Με λίγα λόγια

Έχετε συναντήσει τους αρνητές έναν έναν και σε διαφορετικά μαθήματα: τα لا، لَيْسَ και غَيْر στο 23, τα ما، لَمْ، لَنْ στο 37, το ما زالَ ανάμεσα στις αδελφές του كانَ στο 43. Καθένας ήρθε με τη δομή που χρειαζόταν. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι περισσότεροι μαθητές μπορούν να παράγουν κάθε αρνητή και πάλι διστάζουν ποιον θέλει μια δεδομένη πρόταση. Αυτό το μάθημα κάνει ένα πράγμα: απλώνει όλο το σύνολο σε έναν άξονα — τι διέπει ο αρνητής, και σε ποιον χρόνο δείχνει — ώστε η επιλογή να γίνει μηχανική.

Δύο μέσα είναι καινούργια εδώ, και αυτά είναι που χωρίζουν τα Αραβικά ενός μαθητή από τα γραπτά Αραβικά. Το πρώτο είναι عَدَم + مَصْدَر, ο κανονικός τρόπος με τον οποίο μια εφημερίδα αρνείται ένα γεγονός χωρίς να χρησιμοποιεί ρήμα καθόλου: عَدَمُ الالْتِزامِ «μη συμμόρφωση». Το δεύτερο είναι لا النّافِيَةُ لِلْجِنْس, το لا που παίρνει σκέτο αόριστο όνομα με φάτχα και χωρίς τανβίν — لا شَكَّ، لا مانِعَ — και αρνείται ολόκληρη την κατηγορία. Όλα τα άλλα σε αυτή τη σελίδα τα έχετε δει· το έργο είναι να σταματήσετε να αντιμετωπίζετε τα κομμάτια ως χωριστά μαθήματα.

Ο κανόνας

1. Ένας άξονας, εννέα θέσεις. Κάθε αρνητής στα λογοτεχνικά αραβικά απαντά δύο ερωτήσεις: τι είδους λέξη έρχεται μετά από αυτόν, και ποια κατάληξη πρέπει να φοράει εκείνη η λέξη. Η χρονική αναφορά ακολουθεί από το ζεύγος. Ο κύριος πίνακας παρακάτω είναι το μάθημα· αυτές οι παράγραφοι εξηγούν τις εγγραφές που ακόμα κοστίζουν λάθη.

2. لا + المُضارِع المَرْفوع — ο ενεστώτας και το γενικό. لا يَعْمَلُ هُنا «δεν δουλεύει εδώ». Το ρήμα κρατάει τη ντάμμα του, ή το نَ στα الأَفْعالُ الخَمْسَة: لا يَعْمَلونَ. Αρνείται επίσης πάγιες αλήθειες και κανόνες — لا تَقْبَلُ الشَّرِكَةُ الدَّفْعَ نَقْدًا — γι’ αυτό κυριαρχεί σε κανονισμούς και εγχειρίδια.

3. ما + الماضي — ο παρελθοντικός, χωρίς τίποτα μετακινημένο. ما وَصَلَتِ الرِّسالَةُ. Το παρελθοντικό ρήμα είναι مَبْنِيّ, οπότε κανένα μόριο δεν μπορεί να λυγίσει την κατάληξή του. Αυτό είναι πλήρως σωστά λογοτεχνικά αραβικά, λίγο πιο βαρύ από το لَمْ, και είναι η ασφαλής εναλλακτική όταν σας εγκαταλείπει η αποκομμένη έγκλιση στη μέση της πρότασης. (Θα συναντήσετε επίσης το ما μπροστά από مُضارِع σε παλαιότερο και πιο επίσημο πεζό λόγο — ما أَعْرِفُ. Διαβάστε το· γράφετε لا.)

4. لَمْ + المُضارِع المَجْزوم — ο προεπιλεγμένος παρελθοντικός των γραπτών Αραβικών. لَمْ يَصِلْ، لَمْ يَقُلْ، لَمْ يَمْشِ، لَمْ يَصِلوا. Παρελθοντική σημασία, ρήμα με σχήμα ενεστώτα: το μόριο κουβαλάει τον χρόνο μόνο του. Σε μια ειδησεογραφική ανταπόκριση η αναλογία προς το ما δεν είναι κοντινή — το لَمْ είναι απλώς πώς φαίνεται το «did not» στο τυπωμένο κείμενο.

5. لَمّا + المَجْزوم — «όχι ακόμα», με την πόρτα ακόμα ανοιχτή. لَمّا يَصْدُرِ القَرارُ «η απόφαση δεν έχει ακόμα εκδοθεί». Δύο πράγματα το χωρίζουν από το لَمْ. Η άρνησή του τρέχει αδιάκοπα από το παρελθόν μέχρι τη στιγμή που μιλάτε, και κουβαλάει μια προσδοκία: το γεγονός ακόμα περιμένει. Το لَمْ يَصْدُرِ القَرارُ απλώς αναφέρει ένα γεγονός για το παρελθόν. Επειδή το «ακόμα» είναι ήδη μέσα στο لَمّا, μην του προσθέτετε بَعْدُ· το بَعْدُ ανήκει με το لَمْ — لَمْ يَصْدُرْ بَعْدُ, που είναι ο καθημερινός τρόπος να πείτε το ίδιο. Προσοχή στο ομόγραφο: το لَمّا + ρήμα στον παρελθοντικό είναι το εντελώς διαφορετικό لَمّا «όταν» (لَمّا وَصَلَ، اِتَّصَلَ بي «όταν έφτασε, με πήρε τηλέφωνο»).

6. لَنْ + المُضارِع المَنْصوب — ο μέλλοντας. لَنْ نَقْبَلَ, με φάτχα· حَذْفُ النّون στα الأَفْعالُ الخَمْسَة: لَنْ يَقْبَلوا. Το لَنْ συνήθως διαβάζεται ως πιο σταθερό από έναν απλώς αρνημένο μέλλοντα, αλλά από μόνο του δεν σημαίνει «ποτέ»: ο παλιός ισχυρισμός ότι αρνείται για πάντα (التَّأْبيد) απορρίφθηκε από τους γραμματικούς, και το لَنْ يُسافِرَ اليَوْمَ είναι ένα συνηθισμένο «δεν θα ταξιδέψει σήμερα». Δεν παίρνει ποτέ سَـ ή سَوْفَ μπροστά του.

7. Σε κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια, το μόριο είναι η μόνη απόδειξη. Τα لَمْ يَكْتُبْ και لَنْ يَكْتُبَ διαφέρουν στο φωνήεν του τελευταίου γράμματος, και εκείνο το φωνήεν είναι αόρατο στη συνηθισμένη αραβική γραφή. Και τα δύο εμφανίζονται ως لم يكتب / لن يكتب. Οπότε όταν διαβάζετε, μην κοιτάτε το ρήμα για τον χρόνο — διαβάστε το μόριο: το م σημαίνει παρελθοντικός, το ن σημαίνει μέλλοντας. Μόνο δύο τάξεις ρημάτων αφήνουν τη διαφορά να διαρρεύσει στα ίδια τα σύμφωνα: τα κοίλα ρήματα (لم يقل vs لن يقول) και τα ελλιπή ρήματα (لم يمش vs لن يمشي), όπου η αποκομμένη έγκλιση ακρωτηριάζει ένα γράμμα που η υποτακτική κρατάει.

8. لَيْسَ — ο αρνητής της πρότασης χωρίς ρήμα, με κατηγόρημα مَنْصوب. Μια جُمْلَة اسْمِيَّة δεν έχει ρήμα για να κολλήσει το لا, οπότε το لَيْسَ προμηθεύει ένα. Παίρνει το παλιό مُبْتَدَأ ως اسْم του (ακόμα مَرْفوع) και γυρίζει το خَبَر مَنْصوب:

الجَوُّ جَميلٌ. -> لَيْسَ الجَوُّ جَميلًا.

Η εναλλακτική με ένα πλεονάζον بِـ είναι συχνή και εντελώς κανονική· τότε το بِـ διέπει το κατηγόρημα, οπότε εμφανίζεται στη γενική και η σημασία μένει ίδια: لَيْسَ الأَمْرُ بِسَهْلٍ = لَيْسَ الأَمْرُ سَهْلًا. Σημειώστε τα πλαίσια που χτίζονται πάνω του: لَيْسَ مِنَ السَّهْلِ أَنْ نَتَّفِقَ «δεν είναι εύκολο να συμφωνήσουμε», لَيْسَ هُناكَ ما يَدْعو لِلْقَلَقِ «δεν υπάρχει τίποτα που να ανησυχεί». Και αν το κατηγόρημα είναι شِبْه جُمْلَة δεν υπάρχει τίποτα να βάλετε στην αιτιατική καθόλου: لَيْسَ عِنْدي وَقْتٌ — το وَقْتٌ είναι το καθυστερημένο υποκείμενο, όχι το κατηγόρημα.

9. Το لَيْسَ κλίνεται, και δεν έχει παρελθοντικό. لَسْتُ، لَسْنا، لَيْسوا, και ο υπόλοιπος πίνακας παρακάτω. Έχει σχήμα παρελθοντικού ρήματος αλλά σημαίνει ενεστώτα. Για τον παρελθοντικό δανείζεστε το كانَ: ما كانَ مُدَرِّسًا / لَمْ يَكُنْ مُدَرِّسًا, το κατηγόρημα ακόμα مَنْصوب. Για τον μέλλοντα: لَنْ يَكونَ مُدَرِّسًا.

10. Το غَيْر αρνείται λέξη, όχι πρόταση. Το غَيْر είναι όνομα που σημαίνει «άλλο από», και χτίζει إِضافَة, οπότε η λέξη πίσω του είναι مَجْرور και παγωμένη εκεί: غَيْرُ مُمْكِنٍ، إِجْراءٌ غَيْرُ قانونِيٍّ، مَعْلوماتٌ غَيْرُ دَقيقَةٍ. Το ίδιο το غَيْر κλίνεται σύμφωνα με τη δική του θέση: هٰذا غَيْرُ مُمْكِنٍ / في وَقْتٍ غَيْرِ مُناسِبٍ / قَرَأْتُ تَقْريرًا غَيْرَ مُفيدٍ. Προσκολλημένο σε οριστικό όνομα περιγράφει οριστικό: الدُّوَلُ غَيْرُ الأَعْضاءِ «τα μη μέλη κράτη». Εκεί που τα αγγλικά βάζουν πρόθημα «un-», «in-» ή «non-», το غَيْر είναι συνήθως αυτό που πιάνουν τα Αραβικά — αν και το عَدَم παρακάτω, και το πρόθημα لا-, καλύπτουν μέρος του ίδιου εδάφους.

11. عَدَم + مَصْدَر — πώς ο σύγχρονος πεζός λόγος αρνείται ένα γεγονός. Το عَدَمٌ είναι όνομα, «απουσία, ανυπαρξία». Βάλτε πίσω του ένα مَصْدَر (μάθημα 54) σε إِضافَة και έχετε αρνηθεί το γεγονός χωρίς να κλίνετε τίποτα: عَدَمُ الالْتِزامِ «μη συμμόρφωση», عَدَمُ الاسْتِقْرارِ «αστάθεια», عَدَمُ تَوَفُّرِ البَياناتِ «η μη διαθεσιμότητα των δεδομένων». Αυτό μετράει γιατί τα Αραβικά προτιμούν ονοματικά σύνολα ακριβώς εκεί που τα αγγλικά — και τα ελληνικά — προτιμούν προτάσεις, και οι θέσεις που απαιτούν όνομα — μετά από πρόθεση πάνω απ’ όλα — δεν μπορούν να πάρουν αρνημένο ρήμα απευθείας:

• بِسَبَبِ عَدَمِ تَوَفُّرِ البَياناتِ — «επειδή τα δεδομένα δεν ήταν διαθέσιμα».
• في حالَةِ عَدَمِ الدَّفْعِ — «σε περίπτωση μη πληρωμής».
• أَعْلَنَتِ الوِزارَةُ عَدَمَ وُجودِ خَطَرٍ — «το υπουργείο ανακοίνωσε ότι δεν υπήρχε κίνδυνος».

Ο ένας σιδερένιος κανόνας: το عَدَم παίρνει مَصْدَر, ποτέ ρήμα. Αν δεν μπορείτε να ονομάσετε το مَصْدَر, χρησιμοποιήστε ρηματική πρόταση (لِأَنَّ البَياناتِ لَمْ تَتَوَفَّرْ) αντί να εφεύρετε τύπο.

12. لا النّافِيَةُ لِلْجِنْس — «κανένα … καθόλου». Αυτό το لا αρνείται ολόκληρη κατηγορία, όχι ένα περιστατικό. Το όνομά του πρέπει να είναι αόριστο, να το ακολουθεί αμέσως, και είναι مَبْنِيٌّ عَلى الفَتْح — σκέτη φάτχα χωρίς τανβίν και χωρίς ال:

لا شَكَّ، لا بَأْسَ، لا مانِعَ، لا بُدَّ، لا أَحَدَ، لا شَيْءَ، لا فائِدَةَ، لا مَجالَ.

Το τανβίν που λείπει είναι όλο το ορατό σήμα, και αυτό είναι που οι μαθητές αφήνουν. Το κατηγόρημα συνήθως απλώς παραλείπεται — το لا شَكَّ είναι πλήρης πρόταση — ή συνεχίζεται με أَنَّ ή πρόθεση: لا شَكَّ أَنَّ الوَضْعَ تَغَيَّرَ، لا بُدَّ مِنْ إِصْلاحٍ، لا عَلاقَةَ لَهُ بِالمَوْضوعِ، لا أَحَدَ في المَكْتَبِ. Αν το ίδιο το όνομα είναι προσκολλημένο παύει να είναι مَبْنِيّ και παίρνει συνηθισμένη αιτιατική: لا رَجُلَ في الغُرْفَةِ αλλά لا طالِبَ عِلْمٍ يَكْرَهُ القِراءَةَ.

Ξεχωριστά, τα σύγχρονα Αραβικά χρησιμοποιούν επίσης το لا ως πρόθημα σε ονόματα και επίθετα νίσμπα, όπως τα αγγλικά το «non-»: اللاعُنْفُ «μη βία», اللامَرْكَزِيَّةُ «αποκέντρωση», جِهازٌ لاسِلْكِيٌّ «ασύρματη συσκευή» — αναγνωρίζετέ το ως χωριστή λέξη· είναι σχηματισμός λέξης, όχι θέση στο σύστημα παραπάνω.

13. لَمْ يَعُدْ «δεν … πια» και ما زالَ / لا يَزالُ «ακόμα». Το عادَ يَعودُ «επιστρέφω» γίνεται βοηθητικό παύσης: لَمْ يَعُدْ + ρήμα مُضارِع, ή + όνομα, σημαίνει «δεν … πια». Είναι κοίλο ρήμα, οπότε η αποκομμένη έγκλιση κονταίνει: لَمْ أَعُدْ، لَمْ نَعُدْ، لَمْ تَعُدْ، لَمْ يَعودوا. لَمْ يَعُدْ يَعْمَلُ هُنا «δεν δουλεύει πια εδώ»، لَمْ تَعُدْ هُناكَ حاجَةٌ إِلى ذٰلِكَ «δεν υπάρχει πια ανάγκη γι’ αυτό». Το ما عادَ σημαίνει το ίδιο.

Το κατοπτρικό του είναι το ما زالَ, μία από τις αδελφές του كانَ (μάθημα 43): αρνητής συν «παύω», οπότε το σύνολο σημαίνει «ακόμα», και το κατηγόρημά του είναι مَنْصوب — ما زالَ الوَضْعُ صَعْبًا. Το ζεύγος είναι σταθερό: το ما πάει με τον παρελθοντικό زالَ, το لا πάει με τον ενεστώτα يَزالُ. لا يَزالُ البَحْثُ مُسْتَمِرًّا. Το لا زالَ υπάρχει, αλλά ως ευχή — لا زِلْتَ بِخَيْرٍ «να ’σαι πάντα καλά» — όχι ως «ακόμα».

14. Το قَطُّ κοιτάζει πίσω, το أَبَدًا κοιτάζει μπροστά. Και τα δύο μεταφράζονται «ποτέ», και δεν εναλλάσσονται. Το قَطُّ κολλάει μόνο σε αρνημένο παρελθοντικό: ما زُرْتُ اليابانَ قَطُّ / لَمْ أَزُرِ اليابانَ قَطُّ «δεν έχω επισκεφτεί ποτέ την Ιαπωνία». Το أَبَدًا κολλάει στον μέλλοντα ή σε ανοιχτό ενεστώτα: لَنْ أَنْسى هٰذا أَبَدًا «δεν θα το ξεχάσω ποτέ αυτό». Και το بَعْدُ, «ακόμα», κολλάει στο لَمْ: لَمْ يَصِلْ بَعْدُ. Είναι مَبْنِيٌّ عَلى الضَّمّ — η ντάμμα δεν είναι πτωτική κατάληξη και δεν αλλάζει ποτέ.

15. Αυτό δεν είναι θέμα αυτού του μαθήματος. Τα ما και لا έχουν ζωές έξω από την άρνηση — το αναφορικό ما, το لا που απαντά σε ερώτηση, το ما που δεν σημαίνει τίποτα μετά από άλλο μόριο. Αυτά είναι το μάθημα 68· το επιφωνηματικό ما أَجْمَلَ είναι το μάθημα 64, το επόμενο. Εδώ κάθε ما και κάθε لا είναι σκέτος αρνητής.

Τύποι και δομές

Το σύστημα σε έναν πίνακα. Αυτή είναι η σελίδα να απομνημονεύσετε.

Ένα ρήμα μέσα από τους ρηματικούς αρνητές. Διαβάστε κάθε γραμμή οριζόντια· οι δύο τελευταίες γραμμές είναι αυτές όπου τα لَمْ και لَنْ παράγουν πανομοιότυπο ρηματικό τύπο.

Το لَيْسَ κλιμένο. Οι δυϊκοί لَسْتُما، لَيْسا، لَيْسَتا αφήνονται έξω· ακολουθούν ακριβώς το σχήμα του παρελθοντικού του μαθήματος 18.

Τα τρία ονοματικά μέσα δίπλα δίπλα.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• لَمْ أَذْهَبُ -> لَمْ أَذْهَبْ — το لَمْ απαιτεί مَجْزوم. Η ντάμμα του συνηθισμένου مُضارِع πρέπει να φύγει· στη θέση της μπαίνει σουκούν.
• لَنْ أَذْهَبْ -> لَنْ أَذْهَبَ — το κατοπτρικό λάθος. Το لَنْ απαιτεί مَنْصوب, μια φάτχα. Εξασκήστε το ζεύγος μαζί: لَمْ أَذْهَبْ / لَنْ أَذْهَبَ.
• لَيْسَ الجَوُّ جَميلٌ -> لَيْسَ الجَوُّ جَميلًا — το لَيْسَ αφήνει το اسْم του مَرْفوع και βάζει το خَبَر του مَنْصوب. Το φάτχα-τανβίν ακούγεται ακόμα και σε παύση, οπότε αυτό το λάθος το ακούτε.
• أَنا لَيْسَ مُتَأَكِّدًا -> لَسْتُ مُتَأَكِّدًا — το لَيْسَ πρέπει να κλίνεται σαν παρελθοντικό ρήμα. Ένα αμετάβλητο لَيْسَ με υποκείμενο πρώτου προσώπου ή θηλυκού απλώς δεν είναι Αραβικά.
• لا شَكٌّ -> لا شَكَّ — το όνομα μετά το لا النّافِيَة لِلْجِنْس είναι مَبْنِيٌّ عَلى الفَتْح και χάνει εντελώς το τανβίν του. Το ίδιο για τα لا بَأْسَ، لا مانِعَ، لا أَحَدَ.
• غَيْرُ مُمْكِنٌ -> غَيْرُ مُمْكِنٍ — το غَيْر είναι όνομα επικεφαλής μιας إِضافَة, οπότε ό,τι ακολουθεί είναι مُضاف إِلَيْه και επομένως مَجْرور, όποια πτώση κι αν έχει το ίδιο το غَيْر.
• بِسَبَبِ عَدَمِ تَتَوَفَّرُ البَياناتُ -> بِسَبَبِ عَدَمِ تَوَفُّرِ البَياناتِ — το عَدَم προσκολλά مَصْدَر, ποτέ κλιμένο ρήμα. Αν το مَصْدَر δεν έρχεται, ξαναγράψτε με πρόταση.
• لا يَعودُ يَسْكُنُ هُنا -> لَمْ يَعُدْ يَسْكُنُ هُنا — το «δεν … πια» χτίζεται πάνω στον αρνημένο عادَ, και ο κανονικός τύπος είναι η αποκομμένη έγκλιση لَمْ يَعُدْ, με το κοίλο φωνήεν να έχει φύγει.
• لا زالَ الوَضْعُ صَعْبًا -> لا يَزالُ الوَضْعُ صَعْبًا / ما زالَ الوَضْعُ صَعْبًا — τα μισά είναι σταθερά: το ما με τον παρελθοντικό زالَ, το لا με τον ενεστώτα يَزالُ. Το ανακάτεμά τους είναι το συχνότερο ολίσθημα σε αυτό το ζεύγος.
• لَنْ أَنْساهُ قَطُّ -> لَنْ أَنْساهُ أَبَدًا — το قَطُّ ακολουθεί μόνο αρνημένο παρελθοντικό. Για οτιδήποτε μελλοντικό ή ανοιχτό η λέξη είναι أَبَدًا.

Συμβουλές

• Μάθετε τον κύριο πίνακα ως σύνολο ζευγών, όχι κατάλογο: لا/مَرْفوع، لَمْ/مَجْزوم، لَنْ/مَنْصوب، لَيْسَ/خَبَر مَنْصوب، غَيْر وعَدَم/مَجْرور، لا الجِنْس/فَتْحة بِلا تَنْوين. Η κατάληξη είναι το κόλπο απομνημόνευσης· η σημασία την ακολουθεί.
• Όταν διαβάζετε, πάρτε τον χρόνο από το μόριο, ποτέ από το ρήμα: لم = παρελθοντικός, لن = μέλλοντας, και το ρήμα πίσω και από τα δύο είναι مُضارِع ούτως ή άλλως.
• Ένας αυτοέλεγχος τριών δευτερολέπτων πριν αρνηθείτε: υπάρχει ρήμα; Αν όχι, χρειάζεστε لَيْسَ, غَيْر, عَدَم ή لا الجِنْس. Αν ναι, τι χρόνος; — τότε διαλέξτε από لا / ما / لَمْ / لَنْ.
• Όταν θέλετε να ακούγεστε σαν τον τύπο, ψάξτε το όνομα: το «επειδή δεν παραβρέθηκαν» γίνεται بِسَبَبِ عَدَمِ حُضورِهِمْ, όχι αρνημένη ρηματική πρόταση. Γυρίστε πέντε αρνημένα ρήματα τη μέρα σε عَدَم + مَصْدَر.
• Αντιμετωπίστε το لا النّافِيَة لِلْجِنْس ως χωριστές λέξεις, όχι ως παραγωγικό κανόνα. Απομνημονεύστε τα لا شَكَّ، لا بُدَّ، لا بَأْسَ، لا مانِعَ، لا أَحَدَ، لا شَيْءَ ως ολόκληρες φράσεις και θα βάζετε αυτόματα σωστά το τανβίν που λείπει.
• Κρατήστε το ما + الماضي ως έξοδο κινδύνου. Αν η αποκομμένη έγκλιση ενός δύσκολου ρήματος σας εγκαταλείψει στη μέση της πρότασης, το ما συν το παρελθοντικό ρήμα που ήδη ξέρετε είναι σωστά Αραβικά, όχι παράκαμψη.
• Δύο επιρρήματα, δύο κατευθύνσεις: το قَطُّ πίσω, το أَبَدًا μπροστά, και το بَعْدُ με το لَمْ.
• Μην κυνηγάτε ακόμα τις περίτεχνες χρήσεις των ما και لا — εκείνες όπου μια άρνηση είναι στην πραγματικότητα έμφαση ή επιφώνημα. Είναι τα μαθήματα 64 και 68, και έχουν νόημα μόνο όταν το σκέτο σύστημα εδώ είναι αυτόματο.