Με λίγα λόγια

Τα ισπανικά δείχνουν πράγματα σε τρία επίπεδα απόστασης: este (αυτό, κοντά μου), ese (αυτό, κοντά σου), aquel (εκείνο, εκεί πέρα). Το καθένα συμφωνεί με το ουσιαστικό του· ο ουδέτερος τύπος esto / eso / aquello δείχνει μια ιδέα ή κάτι ακατονόμαστο.

Ο κανόνας

Εκεί όπου τα αγγλικά έχουν δύο δεικτικές (this / that), τα ισπανικά έχουν τρεις, ανάλογα με το ποιος βρίσκεται κοντά στο αντικείμενο:

• este — κοντά στον ομιλητή (aquí, «εδώ»)·
• ese — κοντά στον ακροατή (ahí, «εκεί, κοντά σου»)·
• aquel — μακριά και από τους δύο (allí / allá, «εκεί πέρα»).

Βήμα 1 — Διάλεξε ανάλογα με την απόσταση: este / ese / aquel.

Βήμα 2 — Συμφώνησε με το ουσιαστικό σε γένος και αριθμό, και τοποθέτησέ το πριν από το ουσιαστικό: este libro, esta casa, estos coches, estas mesas.

Βήμα 3 — Ιδέα ή άγνωστο πράγμα -> ο ουδέτερος τύπος esto / eso / aquello. Είναι άκλιτοι, δεν συνοδεύουν ποτέ ουσιαστικό, και αναφέρονται σε μια ολόκληρη κατάσταση ή σε κάτι που δεν μπορείς ακόμα να ονομάσεις: ¿Qué es esto? / Eso es verdad. Αυτό που απαγορεύεται είναι ένα ουσιαστικό αμέσως μετά τους, όχι μια δευτερεύουσα πρόταση. Παίρνουν κανονικά μία τέτοια (esto que me cuentas, eso que dices), συνδυάζονται με το todo (todo eso), και παίρνουν de + απαρέμφατο για να ονομάσουν μια ολόκληρη συνήθεια (eso de llegar tarde, «αυτό το να φτάνει κανείς αργά»).

Οι ίδιες μορφές με γένος λειτουργούν και ως αντωνυμίες («αυτό εδώ», «εκείνο»): Quiero este. Μια αντωνυμία μπορεί να προσδιοριστεί περισσότερο με φράση de που δηλώνει ποιο ακριβώς: aquel del fondo, esa del escaparate. Ο παλιός γραπτός τόνος (éste) είναι πλέον προαιρετικός σύμφωνα με την RAE, και η σύγχρονη γραφή συνήθως τον παραλείπει. Η μακρινή στιγμή στον χρόνο λειτουργεί όπως η μακρινή απόσταση στον χώρο: aquellos años = «εκείνα τα (μακρινά) χρόνια».

Τύποι και δομές

Κάθε βαθμός απόστασης συνδυάζεται με ένα επίρρημα τόπου:

Σε μια πρόταση, σύνδεσε το επίρρημα τόπου με de — μετά το ουσιαστικό ή αμέσως μετά την αντωνυμία: esa silla de ahí, este de aquí, aquellas de allí.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• esto libro -> este libro — το esto είναι ο ουδέτερος τύπος και δεν συνοδεύει ποτέ ουσιαστικό· χρησιμοποίησε este / esta / estos / estas με ουσιαστικά.
• esta problema -> este problema — το problema είναι αρσενικό (λέξη σε -ma, όπως και οι αντίστοιχες ελληνικές λέξεις), οπότε παίρνει este.
• ese casas -> esas casas — η δεικτική αντωνυμία συμφωνεί σε γένος και αριθμό· το casas είναι θηλυκό πληθυντικό.
• ¿Ves eso casa? -> ¿Ves esa casa? — για γνωστό ουσιαστικό χρησιμοποίησε τη μορφή με γένος, όχι τον ουδέτερο τύπο eso / esto.
• aquel για κάτι κοντά στον ακροατή -> ese — κράτα το aquel για πράγματα μακριά και από τους δύο σας.

Συμβουλές

• Αντιστοίχισε τις τρεις με την απόσταση από εσένα: este = εδώ (aquí), ese = εκεί κοντά σου (ahí), aquel = πολύ πιο πέρα (allí).
• Ο ουδέτερος τύπος esto / eso / aquello δεν έχει γένος ούτε πληθυντικό — χρησιμοποίησέ τον μόνο για ιδέες ή ακατονόμαστα πράγματα (¿Qué es esto?).
• Οι μορφές με γένος λειτουργούν και ως αντωνυμίες, οπότε «αυτό εδώ» είναι απλώς este / esta — δεν χρειάζεται ξεχωριστή λέξη.
• Ο τόνος στις αντωνυμικές μορφές (éste, ése) είναι πλέον προαιρετικός· οι ουδέτεροι τύποι esto / eso / aquello δεν παίρνουν ποτέ τόνο.
• Τα ese και aquel επεκτείνονται και στον χρόνο: aquellos años = «εκείνα τα (μακρινά) χρόνια».