Με λίγα λόγια

Μπορείτε πια να χτίσετε όποια μεμονωμένη αραβική πρόταση θέλετε. Αυτό το μάθημα είναι για τους αρμούς ανάμεσα στις προτάσεις: τις λέξεις που γυρίζουν πέντε χωριστές δηλώσεις σε μία παράγραφο που επιχειρηματολογεί, παραχωρεί, εξηγεί και καταλήγει. Τα Αραβικά ακουμπούν σε αυτούς τους αρμούς πολύ πιο βαριά απ’ ό,τι τα αγγλικά — μια σοβαρή παράγραφος λογοτεχνικών αραβικών έχει σύνδετη στην αρχή σχεδόν κάθε πρότασης, και ένα κείμενο χωρίς αυτούς διαβάζεται σαν σωρός σημειώσεων. Το σύνολο είναι μικρό και κλειστό, και ταξινομείται σε έξι δουλειές: προσθήκη, αντίθεση, αιτία, αποτέλεσμα, σειρά βημάτων και αναδιατύπωση.

Οι σημασίες είναι εύκολες· η γραμματική που κουβαλούν είναι αυτό που σας αγοράζει αυτό το μάθημα. Κάθε σύνδετης ανήκει σε μια κατηγορία σύνταξης, και η κατηγορία — όχι η σημασία — αποφασίζει τι μπορεί να τον ακολουθήσει και ποια κατάληξη παίρνει εκείνη η λέξη. Το لٰكِنَّ τραβάει το επόμενο όνομα στην αιτιατική, το بِسَبَبِ απαιτεί γενική, και το أَيْضًا είναι το ίδιο αιτιατική και δεν διέπει τίποτα. Το ανακάτεμα των κατηγοριών παράγει προτάσεις απολύτως κατανοητές και αναμφίβολα ξένες.

Ο κανόνας

1. Έξι δουλειές, μία εργαλειοθήκη. Στερεώστε πρώτα τον λειτουργικό χάρτη: προσθήκη (وَ، أَيْضًا، كَذٰلِكَ، بِالإِضافَةِ إِلى، فَضْلًا عَنْ), αντίθεση (لٰكِنَّ، بَلْ، غَيْرَ أَنَّ، إِلّا أَنَّ، بَيْدَ أَنَّ، في المُقابِلِ), αιτία (لِأَنَّ، بِسَبَبِ، نَظَرًا لِـ، إِذْ), αποτέλεσμα (لِذٰلِكَ، وَبِالتّالي، وَمِنْ ثَمَّ، فَـ), σειρά (أَوَّلًا… ثانِيًا… وَأَخيرًا), αναδιατύπωση (أَيْ، بِعِبارَةٍ أُخْرى). Αιτία και αποτέλεσμα είναι μία σχέση ιδωμένη από αντίθετα άκρα: το لِأَنَّ βάζει τον λόγο μετά το γεγονός, το لِذٰلِكَ βάζει το γεγονός μετά τον λόγο.

2. Κατηγορία μία — η οικογένεια أَنَّ: το όνομα που ακολουθεί είναι مَنْصوب. Κάθε σύνδετης χτισμένος πάνω στο أَنَّ — لٰكِنَّ، غَيْرَ أَنَّ، إِلّا أَنَّ، بَيْدَ أَنَّ، بِما أَنَّ، رَغْمَ أَنَّ، مَعَ أَنَّ، لِأَنَّ — είναι إِنَّ وأَخَواتُها (μάθημα 44) με παλτό σύνδετη. Το όνομα πίσω του παίρνει φάτχα και το κατηγόρημά του μένει مَرْفوع:

لٰكِنَّ الطّالِبَ مُجْتَهِدٌ. / غَيْرَ أَنَّ الطَّريقَ طَويلٌ. / إِلّا أَنَّ الأَسْعارَ مُرْتَفِعَةٌ.

Μια αντωνυμία ως υποκείμενο κολλάει, ακριβώς όπως στο إِنَّ: لٰكِنَّهُ، غَيْرَ أَنَّها، بَيْدَ أَنَّني. Και επειδή όνομα ή αντωνυμία είναι υποχρεωτικά, καμία από αυτές τις λέξεις δεν μπορεί να καθίσει απευθείας μπροστά σε ρήμα. Τα غَيْرَ أَنَّ، إِلّا أَنَّ και بَيْدَ أَنَّ λένε όλα «ωστόσο, εκτός του ότι»· το بَيْدَ أَنَّ είναι το πιο επίσημο, σαν στο σπίτι του στα κύρια άρθρα.

3. Κατηγορία δύο — προθετικοί σύνδετες: το όνομα που ακολουθεί είναι مَجْرور. Τα بِسَبَبِ، نَظَرًا لِـ، بِالإِضافَةِ إِلى، عَلى الرَّغْمِ مِنْ، فَضْلًا عَنْ، في المُقابِلِ τελειώνουν σε πρόθεση ή στον πρώτο όρο μιας إِضافَة, οπότε ό,τι ακολουθεί κουβαλάει κάσρα και είναι όνομα, συνήθως مَصْدَر:

بِسَبَبِ المَطَرِ / عَلى الرَّغْمِ مِنَ المَطَرِ / نَظَرًا لِارْتِفاعِ الأَسْعارِ / فَضْلًا عَنْ ذٰلِكَ

Κανένας τους δεν μπορεί να πάρει πρόταση. Όποτε τα αγγλικά έχουν «because of / in view of / despite» — και τα ελληνικά «λόγω / ενόψει / παρά» — η αραβική θέση πίσω του κρατάει ένα όνομα γενικής και τίποτα άλλο.

4. Κατηγορία τρία — επιρρηματικά αιτιατικής: δεν διέπουν τίποτα. Τα أَيْضًا، أَوَّلًا، ثانِيًا، أَخيرًا، عِلاوَةً، فَضْلًا، نَظَرًا، إِذًا είναι ονόματα παγωμένα στην αιτιατική και χρησιμοποιημένα ως επιρρήματα (μάθημα 31). Όλη τους η γραμματική είναι η κατάληξη που φορούν: τανβίν φάτχα, γραμμένο ـًا. Δεν κάνουν τίποτα στην επόμενη λέξη — το نَجَحَ في الاِمْتِحانِ أَيْضًا είναι συνηθισμένη πρόταση με επίρρημα κολλημένο στο τέλος. Δύο από αυτά, τα فَضْلًا και نَظَرًا, σέρνουν πάντα πίσω τους μια πρόθεση.

5. Κατηγορία τέσσερα — τα ελαφρά μόρια, που δεν διέπουν τίποτα και δεν απαιτούν τίποτα. Τα وَ، فَـ، ثُمَّ، بَلْ، لٰكِنْ، أَيْ، إِذْ παίρνουν ό,τι έρθει μετά, ρήμα ή όνομα, και δεν αλλάζουν καμία κατάληξη.

6. Βαρύ لٰكِنَّ απέναντι σε ελαφρύ لٰكِنْ. Ίδια τρία γράμματα, δύο λέξεις, και η σάντα είναι όλη η διαφορά. Το لٰكِنَّ ανήκει στην οικογένεια إِنَّ και πρέπει να ακολουθείται από όνομα αιτιατικής ή συνημμένη αντωνυμία — لٰكِنَّ الوَقْتَ قَصيرٌ، لٰكِنَّها رَفَضَتْ. Το لٰكِنْ (σουκούν, χωρίς σάντα) είναι σκέτος παρατακτικός σύνδεσμος και συνήθως έχει ρήμα πίσω του — حاوَلْتُ الاِتِّصالَ بِهِ لٰكِنْ نَسيتُ الرَّقْمَ. Και τα δύο συχνά προτάσσονται από وَ χωρίς αλλαγή σημασίας, και στο τυπωμένο κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια και τα δύο εμφανίζονται ως لكن, οπότε όταν διαβάζετε αποφασίζετε από ό,τι ακολουθεί: όνομα σημαίνει βαρύ, ρήμα σημαίνει ελαφρύ.

7. وَ، فَـ، ثُمَّ — τρεις ταχύτητες του «και». Το وَ απλώς προσθέτει και δεν λέει τίποτα για σειρά ή αιτία. Το فَـ, γραμμένο κολλημένο στην επόμενη λέξη, λέει «και τότε αμέσως» ή «και γι’ αυτό» — ο συντομότερος σύνδετης αποτελέσματος στη γλώσσα: سَمِعَ الخَبَرَ فَاتَّصَلَ بي. Το ثُمَّ λέει «έπειτα, ύστερα από κενό». Μια παράγραφος χτισμένη μόνο πάνω στο وَ διαβάζεται σαν κατάλογος· η εναλλαγή των τριών κάνει τον αραβικό πεζό λόγο να κινείται.

8. Αιτία, τέσσερις τρόποι. Το لِأَنَّ παίρνει πρόταση με υποκείμενο αιτιατικής (μάθημα 38)· το بِسَبَبِ παίρνει ένα όνομα γενικής· το نَظَرًا لِـ είναι το επίσημο ύφος του بِسَبَبِ και παίρνει κι αυτό όνομα — نَظَرًا لِسوءِ الأَحْوالِ الجَوِّيَّةِ. Το إِذْ είναι το παράταιρο: ελαφρύ μόριο που κρεμάει μια ολόκληρη επεξηγηματική πρόταση σε τελειωμένη πρόταση, κοντά στο «αφού, καθώς, δεδομένου ότι» — لَمْ نُسافِرْ، إِذْ كانَتِ الأَسْعارُ مُرْتَفِعَةً. Δεν ανοίγει ποτέ παράγραφο και δεν παίρνει ποτέ σκέτο όνομα.

9. Αποτέλεσμα, τέσσερις τρόποι. Το لِذٰلِكَ («οπότε, γι’ αυτό») είναι το καθημερινό και ανοίγει την πρότασή του. Τα وَبِالتّالي («κατά συνέπεια») και وَمِنْ ثَمَّ («εξού») είναι τα γραπτά ύφη της ίδιας ιδέας· το مِنْ ثَمَّ είναι παγωμένο — το ثَمَّ εδώ είναι η παλιά λέξη για «εκεί», όχι το ثُمَّ της σειράς. Το τέταρτο είναι το σκέτο فَـ, που κάνει την ίδια δουλειά σε ένα γράμμα.

10. Σειρά: η σειρά ـًا. Τα أَوَّلًا، ثانِيًا، ثالِثًا، وَأَخيرًا αριθμούν τα βήματα ενός επιχειρήματος ή ενός συνόλου οδηγιών. Ανοίγουν την πρότασή τους, συνήθως με ένα «،» μετά, και μόνο το τελευταίο κουβαλάει κανονικά το وَ. Μέσα σε μία πρόταση την ίδια δουλειά την κάνουν τα ثُمَّ και بَعْدَ ذٰلِكَ, και το κλείσιμο το وَفي النِّهايَةِ.

11. Αναδιατύπωση. Το أَيْ είναι «δηλαδή, ήτοι» και απλώς προτάσσεται της επαναδιατύπωσης: يَصِلُ الوَفْدُ غَدًا، أَيْ قَبْلَ المُؤْتَمَرِ بِيَوْمٍ. Για πληρέστερη αναδιατύπωση χρησιμοποιήστε بِعِبارَةٍ أُخْرى ή بِمَعْنًى آخَرَ, το καθένα ακολουθούμενο από «،» και πλήρη πρόταση. Σημειώστε τις καταλήξεις: το أُخْرى είναι مَقْصور και δεν δείχνει πτώση, ενώ το آخَرَ είναι δίπτωτο (μάθημα 41) με φάτχα εκεί που περιμένετε κάσρα.

12. أَمّا … فَـ — το πλαίσιο θέματος, και το فَ δεν είναι προαιρετικό. Το أَمّا αναγγέλλει θέμα, «όσον αφορά το Χ». Το όνομα μετά από αυτό είναι مُبْتَدَأ και μένει مَرْفوع· το σχόλιο πρέπει να αρχίζει με فَـ:

أَمّا زَيْدٌ فَمُسافِرٌ. / أَمّا الطُّلّابُ الجُدُدُ فَيَبْدَؤُونَ الدِّراسَةَ غَدًا. / أَمّا في المَساءِ فَنَبْقى في البَيْتِ.

Το να αφήνετε το فَ είναι το κλασικό λάθος μαθητή εδώ· χωρίς αυτό το πλαίσιο είναι σπασμένο. Το أَمّا είναι το κύριο εργαλείο για να απλωθεί μια σύγκριση σε δύο προτάσεις, και ζευγαρώνει με το في المُقابِلِ.

13. Παραχώρηση: رَغْمَ أَنَّ … فَإِنَّ, και ποτέ لٰكِنَّ από πάνω. Με رَغْمَ أَنَّ، بِالرَّغْمِ مِنْ أَنَّ ή مَعَ أَنَّ μπροστά, η κύρια πρόταση εισάγεται κανονικά από فَـ, συχνά ως فَإِنَّ: رَغْمَ أَنَّهُ مَريضٌ فَإِنَّهُ يَعْمَلُ. Αυτό που δεν μπορείτε να κάνετε είναι να σημαδέψετε την αντίθεση δύο φορές — *رَغْمَ أَنَّهُ مَريضٌ لٰكِنَّهُ يَعْمَلُ. Ένας δείκτης ανά πρόταση: είτε رَغْمَ أَنَّ … فَـ, είτε δύο προτάσεις ενωμένες με لٰكِنَّ.

14. Το إِذًا δεν είναι το إِذا. Το إِذًا (γράφεται και إِذَنْ) είναι το επίρρημα αιτιατικής «οπότε, σε αυτή την περίπτωση», βγάζοντας συμπέρασμα από ό,τι μόλις ειπώθηκε: لَنْ يَحْضُرَ، إِذًا نَبْدَأُ بِدونِهِ. Το إِذا με σκέτο άλιφ και χωρίς τανβίν είναι το υποθετικό «αν» του μαθήματος 56 — το τανβίν είναι η μόνη ορατή διαφορά.

15. Πού κρύβονται οι καταλήξεις. Σε παύση ένα τελικό βραχύ φωνήεν πέφτει, οπότε η φάτχα του لٰكِنَّ الطّالِبَ ακούγεται μόνο στη μέση της πρότασης· οι λέξεις σε ـًا είναι η εξαίρεση, αφού το τανβίν φάτχα τους προφέρεται ως μακρό ā. Και το τυπωμένο κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια δεν γράφει καμία από αυτές τις καταλήξεις: το لكن الطالب مجتهد δεν σας δείχνει τίποτα. Τις χρωστάτε ακόμα, και ένας προσεκτικός αναγνώστης τις λέει ακόμα δυνατά.

16. Αυτό δεν είναι θέμα αυτού του μαθήματος. Όταν το بِسَبَبِ παίρνει مَصْدَر που κρατάει δικό του υποκείμενο και αντικείμενο — بِسَبَبِ إِهْمالِ الشَّرِكَةِ الصِّيانَةَ — αυτό είναι το μάθημα 67. Οι πυκνοί σύνδετες της ειδησεογραφίας — إِثْرَ، بِشَأْنِ، في ظِلِّ — ανήκουν στο δημοσιογραφικό ύφος, μάθημα 69.

Τύποι και δομές

Η εργαλειοθήκη κατά λειτουργία. Η μεσαία στήλη είναι αυτή που πρέπει να απομνημονεύσετε μαζί με τη λέξη.

Σύνταξη: οι κατηγορίες. Όλα τα παραπάνω ταξινομούνται σε αυτές τις γραμμές, και η γραμμή είναι αυτό που πραγματικά πρέπει να ξέρετε.

لٰكِنَّ απέναντι στο لٰكِنْ

Οι τρεις ταχύτητες σύνδεσης

Το πλαίσιο أَمّا

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• لٰكِنَّ الطّالِبُ مُجْتَهِدٌ -> لٰكِنَّ الطّالِبَ مُجْتَهِدٌ — αδελφή του إِنَّ: το όνομα πίσω του παίρνει φάτχα ενώ το κατηγόρημα κρατάει τη ντάμμα του.
• لٰكِنَّ نَسيتُ الرَّقْمَ -> لٰكِنْ نَسيتُ الرَّقْمَ — ρήμα μπορεί να ακολουθήσει μόνο το ελαφρύ لٰكِنْ. Με το βαρύ πρέπει να κολλήσετε την αντωνυμία: لٰكِنَّني نَسيتُ.
• بِسَبَبِ أَنَّ الطَّريقَ مُغْلَقٌ -> لِأَنَّ الطَّريقَ مُغْلَقٌ — το بِسَبَبِ διέπει όνομα, ποτέ πρόταση. Είτε περάστε στο لِأَنَّ είτε ονοματοποιήστε: بِسَبَبِ إِغْلاقِ الطَّريقِ.
• بِسَبَبِ المَطَرُ -> بِسَبَبِ المَطَرِ — την ίδια κάσρα τη χρωστάτε μετά τα عَلى الرَّغْمِ مِنْ، نَظَرًا لِـ، بِالإِضافَةِ إِلى.
• رَغْمَ أَنَّهُ مَريضٌ لٰكِنَّهُ يَعْمَلُ -> رَغْمَ أَنَّهُ مَريضٌ فَإِنَّهُ يَعْمَلُ — ένας δείκτης παραχώρησης ανά πρόταση. Το رَغْمَ أَنَّ απαντιέται με فَـ, όχι με δεύτερο «αλλά».
• أَمّا الطُّلّابُ يَبْدَأونَ غَدًا -> أَمّا الطُّلّابُ فَيَبْدَؤُونَ غَدًا — το فَـ είναι το δεύτερο μισό του πλαισίου أَمّا και είναι υποχρεωτικό, όσο μακριά κι αν είναι η φράση θέματος.
• أَمّا زَيْدًا فَمُسافِرٌ -> أَمّا زَيْدٌ فَمُسافِرٌ — το أَمّا δεν διέπει τίποτα· η λέξη μετά από αυτό είναι συνηθισμένο مُبْتَدَأ και μένει مَرْفوع. Δεν είναι μέλος της οικογένειας أَنَّ.
• أَيْضًا نَحْتاجُ إِلى مُتَرْجِمٍ -> نَحْتاجُ أَيْضًا إِلى مُتَرْجِمٍ — τα Αραβικά δεν ανοίγουν πρόταση με το أَيْضًا όπως τα αγγλικά με το «also» — ούτε όπως τα ελληνικά με το «επίσης». Για να την ξεκινήσετε, χρησιμοποιήστε το وَكَذٰلِكَ.
• أَوَّلا نَجْمَعُ البَياناتِ -> أَوَّلًا نَجْمَعُ البَياناتِ — αυτά τα επιρρήματα είναι η κατάληξη αιτιατικής τους. Χωρίς το τανβίν φάτχα η λέξη δεν είναι επίρρημα καθόλου.
• إِذا لَنْ نَنْتَظِرَهُ -> إِذًا لَنْ نَنْتَظِرَهُ — το «οπότε, σε αυτή την περίπτωση» είναι إِذًا με τανβίν (ή إِذَنْ). Το σκέτο إِذا είναι το υποθετικό «αν» και χρειάζεται ολόκληρη υπόθεση μετά από αυτό.

Συμβουλές

• Μάθετε κάθε σύνδετη ως λέξη + θέση: «لٰكِنَّ + όνομα αιτιατικής», «بِسَبَبِ + όνομα γενικής», «أَيْضًا + τίποτα». Η γλώσσα μόνη της θα βάλει λάθος κατάληξη.
• Ένας γρήγορος έλεγχος καλύπτει το περισσότερο του συνόλου: αν η λέξη τελειώνει σε ـنَّ, το επόμενο όνομα παίρνει φάτχα. Αν τελειώνει σε πρόθεση, το επόμενο όνομα παίρνει κάσρα. Αν τελειώνει σε ـًا, δεν παίρνει τίποτα.
• Όταν έχετε αμφιβολία αν επιτρέπεται πρόταση, ονοματοποιήστε αντί γι’ αυτό. Το بِسَبَبِ تَأَخُّرِ القِطارِ είναι ασφαλές, ιδιωματικό και πιο σύντομο από την πρόταση που θα επιχειρούσατε.
• Χτίστε τη συνήθεια να αρχίζετε προτάσεις με σύνδετη όταν γράφετε Αραβικά. Τα αγγλικά ανέχονται σκέτη διαδοχή· τα λογοτεχνικά αραβικά διαβάζονται ως ημιτελή χωρίς وَ، فَـ، لِذٰلِكَ، أَمّا στην αρχή.
• Διαβάστε μια ειδησεογραφική παράγραφο και σημειώστε μόνο τους συνδέτες. Το κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια κρύβει τις καταλήξεις, αλλά οι σύνδετες είναι ο ορατός σκελετός του επιχειρήματος.
• Προσέξτε τα δύο ζεύγη-σκιές: لٰكِنَّ / لٰكِنْ και إِذًا / إِذا. Και τα δύο μοιάζουν πανομοιότυπα στο συνηθισμένο τυπωμένο κείμενο, και και στα δύο η διαφορά αποφασίζεται από ό,τι ακολουθεί.
• Κρατήστε ζεύγη για την ίδια ιδέα σε δύο ύφη — بِسَبَبِ / نَظَرًا لِـ، لِذٰلِكَ / وَبِالتّالي، لٰكِنَّ / بَيْدَ أَنَّ — και διαλέξτε ανάλογα με το πόσο επίσημο είναι το κείμενο, όχι για χάρη της ποικιλίας.
• Μην κυνηγάτε ακόμα τους συνδέτες της εφημερίδας (إِثْرَ، بِشَأْنِ، في ظِلِّ). Οι είκοσι λέξεις εδώ κουβαλούν ήδη ένα πλήρες επιχείρημα.