Με λίγα λόγια

«Είκοσι φοιτητές», «ένα κιλό μέλι», «δύο χρόνια μεγαλύτερος», «πλουσιότερος σε πετρέλαιο»: σε καθένα από αυτά η πρώτη λέξη είναι ασαφής μόνη της, και μια δεύτερη λέξη έρχεται να πει τι μετράται, ζυγίζεται ή συγκρίνεται. Τα αγγλικά το κάνουν με τέσσερις διαφορετικούς τρόπους· τα Αραβικά με μία κατάληξη. Βάλτε το διευκρινιστικό όνομα σε αιτιατική, κρατήστε το ενικό, κρατήστε το αόριστο, και τελειώσατε: عِشْرونَ طالِبًا «είκοσι φοιτητές», أَكْبَرُ سِنًّا «μεγαλύτερος στην ηλικία». Αυτή η αιτιατική είναι το ταμγίζ (التَّمْييز), «το διακριτικό».

Δύο πράγματα την κάνουν άξια δικού της μαθήματος. Πρώτον, χρησιμοποιείτε το μισό της από το μάθημα 26 χωρίς όνομα γι’ αυτό — το μετρημένο όνομα μετά το 11-99 είναι تَمْييز. Δεύτερον, τα σύγχρονα γραπτά αραβικά έχουν συμπυκνώσει την κατασκευή σε ένα πολύ παραγωγικό πλαίσιο: ένα ελατίβ συν ένα تَمْييز — الأَكْثَرُ مَبيعًا «ευπώλητο», الأَفْضَلُ أَداءً «με την καλύτερη επίδοση», أَكْثَرُ الدُّوَلِ إِنْتاجًا «η πιο παραγωγική χώρα». Στη σελίδα μοιάζει ακριβώς με χαλ (حال) από το μάθημα 55, και ένας σύντομος έλεγχος τα χωρίζει.

Ο κανόνας

1. Ο ορισμός, και η ερώτηση που απαντά. Το التَّمْييز είναι όνομα που αφαιρεί την ασάφεια — το الإِبْهامُ — αυτού που ήρθε ακριβώς πριν. Η ερώτησή του δεν είναι «πώς;» αλλά مِنْ أَيِّ ناحِيَةٍ؟, «ως προς τι;». Τρεις ιδιότητες το ορίζουν, και οι δύο πρώτες δεν λυγίζουν ποτέ:

• مَنْصوبٌ — αιτιατική· το διπλό φάτχα είναι το μόνο σημάδι της σχέσης.
• نَكِرَةٌ — αόριστο. Χωρίς الـ, χωρίς إِضافَة, χωρίς προσκολλημένη αντωνυμία.
• مُفْرَدٌ — ενικός, όποιος κι αν είναι ο αριθμός ή το γένος της λέξης που εξηγεί. Το νόημα του κανόνα είναι ότι δεν αντιγράφει ποτέ τίποτα· μερικά συμπληρώματα τυχαίνει να είναι πληθυντικά ονόματα από μόνα τους (أَكْثَرُ الدُّوَلِ سُكّانًا), και ακόμη κι εκείνα δεν συμφωνούν με τίποτα.

Μια τέταρτη ιδιότητα είναι πολύ ισχυρή τάση μάλλον παρά νόμος: το συμπλήρωμα είναι όνομα جامِدٌ — σκέτο όνομα (ماءً، قَمْحًا، سِنًّا) ή μασντάρ (مَصْدَر) από το μάθημα 54 (اِجْتِهادًا، إِنْتاجًا، حَرارَةً). Μια μετοχή στη θέση δείχνει κανονικά προς χαλ (حال) αντ’ αυτού — το παγωμένο مَبيعًا του Τύπου είναι η μία συχνή εξαίρεση. Εκεί το الحال πάει την άλλη κατεύθυνση, και η ενότητα 9 το κάνει έλεγχο.

2. Οι δύο τύποι. Τα Αραβικά ταξινομούν το تَمْييز ανάλογα με το πόσο διευκρινίζει:

• تَمْييزُ المُفْرَدِ (επίσης تَمْييزُ الذّاتِ) διευκρινίζει μία λέξη ακριβώς μπροστά του — αριθμό, βάρος, όγκο, έκταση. Το عِشْرونَ είναι ασαφές ώσπου να προσγειωθεί το طالِبًا.
• تَمْييزُ النِّسْبَةِ (επίσης تَمْييزُ الجُمْلَةِ) διευκρινίζει ολόκληρη την πρόταση. Στο اِزْدادَ الطّالِبُ اجْتِهادًا τίποτα δεν είναι ασαφές στο الطّالِبُ· ασαφής είναι ο ισχυρισμός ότι «αυξήθηκε» — αυξήθηκε σε τι; Το اجْتِهادًا το απαντά.

3. Τύπος πρώτος: μετά από ποσότητα. Τέσσερις οικογένειες, όλες με πανομοιότυπη συμπεριφορά:

• العَدَدُ — οι αριθμοί. عِشْرونَ طالِبًا، خَمْسَةَ عَشَرَ كِتابًا، اِثْنانِ وأَرْبَعونَ يَوْمًا.
• الوَزْنُ — βάρος. كيلوغْرامٌ عَسَلًا، طُنٌّ قَمْحًا.
• الكَيْلُ — όγκος και μέτρο. لِتْرٌ زَيْتًا، صُنْدوقٌ بُرْتُقالًا.
• المِساحَةُ — έκταση και μήκος. هَكْتارٌ قُطْنًا، مِتْرٌ قُماشًا.

Το ερωτηματικό كَمْ του μαθήματος 15 συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο: كَمْ كِتابًا قَرَأْتَ؟

4. Αριθμοί: επανάληψη, όχι καινούργιος κανόνας. Το μάθημα 26 σας έδωσε την πολικότητα και τα τρία καθεστώτα· τίποτα εδώ δεν τα αλλάζει. Μόνο η ετικέτα είναι καινούργια: από τα τρία καθεστώτα, το 11-99 είναι εκείνο που βάζει το μετρημένο όνομα σε αιτιατική, και αυτό είναι تَمْييز με την τεχνική έννοια αυτού του μαθήματος. Μετά το 3-10 και μετά τα مِائَة / أَلْف το μετρημένο όνομα είναι γενική ως δεύτερος όρος ιντάφα (إِضافَة), και το μάθημα 26 το λέει تَمْييز με την πιο χαλαρή έννοια «το όνομα που μετράει ο αριθμός».

5. Τι γράφει πραγματικά ο σύγχρονος πεζός λόγος για τα μέτρα. Η αιτιατική μετά από λέξη μέτρου είναι σωστή και θα την συναντήσετε σε προσεκτικό γραπτό λόγο, αλλά η σημερινή προεπιλογή είναι η πρόθεση مِنْ: كيلو مِنَ العَسَلِ، لِتْرٌ مِنَ الزَّيْتِ، كوبٌ مِنَ الشّايِ. Μια إِضافَة είναι εξίσου κανονική στα μαγαζιά: كيلوغْرامُ عَسَلٍ. Αναγνωρίζετε λοιπόν την αιτιατική και παράγετε το مِنْ. Οι αριθμοί είναι η εξαίρεση — το عِشْرونَ طالِبًا δεν έχει παραλλαγή με مِنْ, και η αιτιατική είναι υποχρεωτική.

6. Τύπος δεύτερος, μετασχηματισμένος από το فاعِل. Μια οικογένεια ρημάτων αύξησης, μείωσης, γεμίσματος, ξεχειλίσματος και καλής κατάστασης δηλώνει πρώτα το υποκείμενο και μετά ονομάζει την άποψη. Η παραδοσιακή ανάλυση είναι ότι το تَمْييز ήταν αρχικά το فاعِل και έχει αλλάξει θέση μαζί του:

• اِزْدادَ الطّالِبُ اجْتِهادًا ← اِزْدادَ اجْتِهادُ الطّالِبِ.
• حَسُنَ الطّالِبُ خُلُقًا ← حَسُنَ خُلُقُ الطّالِبِ.
• فاضَ النَّهْرُ ماءً ← فاضَ ماءُ النَّهْرِ.
• اِمْتَلَأَ الكوبُ ماءً.

Η μετατροπή δεν είναι κάτι που εκτελείτε για να γράψετε την πρόταση· είναι τρόπος να δείτε γιατί το όνομα δεν είναι ούτε υποκείμενο ούτε αντικείμενο. Αυτό που χρειάζεστε είναι η λίστα ρημάτων, γιατί η κατασκευή είναι λεξιλογική: اِزْدادَ، زادَ، اِمْتَلَأَ، فاضَ، حَسُنَ، طابَ، اِشْتَدَّ. Το زادَ الأَمْرُ تَعْقيدًا «το θέμα περιπλέχτηκε περισσότερο» είναι βασικό της αραβικής δημοσιογραφίας.

7. Τύπος δεύτερος, μετασχηματισμένος από το مَفْعولِ بِهِ. Η ίδια εναλλαγή, αλλά με μεταβατικό ρήμα του οποίου το αντικείμενο είναι ήδη στη θέση του:

• زَرَعْتُ الأَرْضَ قَمْحًا ← زَرَعْتُ قَمْحَ الأَرْضِ.
• مَلَأْتُ الكوبَ ماءً ← مَلَأْتُ ماءَ الكوبِ.

Το «αρχικό» εδώ είναι ειλικρινά ανακατασκευή γραμματικών — κανείς δεν γράφει مَلَأْتُ ماءَ الكوبِ. Αντιμετωπίστε το βέλος ως διαγνωστικό, όχι ως πρότυπο ύφους.

8. Τύπος δεύτερος μετά από اسْمِ التَّفْضيلِ — το πλαίσιο να κατακτήσετε. Εδώ ζει το تَمْييز στα σύγχρονα αραβικά, και αξίζει περισσότερο χρόνο εξάσκησης από όλα τα παραπάνω. Ένα ελατίβ από το μάθημα 28 είναι ασαφές ακριβώς όπως ένας αριθμός: أَكْبَرُ — μεγαλύτερος σε τι;

• Συγκριτικός: أَخي أَكْبَرُ سِنًّا مِنّي. Το تَمْييز μπορεί να καθίσει πριν ή μετά το مِنْ: το أَكْبَرُ مِنّي سِنًّا είναι εξίσου καλό.
• Υπερθετικός με الـ: الرِّوايَةُ الأَكْثَرُ مَبيعًا، الفَريقُ الأَفْضَلُ أَداءً، الطَّريقُ الأَقَلُّ تَكْلِفَةً. Αυτός είναι ο κανονικός τρόπος του Τύπου να σχηματίζει σύνθετο επίθετο αγγλικού τύπου.
• Υπερθετικός με إِضافَة: أَكْثَرُ الدُّوَلِ إِنْتاجًا، أَكْثَرُ المُدُنِ ازْدِحامًا. Σημειώστε πού πέφτει η αιτιατική: η إِضافَة τελειώνει στο الدُّوَلِ, και το تَمْييز στέκεται έξω από αυτήν με το δικό του διπλό φάτχα.
• Η επισκευή χωρίς ελατίβ από το μάθημα 28 §11: επίθετα που δεν μπορούν να σχηματίσουν أَفْعَلُ βαθμολογούνται με أَكْثَرُ / أَشَدُّ / أَقَلُّ συν το μασντάρ τους (مَصْدَر) — أَشَدُّ حَرارَةً، أَكْثَرُ ازْدِحامًا، أَقَلُّ رُطوبَةً. Εκείνη η αιτιατική ήταν πάντα تَمْييز· τώρα ξέρετε γιατί είναι εκεί.

Δύο λεπτομέρειες πιάνουν τον κόσμο. Το ελατίβ παίρνει ακόμα όποια πτώση του δίνει η πρόταση (هُوَ الأَكْثَرُ خِبْرَةً، رَأَيْتُ الأَكْثَرَ خِبْرَةً), ενώ το تَمْييز δεν φεύγει ποτέ από τη φάτχα. Και δεν συμφωνεί ποτέ με τίποτα, οπότε ένας πληθυντικός δεν αλλάζει τίποτα: الكُتُبُ الأَكْثَرُ مَبيعًا, ποτέ *مَبيعاتٍ.

9. Να το ξεχωρίζετε από το الحال. Και τα δύο είναι αόριστες αιτιατικές που κρέμονται στο τέλος μιας πλήρους πρότασης, και ο έλεγχος διαγραφής δεν τα χωρίζει — μπορείτε να ρίξετε οποιοδήποτε. Τρία πράγματα το κάνουν:

• Τύπος λέξης. Το الحال είναι مُشْتَقّ, μετοχή ή επίθετο· το التَّمْييز είναι جامِد, σκέτο όνομα ή مَصْدَر. Αυτός είναι ο γρηγορότερος έλεγχος, και αποφασίζει όλες εκτός από μια χούφτα περιπτώσεις.
• Τι περιγράφει. Το الحال περιγράφει αυτόν που ενεργεί ή το πράγμα· το التَّمْييز ονομάζει την άποψη ως προς την οποία ισχύει ένας ισχυρισμός.
• Συμφωνία. Το الحال συμφωνεί σε γένος και αριθμό· το التَّمْييز δεν συμφωνεί ποτέ.

Το ζεύγος να κρατάτε στο κεφάλι σας: عادَ الجُنودُ مُنْتَصِرينَ — οι στρατιώτες γύρισαν νικητές, κατάσταση δική τους, παράγωγο, πληθυντικό για να ταιριάζει μαζί τους. Απέναντι στο اِزْدادَ الجَيْشُ عَدَدًا — ο στρατός μεγάλωσε σε αριθμό, σκέτο όνομα που ονομάζει τη διάσταση, ενικός ό,τι κι αν κάνει ο στρατός.

10. Να το ξεχωρίζετε από το مَفْعولِ بِهِ. Το اِمْتَلَأَ الكوبُ ماءً μοιάζει με ρήμα με αντικείμενο, και οι μαθητές γράφουν δεόντως *اِمْتَلَأَ الكوبُ الماءَ. Δύο έλεγχοι. Το ρήμα: το اِمْتَلَأَ είναι αμετάβατο (لازِم) (μάθημα 30), οπότε δεν υπάρχει θέση αντικειμένου να γεμίσει. Και η οριστικότητα: ένα αντικείμενο μπορεί να φέρει الـ, ένα تَمْييز όχι. Στο مَلَأْتُ الكوبَ ماءً η θέση αντικειμένου είναι ορατά πιασμένη από το الكوبَ, που δεν αφήνει στο ماءً άλλη δουλειά.

11. Γράφοντας την κατάληξη. Οι ίδιες τρεις ορθογραφίες όπως στο μάθημα 55: έδρα άλιφ σε συνηθισμένο σύμφωνο (كِتابًا، قَمْحًا), το τανβίν πάνω στο ة χωρίς άλιφ (حَرارَةً، تَكْلِفَةً), και το τανβίν πάνω στη χάμζα μετά από μακρό άλιφ (ماءً، أَداءً). Επειδή η θέση είναι αόριστη και δεν αντιγράφει τίποτα, δεν χρειάζεται ποτέ εδώ κατάληξη δυϊκού ή ομαλού πληθυντικού. Και η ορθογραφία με έδρα άλιφ επιβιώνει στον τύπο παύσης ως ακουστό ā — ο τύπος ة δεν έχει άλιφ να πέσει πίσω του και σταματά ως حَرارَهْ —, οπότε αυτή είναι πτωτική κατάληξη που θα ακούσετε πραγματικά.

Μία αιτιατική ακόμα έρχεται: το όνομα μετά το إِلّا σε εξαίρεση. Ανήκει στο μάθημα 62 και ακολουθεί εντελώς διαφορετικούς κανόνες — μην το αντιμετωπίζετε ως تَمْييز.

Τύποι και δομές

Οι δύο τύποι δίπλα δίπλα

Τύπος πρώτος: ποσότητες, και τι προτιμά ο σύγχρονος πεζός λόγος

Οι αριθμοί — μόνο επανάληψη· το μάθημα 26 έχει τον πλήρη πίνακα

Τύπος δεύτερος: η μετατροπή που εξηγεί την πτώση

Τα ρήματα που παίρνουν تَمْييزُ نِسْبَةٍ

Τα πλαίσια του ελατίβ — ο παραγωγικός πυρήνας

Το التَّمْييز απέναντι στο الحال

Γράφοντας την κατάληξη αιτιατικής

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• عِشْرونَ كُتُبًا -> عِشْرونَ كِتابًا — μετά το 11-99 το تَمْييز είναι ενικός. Τα Αραβικά μετράνε σε μεμονωμένα αντικείμενα: «είκοσι ως προς το βιβλίο».
• عِشْرونَ كِتابٌ -> عِشْرونَ كِتابًا — και αιτιατική. Η ντάμμα μετατρέπει το όνομα σε δεύτερο υποκείμενο, και ο αριθμός μένει χωρίς τίποτα να το εξειδικεύσει.
• اِمْتَلَأَ الكوبُ الماءَ -> اِمْتَلَأَ الكوبُ ماءً — ένα تَمْييز είναι αόριστο, πάντα. Το اِمْتَلَأَ είναι αμετάβατο επίσης, οπότε το الماءَ δεν θα μπορούσε να είναι ούτε αντικείμενο.
• أَكْثَرُ سُكّانٌ -> أَكْثَرُ سُكّانًا — μετά από ελατίβ το διπλό φάτχα είναι το μόνο πράγμα που συνδέει τις δύο λέξεις. Χωρίς αυτό η φράση διαλύεται.
• أَخي أَكْبَرُ في السِّنِّ -> أَخي أَكْبَرُ سِنًّا — το ελατίβ ζητά σκέτη αιτιατική, όχι προθετικό σύνολο. (Το أَكْبَرُ مِنّي في السِّنِّ ακούγεται στον σύγχρονο πεζό λόγο, αλλά το تَمْييز είναι το πλαίσιο που γυμνάζει αυτό το μάθημα και εκείνο που δουλεύει πάντα.)
• الكُتُبُ الأَكْثَرُ مَبيعاتٍ -> الكُتُبُ الأَكْثَرُ مَبيعًا — ένα تَمْييز δεν συμφωνεί ποτέ με τίποτα. Πληθυντικός κάτοχος, ενικό تَمْييز.
• اِزْدادَ الطّالِبُ مُجْتَهِدًا -> اِزْدادَ الطّالِبُ اجْتِهادًا — η θέση παίρνει όνομα جامِد, εδώ مَصْدَر. Μια μετοχή μέσα της θα διαβαζόταν ως حال και θα έλεγε κάτι άλλο.
• الجَوُّ أَشَدُّ حارًّا -> الجَوُّ أَشَدُّ حَرارَةً — το ίδιο σημείο μέσα στο πλαίσιο του ελατίβ: μετατρέψτε το επίθετο στο όνομά του (حارٌّ → حَرارَةٌ) πριν του βάλετε τη φάτχα.
• أَكْثَرُ الدُّوَلِ إِنْتاجٍ -> أَكْثَرُ الدُّوَلِ إِنْتاجًا — η إِضافَة σταματά στο الدُّوَلِ. Το تَمْييز στέκεται έξω από αυτήν και κρατάει τη δική του αιτιατική.
• كيلوغْرامٌ عَسَلٍ -> كيلوغْرامٌ عَسَلًا — διαλέξτε μία δομή και τελειώστε την: με τανβίν στη λέξη μέτρου το όνομα μετά από αυτήν είναι تَمْييز, ως إِضافَة είναι كيلوغْرامُ عَسَلٍ, και στον συνηθισμένο σύγχρονο πεζό λόγο είναι كيلو مِنَ العَسَلِ.

Συμβουλές

• Μία ερώτηση κάνει την αναγνώριση: «ως προς τι;». Αν η απάντηση είναι γυμνό όνομα με διπλό φάτχα και χωρίς πρόθεση, κοιτάτε تَمْييز.
• Ψάλλετε τις τρεις ιδιότητες ως μία λέξη — ενικός-αόριστο-αιτιατική. Κάθε λάθος μαθητή σε αυτό το μάθημα είναι μία από τις τρεις που πάει στραβά.
• Βάλτε την εξάσκησή σας στο πλαίσιο του ελατίβ, εκεί όπου ζει πραγματικά σήμερα η κατασκευή. Δέκα έτοιμα κομμάτια θα σας πάνε μακριά: أَكْبَرُ سِنًّا، أَكْثَرُ سُكّانًا، أَكْثَرُ اسْتِخْدامًا، الأَكْثَرُ مَبيعًا، الأَفْضَلُ أَداءً، الأَعْلى دَخْلًا، أَشَدُّ حَرارَةً، أَقَلُّ تَكْلِفَةً، أَسْرَعُ نُمُوًّا، أَوْسَعُ انْتِشارًا.
• Για τα μέτρα, χωρίστε τις δεξιότητες: παράγετε مِنْ (كوبٌ مِنَ الشّايِ), αναγνωρίζετε την αιτιατική (كوبٌ شايًا). Και τα δύο είναι σωστά· το ένα ακούγεται επίκαιρο.
• Ο έλεγχος جامِد / مُشْتَقّ απέναντι στο الحال είναι γρηγορότερος από οποιονδήποτε έλεγχο σημασίας. Όνομα στη θέση -> تَمْييز. Μετοχή στη θέση -> حال, εκτός από το παγωμένο مَبيعًا του ελατίβ.
• Πείτε το ـً φωναχτά όπου γράφεται με έδρα άλιφ. Από τα τρία τανβίν είναι εκείνο που επιβιώνει σε παύση, οπότε ακούγεται ακόμη και από ομιλητή που ρίχνει κάθε άλλη πτωτική κατάληξη.
• Διαβάζοντας κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια, μην ψάχνετε παντού: το تَمْييز έχει τρία σχήματα στη σελίδα — μετά από ποσότητα, μετά από ελατίβ, και μετά από ρήμα αύξησης ή γεμίσματος. Όλα τα άλλα αναλύονται ως κάτι άλλο.
• Κρατήστε το إِلّا έξω από αυτό το κουτί. Η αιτιατική μετά από εξαίρεση είναι το μάθημα 62 και έχει τους δικούς της όρους.