρήμα σημαίνει επίσης «μάλλον / πρέπει να είναι»: Il doit être malade. (Μάλλον είναι άρρωστος — υποθέτω.) Elle doit avoir trente ans. (Μάλλον είναι τριάντα χρονών.) Τα συμφραζόμενα ξεχωρίζουν τις δύο σημασίες.
• conditionnel de politesse: η υποθετική έγκλιση απαλύνει κάθε τροπικό ρήμα, όχι μόνο τα αιτήματα. Vous devriez vous reposer. (Θα έπρεπε να ξεκουραστείς — συμβουλή, πιο απαλή από το vous devez.) Tu pourrais faire un effort. (Θα μπορούσες να καταβάλεις προσπάθεια.)

Τύποι και δομές

Ενεστώτας των τριών τροπικών ρημάτων (όλα ανώμαλα):

Σημείωση: τα je/tu peux και je/tu veux καταλήγουν σε -x, όχι σε -s· το je/tu dois καταλήγει σε -s.

Το απρόσωπο falloir — υπάρχει μόνο ένας τύπος:

Ευγενικοί πάγιοι τύποι (υποθετική έγκλιση — απομνημονεύστε τους ως εκφράσεις):

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• Je peux à venir -> Je peux venir — καμία πρόθεση πριν από το απαρέμφατο μετά από τροπικό ρήμα.
• Je veux venant -> Je veux venir — το δεύτερο ρήμα παραμένει απαρέμφατο, ποτέ μετοχή.
• Je peux aide -> Je peux aider — κλίνετε μόνο το τροπικό ρήμα· το άλλο ρήμα είναι απαρέμφατο.
• Il faut je parte -> Il faut partir (ή Il faut que je parte με την υποτακτική, Μάθημα 38) — το il faut + απαρέμφατο δεν χρειάζεται υποκείμενο.
• Ils faut travailler -> Il faut travailler — το falloir είναι απρόσωπο· το υποκείμενο είναι πάντα il.
• Je veux un café (σε σερβιτόρο) -> Je voudrais un café — χρησιμοποιήστε την ευγενική υποθετική έγκλιση στα αιτήματα.

Συμβουλές

• Ένα μοτίβο να θυμάστε: τροπικό ρήμα σε προσωπικό τύπο + απαρέμφατο, ακριβώς όπως το aller + απαρέμφατο στον εγγύς μέλλοντα.
• Προσέξτε τις καταλήξεις: τα peux, veux παίρνουν -x· το dois παίρνει -s. Και τα τρία αλλάζουν θέμα: τα nous/vous κρατούν το θέμα του απαρεμφάτου, τα άλλα πρόσωπα το αλλάζουν (pouvons/pouvez αλλά peux/peuvent).
• Το Il faut είναι ο ευκολότερος τρόπος να πείτε «πρέπει κανείς» χωρίς να επιλέξετε υποκείμενο — πολύ συνηθισμένο σε οδηγίες και πινακίδες.
• Προτιμήστε πάντα το je voudrais και το pourriez-vous όταν ζητάτε κάτι· τα je veux και pouvez-vous μπορεί να ακούγονται απαιτητικά.
• Το Devoir σημαίνει και «πρέπει (να κάνω)» και «πρέπει να (είναι) = μάλλον είναι» — αφήστε τα συμφραζόμενα να αποφασίσουν.
• Για απαλή συμβουλή, στραφείτε στο vous devriez / tu devrais («θα έπρεπε») αντί για το άτονο vous devez.