Με λίγα λόγια

Όλα σε αυτή τη σειρά μέχρι τώρα γράφτηκαν για να παράγονται: μάθετε τον κανόνα, χρησιμοποιήστε τον. Αυτό το τελευταίο μάθημα είναι το αντίθετο. Είναι μάθημα ανάγνωσης. Τα Αραβικά έχουν μία γραμματική απλωμένη σε δεκατέσσερις αιώνες, και η κορυφή αυτού του εύρους — το Κοράνι, η κλασική βιβλιοθήκη, ένα προοίμιο συντάγματος, ένα κήρυγμα, η παράγραφος που παραθέτει ένας αρθρογράφος για να κάνει ένα σημείο — χρησιμοποιεί μια χούφτα μέσα που ο σύγχρονος πεζός λόγος έχει αποσύρει ήσυχα. Δεν είναι δύσκολα, μόνο άγνωστα, και το καθένα είναι ένα μικρό οπτικό σημάδι που ή το αναγνωρίζετε ή σκοντάφτετε πάνω του.

Ο στόχος είναι στενός και ειλικρινής: Αναγνωρίζετε, μην παράγετε μόνοι σας. Έπειτα θα πρέπει να μπορείτε να ανοίξετε μια παλαιότερη σελίδα, να δείτε ένα لَـ μπροστά από κατηγόρημα, ένα διπλασιασμένο نّ στο τέλος ρήματος, ένα بـ εκεί που δεν ανήκει καμία πρόθεση, ή ένα όνομα σε σχήμα أَبا, και να ξέρετε αμέσως τι κάνει το καθένα — χωρίς να θέλετε να βάλετε κανένα από αυτά σε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα. Αυτό που χωρίζει τα στρώματα είναι η συχνότητα, όχι η γραμματική: όλα αυτά είναι ακόμα απολύτως σωστά λογοτεχνικά αραβικά, και ο παλαιότερος γραπτός λόγος απλώς χρησιμοποιεί ολόκληρο το απόθεμα μαζί, χωρίς φωνηεντικά σημάδια. Το ένα στοιχείο παρακάτω που χρειάζεστε ενεργά είναι το بَلى.

Ο κανόνας

1. Το إِنَّ συν το ολισθαίνον λαμ — اللّامُ المُزَحْلَقَة. Το إِنَّ ήρθε στο μάθημα 44 ως σκέτος τονιστής. Στα υψηλά αραβικά συνήθως φτάνει με ταίρι: ένα لَـ που φέρει φάτχα, σταθμευμένο στο κατηγόρημα.

• إِنَّ الأَمْرَ لَخَطيرٌ. — το ζήτημα είναι πράγματι σοβαρό.
• إِنَّ الإِنْسانَ لَفي خُسْرٍ. (العصر 2)

Οι γραμματικοί το ονομάζουν المُزَحْلَقَة, «το μετατοπισμένο λαμ»: ανήκει στην αρχή της πρότασης, όπου κάθεται ήδη το إِنَّ, οπότε ολισθαίνει μπροστά πάνω στο خَبَر. Δεν αλλάζει πτώση πουθενά και φέρει πάντα φάτχα — μια κάσρα σε εκείνη τη θέση είναι η πρόθεση لِـ και κάτι εντελώς άλλο. Όταν το خَبَر προτάσσεται (βλ. μάθημα 17) το λαμ πέφτει στο καθυστερημένο اسْم αντί γι’ αυτό: إِنَّ في البَيْتِ لَرَجُلًا.

2. نونُ التَّوْكيد — το εμφατικό νυν. Ένα نّ κολλημένο στο τέλος ρήματος, που μετατρέπει το «θα το κάνω» σε «οπωσδήποτε θα το κάνω». Κολλάει μόνο στον مُضارِع και στην أَمْر, ποτέ στον παρελθοντικό, σε βαρύ σχήμα (لَأَفْعَلَنَّ، اِذْهَبَنَّ) και σε σπάνιο ελαφρύ με σκέτο σουκούν (اِذْهَبَنْ). Το ρήμα τότε σταματά να κλίνεται κατ’ έγκλιση: είναι مَبْنِيٌّ عَلى الفَتْح, οπότε το ـُ του مَرْفوع (βλ. μάθημα 40) χάνεται κάτω από φάτχα. Με πληθυντικά και θηλυκά υποκείμενα οι καταλήξεις συγκρούονται και απλοποιούνται — το يَكْتُبونَ γίνεται لَيَكْتُبُنَّ και το تَكْتُبينَ γίνεται لَتَكْتُبِنَّ — και η ντάμμα ή κάσρα που επιβιώνει είναι το μόνο ίχνος του χαμένου γράμματος. Έξω από παράθεση, κήρυγμα ή στίχο δεν θα το συναντήσετε, και δεν πρέπει ποτέ να το γράφετε.

3. القَسَم — ο όρκος, και η απάντηση που επιβάλλει. Ένας όρκος έχει τρία μέρη: ένα μόριο, το πράγμα στο οποίο ορκίζεται κανείς (πάντα مَجْرور), και جَوابُ القَسَم, την πρόταση που εγγυάται ο όρκος. Τα μόρια είναι وَ (وَاللهِ), بِ (بِاللهِ — το μόνο που επιτρέπει ρητό ρήμα, أُقْسِمُ بِاللهِ) και تَ (تَاللهِ). Αυτό που κάνει την κατασκευή αναγνωρίσιμη είναι ότι η απάντηση δεν είναι ελεύθερη: το σχήμα της το υπαγορεύει ο όρκος, και ο πίνακας παρακάτω απαριθμεί και τα πέντε σχήματα. Το وَتَاللهِ لَأَكيدَنَّ أَصْنامَكُمْ (الأنبياء 57) είναι όλο το σύστημα σε τέσσερις λέξεις — μόριο, γενική, λαμ, εμφατικό νυν. Σύγχρονο κατάλοιπο: το وَاللهِ επιβιώνει στην ομιλία, και ο όρκος ανάληψης καθηκόντων κρατάει το καλούπι, أُقْسِمُ بِاللهِ العَظيمِ أَنْ أَحْتَرِمَ الدُّسْتورَ.

4. ما الحِجازِيَّة, και το περιττό بـ. Στο μάθημα 68 το ما αρνείται παρελθοντικό ρήμα. Τα παλαιότερα αραβικά του επιτρέπουν επίσης να αρνείται ονοματική πρόταση, λειτουργώντας ακριβώς σαν لَيْسَ: το اسْم μένει مَرْفوع και το خَبَر πάει مَنْصوب — ما هٰذا بَشَرًا (يوسف 31). Αυτή είναι η χιτζαζική μεταχείριση· η αντίπαλη ταμιμική αφήνει το ما αδρανές με και τα δύο μέρη σε ονομαστική, ما هٰذا بَشَرٌ. Πολύ συχνά το خَبَر αντί γι’ αυτό φέρει باءٌ زائِدَة, ένα περιττό بـ που δεν μεταφράζεται σε τίποτα και βάζει τη λέξη σε γενική κατά τον τύπο ενώ μένει αιτιατική κατά τη λειτουργία: ما هٰذا بِبَشَرٍ، ما أَنا بِنادِمٍ. Το ίδιο περιττό بـ είναι ζωντανό μετά το لَيْسَ στον σύγχρονο επίσημο πεζό λόγο — لَيْسَ الأَمْرُ بِسَهْلٍ — που είναι το άγκιστρό σας γι’ αυτό.

5. يا أَيُّها النّاسُ — και γιατί το النّاسُ είναι ονομαστική. Το μάθημα 36 έδωσε τον κανόνα: το يا δεν μπορεί να συναντήσει το الـ, οπότε το أَيُّها παρεμβάλλεται. Στα υψηλά αραβικά αυτή είναι η καθιερωμένη προσφώνηση, και κρύβει μια παγίδα πτώσης. Το أَيُّ είναι ο αληθινός مُنادى, مَبْنِيٌّ عَلى الضَّمّ· το ها είναι μόριο προσοχής· και το όνομα μετά είναι نَعْتٌ مَرْفوع που συμφωνεί με εκείνη τη ντάμμα — όχι η αιτιατική που μπορεί να υποβάλει μια κλητική: يا أَيُّها النّاسُ / يا أَيُّها الَّذينَ آمَنوا (البقرة 183) / أَيَّتُها السَّيِّداتُ والسّادَةُ. Πλήρως εν χρήσει — κάθε ομιλία και επίσημη επιστολή ανοίγει έτσι, συνήθως με το يا πεσμένο.

6. Οι αρχαϊκοί σύνδεσμοι. Έξι αξίζει να ξέρετε, από πλήρως ζωντανούς ως καθαρά λογοτεχνικούς. Η σύνταξή τους είναι το σημείο· τα νοήματα είναι εύκολα, και ο πίνακας παρακάτω τα βάζει δίπλα δίπλα.

• بَيْدَ أَنَّ — «ωστόσο». Κλειδωμένο στο أَنَّ, οπότε ακολουθεί πάντα όνομα σε αιτιατική (βλ. μάθημα 44). Ο πιο επίσημος αντιθετικός σύνδεσμος του μαθήματος 66, και ακόμα εντελώς χρησιμοποιήσιμος σήμερα.
• إِذْ — ένα παρελθοντικό «όταν» (ذَكَرَ ذٰلِكَ إِذْ كُنّا صِغارًا) και ένα αιτιολογικό «αφού, διότι», που είναι αγαπημένο του Τύπου: تَأَخَّرَ التَّقْريرُ، إِذْ لَمْ تَصِلِ البَياناتُ.
• لَعَلَّ («ίσως») και لَيْتَ («μακάρι») — δύο αδελφές του إِنَّ, οπότε όνομα σε αιτιατική, κατηγόρημα σε ονομαστική. Το لَعَلَّ είναι ζωντανό στον προσεκτικό πεζό λόγο· το لَيْتَ, ευχή για ό,τι είναι απρόσιτο, είναι μόνο λογοτεχνικό.
• لا سِيَّما — «ιδίως», συνήθως με προηγούμενο وَ. Το όνομα μετά είναι κανονικά مَجْرور ως δεύτερος όρος μιας إِضافَة· ανάγνωση σε ονομαστική είναι επίσης σωστή κλασικά.
• ناهيكَ عَنْ — «πόσο μάλλον», συν γενική. Παγωμένη μετοχή με παγωμένη αντωνυμία.

7. الأَسْماءُ الخَمْسَة — μία λέξη που φοράει τρία μακρά φωνήεντα. Το μάθημα 40 τα κατέταξε ως ιδιαιτερότητα του πτωτικού συστήματος· εδώ είναι που αποδίδουν, γιατί δείχνουν την πτώση ως γράμμα, που επιβιώνει ακόμα και σε κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια. Είναι أَبٌ، أَخٌ، حَمٌ، فو، ذو, και συμπεριφέρονται έτσι μόνο όταν ισχύουν και οι τέσσερις προϋποθέσεις: ενικός, όχι υποκοριστικό, مُضاف, και σε ιντάφα με κάτι άλλο από ياء المُتَكَلِّم.

جاءَ أَبو خالِدٍ - رَأَيْتُ أَبا خالِدٍ - سَلَّمْتُ عَلى أَبي خالِدٍ

Αυτή η τελευταία προϋπόθεση είναι που μπερδεύει τους μαθητές: βάλτε οποιοδήποτε από αυτά σε ιντάφα με «μου» και καταρρέουν πίσω στην κανονική κλίση με αόρατες καταλήξεις, οπότε τα أَبي، أَخي φαίνονται ίδια και στις τρεις πτώσεις. Το ذو είναι το ιδιαίτερο — σημαίνει صاحِب, «κάτοχος», και παίρνει όνομα μετά του, ποτέ αντωνυμία· το θηλυκό του ذاتُ / ذاتَ / ذاتِ κλίνεται με συνηθισμένα φωνήεντα, και ο πληθυντικός του είναι ذَوو / ذَوي. Τίποτε από αυτά δεν είναι έκθεμα μουσείου: είναι φέρον βάρος σε ονόματα και παγιωμένες εκφράσεις — أَبو ظَبْيٍ، ذو الحِجَّةِ، مِنْ ذَوي الخِبْرَةِ، ذَوو الاحْتِياجاتِ الخاصَّةِ، شَرِكَةٌ ذاتُ مَسْؤولِيَّةٍ مَحْدودَةٍ. Ένα τοπωνύμιο ακόμα κλίνεται στον προσεκτικό γραπτό λόγο (زُرْنا أَبا ظَبْيٍ), αν και ο τύπος συχνά το παγώνει ως أَبو ظَبْي.

8. حينَئِذٍ και το αντισταθμιστικό τανβίν. Μια κλειστή οικογένεια χρονικών επιρρημάτων χτισμένη από ظَرْف συν إِذْ, γραμμένη ως μία λέξη με τη χάμζα πάνω σε βάση ya. Το κασρατάν είναι تَنْوينُ العِوَض, τανβίν αντιστάθμισης: στέκεται στη θέση ολόκληρης διαγραμμένης πρότασης, «τη στιγμή που [συνέβη εκείνο]». Δεν είναι επομένως πτωτική κατάληξη και δεν ποικίλλει ποτέ — το حينَئِذٍ μένει حينَئِذٍ ως υποκείμενο, αντικείμενο, οπουδήποτε. Τα σκέτα σύγχρονα ισοδύναμα είναι عِنْدَها، حينَها، في ذٰلِكَ الوَقْتِ· οι τύποι ـئِذٍ είναι η εκδοχή του επίσημου ύφους, και είναι συχνοί στον τύπο.

9. Σημάδια στη σελίδα που δεν είναι γράμματα. Το στιλέτο άλιφ που συναντήσατε με τα φωνηεντικά σημάδια και πάλι με τις δεικτικές — ένα μακρό ā τυπωμένο ως μικρή κατακόρυφη γραμμή αντί για άλιφ — είναι πυκνό ακριβώς σε αυτά τα κείμενα: هٰذا، ذٰلِكَ، أُولٰئِكَ، لٰكِنْ، الرَّحْمٰن، إِلٰه، هٰكَذا. Η σύγχρονη στοιχειοθεσία ρίχνει τη γραμμή· το φωνήεν είναι μακρό είτε έτσι είτε αλλιώς. Δίπλα του κάθεται η βάσλα ٱ, ένα άλιφ με μικρό ص από πάνω που σημαδεύει هَمْزَةُ الوَصْل που εκθλίβεται στη συνεχή ανάγνωση — ο συνηθισμένος τύπος γράφει γυμνό ا, ένας μουσχάφ γράφει ٱلْحَمْدُ.

10. Ανάγνωση τυπωμένου Κορανίου, και πώς να το παραπέμπετε. Μια σελίδα μουσχάφ στοιχειοθετείται για απαγγελία, όχι για πεζό λόγο: σημάδια βάσλα, στιλέτα άλιφ παντού, επιπλέον σημάδια απαγγελίας, παλαιότερη ορθογραφία σε μερικές λέξεις (الصَّلوٰةَ αντί για الصَّلاةَ), και αριθμοί στίχων σε αραβοϊνδικά ψηφία μέσα σε ροζέτα, ٢٥٥ ۝. Τίποτε από αυτά δεν είναι γραμματική ούτε μεταφέρεται στη γραφή αραβικών. Αυτή η σειρά τυπώνει δυτικά ψηφία, οπότε μια παραπομπή είναι το όνομα της σούρας στα αραβικά συν δυτικός αριθμός στίχου σε παρένθεση: (البقرة 255)، (العصر 2)، (يوسف 31).

11. Ένα ζωντανό αντανακλαστικό: بَلى, όχι نَعَمْ. Το μάθημα 15 σας το έδωσε, και ανήκει κι εδώ, γιατί είναι η κλασική διάκριση που τα σύγχρονα αραβικά δεν έχουν εγκαταλείψει. Μετά από αρνητική ερώτηση το نَعَمْ συμφωνεί με την άρνηση — σημαίνει «όχι, δεν είμαι». Μόνο το بَلى την αντικρούει: أَلَسْتَ طالِبًا؟ - بَلى، أَنا طالِبٌ.

12. Πού είναι η γραμμή. Ασφαλές στα δικά σας επίσημα αραβικά: بَيْدَ أَنَّ، إِذْ، لَعَلَّ، لا سِيَّما، عِنْدَئِذٍ، أَيُّها الحُضورُ, τα πέντε ονόματα, بَلى. Όχι ασφαλές: نون التوكيد، القَسَم ως ρητορικό μέσο, ما الحِجازِيَّة، لَيْتَ، το εμφατικό لَـ. Μια αναφορά που απλώνει το χέρι στο لَأَفْعَلَنَّ δεν ακούγεται λόγια· ακούγεται σαν στολή.

Τύποι και δομές

Τα σημάδια, όπως εμφανίζονται στη σελίδα:

Το نونُ التَّوْكيد στο كَتَبَ — η φέτα που θα συναντήσετε πράγματι. Οι τύποι δυϊκού και θηλυκού πληθυντικού (لَتَكْتُبانِّ، لَيَكْتُبْنانِّ) μένουν έξω: είναι εξαιρετικά σπάνιοι, και το σχήμα τους αποκωδικοποιεί αν ποτέ πέσετε πάνω σε έναν.

جَوابُ القَسَم — η απάντηση που επιβάλλει ο όρκος:

Τα الأَسْماءُ الخَمْسَة και στις τρεις πτώσεις:

Το αντισταθμιστικό τανβίν — όλη η οικογένεια, και είναι σύντομη:

Οι αρχαϊκοί σύνδεσμοι και με τι συντάσσονται:

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• أَلَسْتَ طالِبًا؟ - نَعَمْ. -> أَلَسْتَ طالِبًا؟ - بَلى. — μετά από αρνητική ερώτηση το نَعَمْ επιβεβαιώνει την άρνηση, οπότε μόλις συμφωνήσατε ότι δεν είστε μαθητής.
• هاذا -> هٰذا — το μακρό ā εδώ γράφεται με το στιλέτο άλιφ, ή χωρίς τίποτα, ποτέ με πλήρες άλιφ. Το ίδιο για ذالك -> ذٰلِكَ και لاكن -> لٰكِنْ.
• رَأَيْتُ أَبو خالِدٍ -> رَأَيْتُ أَبا خالِدٍ — τα أَبو، أَبا، أَبي είναι μία λέξη σε τρεις πτώσεις, όχι τρεις λέξεις. Μετά το رَأَيْتُ είναι مَفْعولٌ بِهِ, και το σημάδι αιτιατικής του είναι το μακρό ا.
• إِنَّ الرَّجُلَ لِرَجُلٌ كَريمٌ -> إِنَّ الرَّجُلَ لَرَجُلٌ كَريمٌ — το εμφατικό λαμ παίρνει φάτχα. Με κάσρα είναι η πρόθεση لِـ, που θα απαιτούσε γενική.
• ما هٰذا بِبَشَرًا -> ما هٰذا بِبَشَرٍ — μόλις είναι εκεί το περιττό بـ, η λέξη μετά παίρνει τον τύπο γενικής, αν και η δουλειά της είναι ακόμα αυτή ενός خَبَر σε αιτιατική. Διαλέξτε ένα σχήμα: ما هٰذا بَشَرًا ή ما هٰذا بِبَشَرٍ.
• يا أَيُّها النّاسَ -> يا أَيُّها النّاسُ — το όνομα μετά το أَيُّها είναι نَعْت που συμφωνεί με τη ντάμμα του. Η κλητική αιτιατική ισχύει για مُنادى σε ιντάφα (يا صاحِبَ البَيْتِ), όχι εδώ.
• حينَئِذًا -> حينَئِذٍ — μία λέξη, χάμζα πάνω σε βάση ya, και σταθερό κασρατάν που αντισταθμίζει διαγραμμένη πρόταση. Δεν είναι πτωτική κατάληξη και δεν γίνεται ποτέ ـًا.
• وَلَأُرْسِلَنَّ النُّسْخَةَ غَدًا -> وَسَأُرْسِلُ النُّسْخَةَ غَدًا — άψογη γραμματική, λάθος ύφος. Το نون التوكيد σε ηλεκτρονικό μήνυμα διαβάζεται ως παρωδία· το سَـ συν σκέτο مُضارِع είναι αυτό που θέλετε.

Συμβουλές

• Διαβάστε για σημάδια, όχι για ανάλυση. Τέσσερα σχήματα σηκώνουν το περισσότερο βάρος: ένα λαμ με φάτχα πριν από κατηγόρημα, ένα διπλασιασμένο نّ που κλείνει ρήμα, ένα بـ εκεί που δεν ανήκει καμία πρόθεση, και μια μακρά κατάληξη و/ا/ي στα أَب، أَخ، ذو. Εντοπίστε αυτά και η πρόταση λύνεται μόνη της.
• Κρατήστε δύο νοερές στήλες: υιοθετήστε (بَيْدَ أَنَّ، إِذْ، لَعَلَّ، لا سِيَّما، عِنْدَئِذٍ، أَيُّها، بَلى) έναντι αναγνωρίζετε μόνο (نون التوكيد، القَسَم، ما الحِجازِيَّة، لَيْتَ، اللام المزحلقة). Κάθε στοιχείο αυτού του μαθήματος ανήκει σε ακριβώς μία από αυτές.
• Εξασκηθείτε στα πέντε ονόματα ως προφορικές τριάδες — أَبو أَبا أَبي، أَخو أَخا أَخي، ذو ذا ذي — όπως εξασκηθήκατε στο الطّالِبانِ الطّالِبَيْنِ στο μάθημα 40. Είναι το ένα πτωτικό σημάδι που επιβιώνει σε κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια, οπότε κερδίζουν περισσότερη προσοχή απ’ όση υποβάλλει η συχνότητά τους.
• Μεταχειριστείτε τις λέξεις ـئِذٍ ως λεξιλόγιο, όχι ως γραμματική: έξι λήμματα, μία σταθερή κατάληξη, χωρίς συμφωνία, χωρίς πτώση. Μάθετε πρώτα το عِنْدَئِذٍ — είναι αυτό που θα συναντήσετε περισσότερο.
• Το بَلى είναι το μοναδικό ενεργό στοιχείο εδώ. Συνδέστε το με την ερώτηση, όχι με την απάντηση: αν η ερώτηση άνοιξε με أَلَـ، ما ή لَمْ, η αντικρουστική απάντηση είναι بَلى.
• Για εξάσκηση, διαβάστε μια στήλη δίγλωσσης έκδοσης απέναντι στην αντικριστή μετάφραση και σημειώστε μόνο τις κατασκευές αυτού του μαθήματος. Δεκαπέντε λεπτά απ’ αυτό νικούν μία ώρα πινάκων, και είναι το φυσικό επόμενο βήμα τώρα που η σειρά τελείωσε.