Με λίγα λόγια

Ένα πρωτοσέλιδο σας δίνει μία μακριά πρόταση και καμία βοήθεια γι’ αυτήν. Πλήρως φωνηεντισμένη, ένας τυπικός τίτλος τρέχει: وَزيرُ خارِجِيَّةِ جُمْهورِيَّةِ مِصْرَ العَرَبِيَّةِ يَبْحَثُ في الرِّياضِ اسْتِئْنافَ المُفاوَضاتِ — «ο υπουργός εξωτερικών της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου συζητά την επανάληψη των συνομιλιών στο Ριάντ». Τίποτα σ’ αυτό δεν είναι καινούρια γραμματική: τέσσερις λέξεις συγκολλημένες σε μία αλυσίδα إِضافَة, ένα ρήμα ενεστώτα που στέκεται για παρελθοντικό γεγονός, ένα مَصْدَر που κάνει τη δουλειά ενός δεύτερου ρήματος. Αυτό που είναι καινούριο είναι η πυκνότητα — τα αραβικά του Τύπου συσκευάζουν περισσότερη δομή ανά λέξη από οποιοδήποτε ύφος έχετε συναντήσει, και δεν τυπώνουν καμία από τις καταλήξεις που κρατούν αυτή τη δομή μαζί.

Να η ίδια γραμμή όπως τη στοιχειοθετεί μια εφημερίδα — η γυμνή σελίδα χωρίς φωνηεντικά σημάδια, δανεισμένη άλλη μία φορά γιατί ένας τίτλος είναι ακριβώς το μέρος όπου την συναντάτε: وزير خارجية جمهورية مصر العربية يبحث في الرياض استئناف المفاوضات. Αυτό που χτίζει αυτό το μάθημα είναι το σύνολο συνηθειών ανάλυσης που επιβιώνουν αυτή τη διαγραφή: πού τελειώνει μια αλυσίδα, σε ποιο όνομα ανήκει ένα επίθετο που ακολουθεί, τα καμιά εικοσαριά مَصادِر και σύνθετες προθέσεις από τα οποία ζει το ύφος, και πώς διατυπώνεται μια γραμμή πηγής. Παλαιότερα και πιο λογοτεχνικά ύφη ανήκουν στο μάθημα 70· αυτά είναι τα αραβικά των σημερινών ειδήσεων.

Ο κανόνας

1. Τι διαγράφει ένας τίτλος, και τι βάζει μέσα. Ένας τίτλος είναι συμπιεσμένη πρόταση, και οι συμπιέσεις είναι κανονικές:

• Τα φωνηεντικά σημάδια φεύγουν, όπως φεύγουν στα περισσότερα τυπωμένα αραβικά — το Κοράνι, η ποίηση και τα παιδικά βιβλία είναι οι πάγιες εξαιρέσεις, και αυτή η σειρά είναι άλλη μία.
• Ο ενεστώτας στέκεται για ολοκληρωμένο γεγονός: الرَّئيسُ يَزورُ تونِسَ, ακριβώς όπως στα Αγγλικά «President visits Tunisia». Το σώμα του άρθρου μετά γυρίζει στον παρελθοντικό: زارَ الرَّئيسُ تونِسَ.
• Το θέμα έρχεται πρώτο: ένας τίτλος ανοίγει με το όνομα για το οποίο μιλάει (الرَّئيسُ يَزورُ…), εκεί που μια συνηθισμένη αφηγηματική πρόταση ανοίγει με το ρήμα της (زارَ الرَّئيسُ…).
• Το ρήμα μπορεί να εξαφανιστεί εντελώς, αφήνοντας καθαρή ονοματική φράση χτισμένη πάνω σε مَصْدَر: ارْتِفاعُ أَسْعارِ النِّفْطِ بَعْدَ قَرارِ التَّحالُفِ. Αυτό είναι το πιο τυπικό σχήμα απ’ όλα.

2. Η μακριά αλυσίδα إِضافَة: μόνο ο τελευταίος όρος είναι οριστικός. Το μάθημα 20 σας έδωσε إِضافَة δύο όρων και το μάθημα 42 την επέκτεινε· ο Τύπος τρέχει την ίδια μηχανή σε τέσσερις και πέντε όρους: اجْتِماعُ وُزَراءِ خارِجِيَّةِ دُوَلِ الاتِّحادِ الأُوروبِّيِّ — «η συνάντηση των υπουργών εξωτερικών των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Τρεις ιδιότητες κάνουν όλη τη δουλειά της ανάλυσης:

• Μόνο ο πρώτος όρος παίρνει την πτώση που αποδίδει η πρόταση (اجْتِماعُ, ονομαστική). Κάθε επόμενος όρος είναι γενική, χωρίς εξαίρεση.
• Μόνο ο τελευταίος όρος μπορεί να φέρει الـ, ή να είναι κύριο όνομα, ή να πάρει κολλημένη αντωνυμία. Όρος στη μέση δεν μπορεί ποτέ να είναι οριστικός από μόνος του.
• Τίποτα δεν μπορεί να μπει ανάμεσα στους κρίκους — ούτε επίθετο, ούτε πρόθεση, ούτε αριθμός.

Έτσι η αλυσίδα κλείνει στην πρώτη λέξη που φέρει الـ ή κύριο όνομα, και ό,τι ακολουθεί είναι σχόλιο πάνω σε έναν από τους κρίκους. Διαβάστε وَزيرُ - خارِجِيَّةِ - جُمْهورِيَّةِ - مِصْرَ και σταματήστε: το مِصْرَ είναι κύριο όνομα, οπότε η αλυσίδα έχει τελειώσει και το العَرَبِيَّةِ μετά είναι επίθετο.

3. Το επίθετο που ακολουθεί: πρώτα πτώση, μετά γένος. Επειδή τα επίθετα πρέπει να περιμένουν ώσπου να ολοκληρωθεί η αλυσίδα, ο αναγνώστης πρέπει να στείλει το καθένα πίσω στο δικό του όνομα. Η πτώση το κάνει:

• وَزيرُ الخارِجِيَّةِ الأَمْريكِيُّ — ονομαστική, οπότε μπορεί να περιγράφει μόνο το وَزيرُ (επίσης ονομαστική). Ο Αμερικανός υπουργός εξωτερικών.
• وَزيرُ الخارِجِيَّةِ الأَمْريكِيَّةِ — γενική και θηλυκό, οπότε περιγράφει το الخارِجِيَّةِ: ο υπουργός του αμερικανικού υπουργείου εξωτερικών, διαφορετικός ισχυρισμός.

Στη γυμνή σελίδα η πτώση είναι αόρατη, αλλά το γένος όχι: το ة του الأَمْريكِيَّة τυπώνεται, οπότε όποτε τα υποψήφια ονόματα διαφέρουν στο γένος το επίθετο ακόμα προδίδεται. Όταν δεν διαφέρουν — مُنَظَّمَةُ الصِّحَّةِ العالَمِيَّةُ, όπου και τα δύο είναι θηλυκά — μόνο η γνώση του κόσμου σας λέει ότι το العالَمِيَّةُ ανήκει στο مُنَظَّمَةُ.

4. Τα τοπωνύμια είναι δίπτωτα. Τα περισσότερα ονόματα χωρών και πόλεων είναι مَمْنوعٌ مِنَ الصَّرْفِ (βλ. μάθημα 41): ποτέ τανβίν, και η γενική είναι φάτχα, όχι κάσρα — في مِصْرَ، إِلى تونِسَ، مِنْ لُبْنانَ، في بَيْروتَ. Ονόματα που φέρουν الـ συμπεριφέρονται κανονικά (في العِراقِ، في السّودانِ، في الرِّياضِ), και το ίδιο ένα δίπτωτο που ηγείται της δικής του إِضافَة: مِنْ مَصادِرَ دِبْلوماسِيَّةٍ (φάτχα) απέναντι στο مِنْ مَصادِرِ الوِزارَةِ (κάσρα, γιατί το مَصادِر είναι τώρα مُضاف).

5. Το ονοματικό, βαρύ σε مَصْدَر ύφος. Εκεί που τα Αγγλικά γράφουν ρήμα, ο Τύπος γράφει το μασντάρ του και κρεμάει τους συμμετέχοντες πάνω του ως إِضافَة. Το مَصْدَر κρατάει τη σύνταξη του ρήματός του (βλ. μάθημα 67): το υποκείμενό του γίνεται ο δεύτερος όρος σε γενική, το αντικείμενό του μένει αιτιατική.

• ارْتَفَعَتْ أَسْعارُ النِّفْطِ → ارْتِفاعُ أَسْعارِ النِّفْطِ
• أَعْلَنَتِ الحُكومَةُ رَفْعَ الدَّعْمِ → إِعْلانُ الحُكومَةِ رَفْعَ الدَّعْمِ (το δεύτερο مَصْدَر είναι το αντικείμενο του πρώτου, και μένει σε αιτιατική)

Το παραγωγικό απόθεμα είναι μικρό και σχεδόν εξ ολοκλήρου μορφές II, IV, VI, VII, VIII και X (μαθήματα 46–48): إِعْلانٌ، ارْتِفاعٌ، انْخِفاضٌ، اسْتِئْنافٌ، تَوْقيعٌ، تَراجُعٌ، اسْتِقْبالٌ، تَصْريحٌ. Είκοσι απ’ αυτά, μαθευμένα με τα ρήματά τους, ανοίγουν τους περισσότερους τίτλους.

6. Οι σύνθετες προθέσεις. Αυτά είναι ονόματα παγωμένα στη θέση τους, και καθένα βάζει το επόμενο όνομα σε γενική: إِثْرَ και عَقِبَ (αμέσως μετά), بِشَأْنِ (σχετικά με), حَوْلَ (για), في إِطارِ (στο πλαίσιο), عَلى خَلْفِيَّةِ (με φόντο), بِهَدَفِ (με στόχο), بِسَبَبِ، خِلالَ، مِنْ أَجْلِ. Τέσσερις απ’ αυτές — إِثْرَ، عَقِبَ، حَوْلَ، خِلالَ — φέρουν ορατή φάτχα γιατί είναι επιρρηματικές αιτιατικές (βλ. μάθημα 31) που ηγούνται μιας إِضافَة, οπότε αυτό που τις ακολουθεί είναι γενική το ίδιο: إِثْرَ اجْتِماعٍ طارِئٍ.

7. Ρήματα στήριξης: قامَ بِـ، أَجْرى، شَهِدَ. Αντί για σκέτο ρήμα, ο Τύπος χρησιμοποιεί συχνά ελαφρύ ρήμα συν مَصْدَر — αφήνει τον συντάκτη να κολλήσει επίθετα στην ενέργεια.

• قامَ بِـ + مَصْدَر σε γενική: قامَ الوَزيرُ بِزِيارَةٍ رَسْمِيَّةٍ. Εδώ δουλεύει μόνο το بِـ.
• أَجْرى (IV μορφή, ελλιπές — βλ. μάθημα 51) + مَصْدَر σε αιτιατική: أَجْرى الطَّرَفانِ مُحادَثاتٍ — ομαλός θηλυκός πληθυντικός παίρνει κάσρα στην αιτιατική (βλ. μάθημα 9).
• شَهِدَ με τόπο ή χρονικό διάστημα ως υποκείμενο: شَهِدَتِ العاصِمَةُ ارْتِفاعًا حادًّا.

8. Το تَمَّ, η παθητική παράκαμψη. Το تَمَّ (ρίζα تمم, διπλασιασμένο — βλ. μάθημα 49) σημαίνει «ολοκληρώθηκε», και χτίζει παθητική από οποιοδήποτε مَصْدَر χωρίς να αγγίξει το ρήμα: تَمَّ تَوْقيعُ الاتِّفاقِيَّةِ = «υπογράφηκε η συμφωνία». Το مَصْدَر είναι ο فاعِل του تَمَّ, οπότε είναι ονομαστική, και το تَمَّ συμφωνεί μαζί του: تَمَّتِ المُوافَقَةُ عَلى المَشْروعِ. Το جَرى δουλεύει το ίδιο. Η γνήσια παθητική (βλ. μάθημα 52) ζει δίπλα της — أُعْلِنَ عَنْ خُطَّةٍ جَديدَةٍ، عُقِدَ الاجْتِماعُ — και διαβάζεται ως λιγότερο γραφειοκρατική· προτιμήστε την στα δικά σας γραπτά.

9. Πηγές και απόδοση. Μια πρόταση ειδήσεων λέει από πού πήρε τον ισχυρισμό της: ذَكَرَتْ وَكالَةُ الأَنْباءِ أَنَّ…، أَفادَتْ مَصادِرُ…، صَرَّحَ مَسْؤولٌ… Τρία παγωμένα επιρρηματικά κάνουν τα υπόλοιπα, όλα αιτιατική مَصادِر (βλ. μάθημα 60): نَقْلًا عَنْ (παραθέτοντας), وَفْقًا لِـ (σύμφωνα με — το لِـ δεν είναι διαπραγματεύσιμο), اسْتِنادًا إِلى. Περαιτέρω παραθέσεις κρέμονται από μετοχές حال (βλ. μάθημα 55): مُشيرًا إِلى أَنَّ…، مُضيفًا أَنَّ…

Ο ένας κανόνας για απομνημόνευση: μετά το قالَ ο σύνδεσμος είναι إِنَّ, μετά από οτιδήποτε άλλο είναι أَنَّ. قالَ الوَزيرُ إِنَّ الاجْتِماعَ مُثْمِرٌ — αλλά أَكَّدَ الوَزيرُ أَنَّ الاجْتِماعَ مُثْمِرٌ. Και τα δύο είναι το إِنَّ και οι αδελφές του από το μάθημα 44, οπότε το όνομα μετά τους είναι αιτιατική είτε έτσι είτε αλλιώς. Μετά από πρόθεση μόνο το أَنَّ είναι δυνατό: بِأَنَّ، إِلى أَنَّ.

10. Αριθμοί, απώλειες και ποσοστά. Οι εφημερίδες τυπώνουν ψηφία και σας αφήνουν να συμπληρώσετε τη λέξη του αριθμού, αλλά το μετρημένο όνομα υπακούει ακόμα στο μάθημα 26 — οπότε το όνομα σας λέει πώς να διαβάσετε το ψηφίο. Το أَكْثَرُ مِنْ 20 قَتيلًا είναι ενικός αιτιατικής γιατί το 20 πέφτει στη ζώνη 11–99· 3 قَتْلى είναι πληθυντικός γιατί το 3–10 κάνει ιντάφα με πληθυντικό. Το أَكْثَرُ είναι το ίδιο δίπτωτο: إِلى أَكْثَرَ مِنْ 20 قَتيلًا. Τα ποσοστά είναι بِنِسْبَةِ + ψηφίο + بِالمِئَةِ (επίσης في المِئَةِ): ارْتَفَعَتِ الصّادِراتُ بِنِسْبَةِ 5 بِالمِئَةِ.. Αόριστες ποσότητες χρησιμοποιούν إِضافَة: عَشَراتُ القَتْلى، مِئاتُ المُشارِكينَ، آلافُ النّازِحينَ.

Μια σημαία για τα ψηφία. Πολλές αραβικές εφημερίδες — αιγυπτιακές και του Κόλπου πάνω απ’ όλες — τυπώνουν αραβοϊνδικά ψηφία (٠١٢٣٤٥٦٧٨٩), ενώ οι μαγκρεμπινές χρησιμοποιούν 0–9. Αυτή η σειρά γράφει 0–9 παντού, οπότε περιμένετε τα άλλα σχήματα σε αληθινή σελίδα· δεν αλλάζουν τίποτα στη γραμματική.

11. Έξι ευρετικοί που επιβιώνουν τα χαμένα σημάδια. (1) Η πρώτη λέξη με الـ κλείνει την αλυσίδα إِضافَة. (2) Ένα γυμνό τελικό ا σε αόριστο όνομα είναι αιτιατική — قتيلا، ارتفاعا، نقلا، وفقا — οπότε είναι تَمْييز, حال ή αντικείμενο. (3) Τα ـون / ـين και ـان / ـين τυπώνονται, οπότε οι ομαλοί πληθυντικοί και οι δυϊκοί κρατούν την πτώση τους ακόμα χωρίς φωνηεντικά σημάδια: το المشاركون είναι υποκείμενο, το المشاركين όχι. (4) Το ة σε επίθετο που ακολουθεί κατονομάζει το όνομά του όποτε οι υποψήφιοι διαφέρουν στο γένος. (5) Θηλυκό ενικό ρήμα μετά από πληθυντικό όνομα (الدول أعلنت) σημαίνει ότι ο πληθυντικός είναι άλογος (βλ. μάθημα 11). (6) Μην επιχειρείτε πλήρες إِعْراب ενός τίτλου — βρείτε την αλυσίδα, το مَصْدَر και την πηγή, και συνεχίστε την ανάγνωση.

Τύποι και δομές

Ο τίτλος, κομμάτι κομμάτι

Τα مَصادِر του Τύπου που δεν μπορείτε να αποφύγετε

Σύνθετες προθέσεις — όλες συντάσσονται με γενική

Ρήματα στήριξης και η πτώση του مَصْدَر

Το تَمَّ — η φέτα που χρειάζεστε (διπλασιασμένο ρήμα, ρίζα تمم)

Οι αριθμοί όπως τους τυπώνει η σελίδα

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• في مِصْرِ -> في مِصْرَ — τα περισσότερα τοπωνύμια είναι مَمْنوعٌ مِنَ الصَّرْفِ: χωρίς τανβίν, και η γενική είναι φάτχα. Το ίδιο για إِلى تونِسَ، مِنْ لُبْنانَ، في بَيْروتَ — αλλά في العِراقِ, γιατί το الـ επαναφέρει τις κανονικές καταλήξεις.
• الوَزيرُ الخارِجِيَّةِ -> وَزيرُ الخارِجِيَّةِ — ο πρώτος όρος μιας إِضافَة δεν παίρνει ποτέ الـ. Είναι ήδη οριστικός, μέσω του τελευταίου όρου της αλυσίδας.
• وَزيرُ الخارِجِيَّةِ الأَمْريكِيَّةِ (με την έννοια του υπουργού) -> وَزيرُ الخارِجِيَّةِ الأَمْريكِيُّ — γενική θηλυκού στέλνει το επίθετο στο الخارِجِيَّةِ· θέλατε ονομαστική αρσενικού, πάνω στο وَزيرُ.
• قالَ الوَزيرُ أَنَّ الاجْتِماعَ مُثْمِرٌ -> قالَ الوَزيرُ إِنَّ الاجْتِماعَ مُثْمِرٌ — μετά το قالَ είναι πάντα إِنَّ με κάσρα. Το أَنَّ πάει με أَكَّدَ، ذَكَرَ، أَضافَ، أَوْضَحَ και με κάθε πρόθεση.
• الدُّوَلُ المُشارِكَةُ أَعْلَنوا -> الدُّوَلُ المُشارِكَةُ أَعْلَنَتْ — το دُوَل είναι άλογος πληθυντικός, οπότε επίθετο και ρήμα πάνε και τα δύο σε θηλυκό ενικό (βλ. μάθημα 11).
• أَكْثَرُ مِنْ 20 قَتْلى -> أَكْثَرُ مِنْ 20 قَتيلًا — το ψηφίο κρύβει τη λέξη عِشْرينَ, και το 11–99 παίρνει ενικό αιτιατικής تَمْييز. Διαβάστε το ψηφίο πριν συλλαβίσετε το όνομα.
• تَمَّ تَوْقيعَ الاتِّفاقِيَّةِ -> تَمَّ تَوْقيعُ الاتِّفاقِيَّةِ — μετά το تَمَّ το مَصْدَر είναι το υποκείμενο, όχι το αντικείμενο, οπότε είναι ονομαστική. Το تَمَّ δεν έχει αντικείμενο καθόλου.
• إِعْلانُ الحُكومَةِ رَفْعُ الدَّعْمِ -> إِعْلانُ الحُكومَةِ رَفْعَ الدَّعْمِ — ένα مَصْدَر κρατάει τη σύνταξη του ρήματός του (βλ. μάθημα 67): αυτός που ενεργεί γίνεται η γενική της إِضافَة, το αντικείμενο μένει αιτιατική.
• بِشَأْنَ الأَزْمَةِ -> بِشَأْنِ الأَزْمَةِ — το بِشَأْنِ είναι بِـ συν όνομα, οπότε είναι το ίδιο γενική. Τα إِثْرَ، عَقِبَ، حَوْلَ και خِلالَ κρατούν φάτχα, όντας επιρρηματικές αιτιατικές.
• وَفْقًا إِلى بَيانٍ رَسْمِيٍّ -> وَفْقًا لِبَيانٍ رَسْمِيٍّ — κάθε παγωμένο επιρρηματικό έχει μία σταθερή πρόθεση: وَفْقًا لِـ، نَقْلًا عَنْ، اسْتِنادًا إِلى، بِناءً عَلى.

Συμβουλές

• Αναλύστε κάθε τίτλο με την ίδια σειρά: βρείτε πού το الـ κλείνει την αλυσίδα, κατονομάστε το κεφαλικό όνομα, μετά κολλήστε τα επίθετα που ακολουθούν κατά γένος. Οι καταλήξεις έρχονται τελευταίες, αν έρθουν καθόλου.
• Είκοσι مَصادِر σας αγοράζουν το μεγαλύτερο μέρος ενός πρωτοσέλιδου. Πάρτε τα από αληθινούς τίτλους με τα ρήματά τους κολλημένα — ارْتَفَعَ / ارْتِفاعٌ، أَعْلَنَ / إِعْلانٌ — ώστε το ζεύγος να μπει στη μνήμη ως ένα λήμμα.
• Αναγνωρίζετε τα ρήματα στήριξης, αλλά γράφετε απλά: το أَعْلَنَتِ الوِزارَةُ είναι καλύτερος πεζός λόγος από το قامَتِ الوِزارَةُ بِالإِعْلانِ, και τα αραβικά εγχειρίδια ύφους το λένε κι αυτά.
• Κρατήστε το قالَ إِنَّ ως ένα αδιάσπαστο κομμάτι, όπως κρατάτε ένα ανώμαλο αγγλικό ρήμα.
• Το άλιφ της αόριστης αιτιατικής είναι η μία κατάληξη που η σελίδα σας δείχνει ακόμα — قتيلا، ارتفاعا، نقلا. Εκπαιδεύστε τον εαυτό σας να το προσέχει· σημαδεύει αντικείμενα, تَمْييز και حال δωρεάν.
• Περιμένετε ٠١٢٣٤٥٦٧٨٩ σε αιγυπτιακές σελίδες και του Κόλπου και 0–9 στο Μαγκρέμπ. Τα ψηφία διαφέρουν, η γραμματική του μετρημένου ονόματος όχι.
• Διαβάστε μία εισαγωγική παράγραφο την ημέρα φωναχτά, σε τύπο παύσης. Δύο εβδομάδες απ’ αυτό κάνουν περισσότερα γι’ αυτό το ύφος από οποιαδήποτε ποσότητα ανάλυσης.
• Μην μεταφέρετε αυτές τις συνήθειες προς τα πίσω στη λογοτεχνία ή σε παλαιότερα κείμενα: αυτό το ονοματικό, με πηγές πρακτορείων ύφος είναι δημιούργημα του εικοστού αιώνα. Το μάθημα 70 χειρίζεται ό,τι ήρθε πριν από αυτό.