Με λίγα λόγια

Ό,τι έχετε γράψει μέχρι τώρα ήταν ένα γεγονός ανά πρόταση. Αυτό το μάθημα δένει δύο μαζί: «όταν έφτασα, βρήκα…», «πριν έρθει ο διευθυντής», «επειδή ο καιρός είναι κρύος». Τα Αραβικά το κάνουν αυτό με ένα μικρό κλειστό σύνολο συνδέσμων — عِنْدَما، بَيْنَما، قَبْلَ أَنْ، بَعْدَ أَنْ، مُنْذُ، لِأَنَّ، بِسَبَبِ και λίγους ακόμη — και όλη η δυσκολία δεν είναι οι σημασίες τους, που είναι εύκολες, αλλά τι επιτρέπεται νόμιμα να ακολουθεί τον καθένα. Κάποιοι απαιτούν ρήμα του παρελθόντος, κάποιοι απαιτούν المُضارِعُ المَنْصوبُ από το μάθημα 33, και κάποιοι αρνούνται εντελώς το ρήμα και επιμένουν σε όνομα στη γενική.

Οπότε μάθετε κάθε σύνδεσμο ως κομμάτι δύο μερών: τη λέξη συν το συμπλήρωμά της. Το قَبْلَ أَنْ δεν είναι «πριν», είναι «πριν + ρήμα στην υποτακτική, πάντα, ακόμη και σε πρόταση για την περασμένη Τρίτη». Το بِسَبَبِ δεν είναι «επειδή», είναι «εξαιτίας + ουσιαστικό». Το αιτιολογικό μισό του μαθήματος είναι εκεί όπου οι ομιλητές των αγγλικών χάνουν τους περισσότερους βαθμούς, γιατί τα αγγλικά αφήνουν τα «because» και «because of» να αλλάζουν θέση με λίγο ξαναγράψιμο και τα Αραβικά όχι: το لِأَنَّ παίρνει πρόταση και βάζει το υποκείμενό της σε αιτιατική, το بِسَبَبِ παίρνει σκέτο ουσιαστικό, και το لِذٰلِكَ γυρίζει την πρόταση ανάποδα και αναγγέλλει το αποτέλεσμα. Τα ελληνικά χωρίζουν κι αυτά «επειδή» + πρόταση και «εξαιτίας» + ουσιαστικό, όπως τα Αραβικά.

Ο κανόνας

1. Τρία δυνατά συμπληρώματα. Κάθε σύνδεσμος σε αυτό το μάθημα παίρνει ένα ή δύο από ακριβώς τρία πράγματα: μια πλήρη ρηματική πρόταση (κανονικά ماضٍ), أَنْ + المُضارِعُ المَنْصوبُ, ή ένα όνομα σε الجَرّ (συνήθως مَصْدَر). Μόλις ξέρετε ποια θέση ανοίγει ένας σύνδεσμος, δεν μπορείτε να πέσετε έξω· σχεδόν κάθε λάθος μαθητή εδώ είναι να χύνει το λάθος συμπλήρωμα στη σωστή λέξη.

2. Τα عِنْدَما και حينَما — το καθημερινό «όταν». Για ένα ολοκληρωμένο παρελθοντικό γεγονός παίρνουν ماضٍ: عِنْدَما وَصَلْتُ إِلَى البَيْتِ، وَجَدْتُ رِسالَةً. Για συνήθεια ή γενική αλήθεια παίρνουν مُضارِع: حينَما أَشْعُرُ بِالتَّعَبِ أَشْرَبُ القَهْوَةَ. Οι δύο λέξεις εναλλάσσονται· το حينَما είναι λίγο πιο επίσημο και συχνότερο στον γραπτό λόγο. Κανένα από τα δύο δεν παίρνει ποτέ أَنْ — το عِنْدَما είναι ήδη ο σύνδεσμος — και το عِنْدَما είναι μία λέξη, ποτέ γραμμένο عِنْدَ ما. Οποιαδήποτε πρόταση μπορεί να έρθει πρώτη· όταν η χρονική πρόταση ανοίγει την περίοδο, η σύγχρονη γραφή βάζει συνήθως ένα «،» μετά από αυτήν.

3. Το لَمّا — το αφηγηματικό «όταν». Ίδια δουλειά με το عِنْدَما αλλά περιορισμένη: ماضٍ στην πρόταση και ماضٍ στην κύρια, και ανήκει στην αφήγηση μάλλον παρά στη συνομιλία. لَمّا سَمِعَ الخَبَرَ صَمَتَ طَويلًا. Προσέξτε έναν ομόγραφο: ένα διαφορετικό لَمّا σημαίνει «όχι ακόμη» και ακολουθείται από المَجْزوم (لَمّا يَصِلْ), που ανήκει στο σύστημα της άρνησης, όχι εδώ. Το σχήμα της λέξης είναι ίδιο· μόνο η έγκλιση του ρήματος πίσω του και η σημασία τα ξεχωρίζουν.

4. Το بَيْنَما — «ενώ», και θέλει كانَ. Το بَيْنَما εισάγει ολόκληρη πρόταση, ποτέ σκέτο ουσιαστικό, και επειδή το «ενώ» χρειάζεται ενέργεια φόντου που ήδη έτρεχε, αυτή η πρόταση είναι κανονικά كانَ + مُضارِع (μάθημα 32): بَيْنَما كُنْتُ أَقْرَأُ الجَريدَةَ، رَنَّ الهاتِفُ. Μπορεί επίσης να εισάγει ονοματική πρόταση: بَيْنَما هُوَ في الطَّريقِ، اتَّصَلَ بِهِ صَديقُهُ. Μια δεύτερη, πολύ συνηθισμένη χρήση είναι η αντίθεση — «ενώ / ενώ αντίθετα»: هُوَ يُفَضِّلُ الشّايَ بَيْنَما أُفَضِّلُ أَنا القَهْوَةَ. Ποτέ *بَيْنَما الدَّرْسِ και ποτέ *بَيْنَما أَنْ.

5. Το كُلَّما — «κάθε φορά που», παρελθόν + παρελθόν. Αυτό φαίνεται λάθος σε αγγλικό μάτι — και το ελληνικό «κάθε φορά που» τραβάει ενεστώτα το ίδιο — και αξίζει να το απομνημονεύσετε ως σταθερό πλαίσιο: كُلَّما + ماضٍ … ماضٍ, παρόλο που η σημασία είναι συνήθεια και άχρονη. كُلَّما زارَني جَدّي فَرِحْتُ. Το ίδιο πλαίσιο κουβαλάει τη σύγκριση «όσο περισσότερο…, τόσο περισσότερο…»: كُلَّما زادَ العَمَلُ زادَ التَّعَبُ. Μην το συγχέετε με το δίλεξο كُلُّ ما «ό,τι / όλα όσα», που είναι ποσοδείκτης συν αναφορική αντωνυμία (μάθημα 39): كُلُّ ما قالَهُ صَحيحٌ.

6. Το قَبْلَ أَنْ — πάντα المُضارِعُ المَنْصوبُ. Αυτός είναι ο κανόνας του μαθήματος. Όποιος κι αν είναι ο χρόνος της κύριας πρότασης, το ρήμα μετά το قَبْلَ أَنْ είναι υποτακτική: خَرَجْتُ مِنَ المَكْتَبِ قَبْلَ أَنْ يَصِلَ المُديرُ — κύριο ρήμα παρελθόντος, υποτακτική μετά το قَبْلَ أَنْ. Η λογική στέκει μόλις τη δείτε: τη στιγμή του πρώτου γεγονότος το γεγονός του «πριν» δεν είχε γίνει ακόμη, οπότε τα Αραβικά το σημειώνουν ως μη πραγματοποιημένο. Τα σύγχρονα αραβικά μένουν στην υποτακτική εδώ, οπότε το *قَبْلَ أَنْ يَصِلُ με ντάμμα οριστικής είναι απλώς λάθος, και το *قَبْلَ أَنْ وَصَلَ — σχήμα που λίγοι κλασικοί συγγραφείς όντως χρησιμοποιούσαν — δεν είναι για αντιγραφή.

7. Το بَعْدَ أَنْ — ماضٍ ή مَنْصوب, και η χρονογραμμή διαλέγει. Αν όλη η πρόταση είναι στο παρελθόν, χρησιμοποιήστε ماضٍ: بَعْدَ أَنْ أَنْهَيْتُ واجِبي، شاهَدْتُ فيلْمًا. Αν το γεγονός είναι ακόμα μπροστά, χρησιμοποιήστε المَنْصوب: سَنَخْرُجُ بَعْدَ أَنْ نَتَناوَلَ الفَطورَ. Σε αντίθεση με το قَبْلَ أَنْ, αυτό εδώ έχει πραγματικά δύο επιλογές, και η επιλογή εκείνης που ταιριάζει με το κύριο ρήμα θα είναι πάντα ιδιωματική.

8. Το κόλπο με το مَصْدَر: قَبْلَ / بَعْدَ + όνομα στη γενική. Αντί για πρόταση μπορείτε να βάλετε ρηματικό ουσιαστικό (μασντάρ) απευθείας μετά το قَبْلَ ή το بَعْدَ: قَبْلَ الوُصولِ «πριν την άφιξη», بَعْدَ الدَّرْسِ «μετά το μάθημα». Τα قَبْلَ και بَعْدَ είναι ظَرْفانِ مَنْصوبانِ που εισάγουν إِضافَة, οπότε ό,τι τα ακολουθεί είναι مَجْرور — αυτή η κάσρα δεν είναι προαιρετική. Για να κατονομάσετε το υποκείμενο, κολλήστε αντωνυμία στο مَصْدَر: قَبْلَ خُروجِهِ «πριν βγει», بَعْدَ وُصولِنا «αφού φτάσαμε». Αυτό το σχήμα είναι πιο σύντομο, εξαιρετικά συνηθισμένο στον γραπτό λόγο, και ασφαλές όποτε το υποκείμενο είναι προφανές· η πλήρης περιγραφή του مَصْدَر είναι το μάθημα 54.

9. Το مُنْذُ — «από τότε / εδώ και». Με ουσιαστικό σημαίνει είτε σημείο εκκίνησης είτε διάστημα χρόνου, και το ουσιαστικό είναι مَجْرور: مُنْذُ الصَّباحِ، مُنْذُ سَنَتَيْنِ. Με πρόταση παίρνει أَنْ + ماضٍ: مُنْذُ أَنْ تَعَلَّمْتُ السِّباحَةَ. Το κύριο ρήμα είναι τότε συνήθως σκέτο مُضارِع, γιατί η κατάσταση συνεχίζεται — το أَدْرُسُ العَرَبِيَّةَ مُنْذُ سَنَتَيْنِ είναι «σπουδάζω αραβικά εδώ και δύο χρόνια». Τα Αραβικά δεν έχουν χωριστό χρόνο «have been»· το مُنْذُ κουβαλάει αυτή τη σημασία μόνο του. Το مُذْ είναι ελαφρύτερος δίδυμος της ίδιας λέξης.

10. Το حَتّى — «μέχρι», και η έγκλιση σας λέει αν έγινε. Το μάθημα 33 υποσχέθηκε αυτή τη διάκριση. Ένα ماضٍ μετά το حَتّى αναφέρει κάτι που όντως έγινε: انْتَظَرْنا في المَحَطَّةِ حَتّى وَصَلَ القِطارُ. Ένα مَنْصوب μετά το حَتّى δείχνει κάτι ακόμα μπροστά, επιθυμητό ή αναμενόμενο: سَأَنْتَظِرُ هُنا حَتّى يَعودَ أَخي. Το حَتّى δουλεύει επίσης ως σκέτη πρόθεση με όνομα στη γενική — العَمَلُ مُسْتَمِرٌّ حَتّى المَساءِ — και, σε εντελώς διαφορετική δουλειά, ως μόριο «ακόμη και». Το πλαίσιο τα χωρίζει χωρίς κόπο.

11. Το فَوْرَ — «μόλις», μόνο ουσιαστικό. Το فَوْرَ είναι ظَرْف που στέκεται σε إِضافَة, οπότε πρέπει να ακολουθείται από όνομα, κανονικά مَصْدَر με κολλημένη αντωνυμία: فَوْرَ وُصولِهِ اتَّصَلَ بِنا «μόλις έφτασε μας τηλεφώνησε». Ρήμα δεν επιτρέπεται ποτέ να το ακολουθήσει απευθείας. Αν θέλετε πρόταση με πλήρες ρήμα, τα έτοιμα ισοδύναμα είναι حالَما + ماضٍ ή بِمُجَرَّدِ أَنْ + ρήμα.

12. Το لِأَنَّ — «επειδή» + πρόταση, υποκείμενο σε αιτιατική. Το لِأَنَّ είναι لِـ συν أَنَّ, και το أَنَّ αναγκάζει το όνομα πίσω του σε النَّصْب ενώ το κατηγόρημά του μένει مَرْفوع: لِأَنَّ الطَّقْسَ بارِدٌ — το الطَّقْسَ αιτιατική, το بارِدٌ ονομαστική. Το κατηγόρημα μπορεί το ίδιο να είναι ρήμα: لِأَنَّ الطَّقْسَ تَغَيَّرَ فَجْأَةً. Όταν το υποκείμενο είναι αντωνυμία δεν στέκεται ως χωριστή λέξη· κολλιέται: لِأَنَّهُ مَريضٌ، لِأَنَّني نَسيتُ. Οπότε το لِأَنَّ δεν μπορεί ποτέ να ακολουθείται αμέσως από ρήμα — το «επειδή ξέχασα» πρέπει να γίνει «επειδή-εγώ ξέχασα». Η υπόλοιπη οικογένεια του أَنَّ, και η διαφορά ανάμεσα στο أَنْ και στο أَنَّ, είναι το μάθημα 44.

13. Το بِسَبَبِ — «εξαιτίας» + ουσιαστικό. Το بِسَبَبِ είναι بِـ συν سَبَب σε إِضافَة, οπότε αυτό που ακολουθεί είναι όνομα στη γενική: تَأَخَّرَتِ الحافِلَةُ بِسَبَبِ الازْدِحامِ. Θα συναντήσετε επίσης بِسَبَبِ أَنَّهُ … στον τύπο — η πρόταση με أَنَّ διαβάζεται ως مَصْدَر مُؤَوَّل, οπότε η إِضافَة δεν σπάει — αλλά είναι βαρύ, και οι περισσότεροι συντάκτες ξαναχτίζουν τέτοια πρόταση με لِأَنَّهُ. Δύο συγγενείς άξιοι αναγνώρισης: το نَظَرًا لِـ, επίσημο «λόγω», και το بِفَضْلِ, «χάρη σε», που κανονικά κρατιέται για καλά αποτελέσματα.

14. Το لِذٰلِكَ — ο ίδιος δεσμός τρεγμένος ανάποδα. Τα لِأَنَّ και بِسَبَبِ βάζουν την αιτία δεύτερη· το لِذٰلِكَ την βάζει πρώτη και αναγγέλλει το αποτέλεσμα: المَطْعَمُ مُغْلَقٌ اليَوْمَ، لِذٰلِكَ سَنَأْكُلُ في البَيْتِ. Οποιοδήποτε ζεύγος αιτίας-αποτελέσματος μπορεί να ειπωθεί και στα τρία σχήματα, και η επιλογή ανάμεσά τους είναι θέμα του τι θέλετε να φέρετε στο προσκήνιο, όχι γραμματικής.

15. Τι μένει σκόπιμα έξω. Το «όταν» που είναι στην πραγματικότητα «αν» — το إِذا — είναι υποθετικός λόγος και περιμένει το μάθημα 56, και τα μη πραγματοποιημένα لَوْ και لَوْلا το μάθημα 65. Ο άλλος τρόπος να πείτε «ενώ», κρεμώντας αιτιατική περίσταση στην πρόταση (خَرَجَ وَهُوَ يَبْتَسِمُ), είναι το الحالُ, μάθημα 55. Το إِنَّ και οι αδελφές του ως σύστημα είναι το μάθημα 44, και οι σύνδεσμοι που ράβουν ολόκληρες παραγράφους είναι το μάθημα 66.

Τύποι και δομές

Οι δέκα χρονικοί σύνδεσμοι με το συμπλήρωμα που ανοίγει ο καθένας. Αυτός ο πίνακας είναι το μάθημα σε μία οθόνη.

Τα قَبْلَ και بَعْدَ έχουν από δύο σχήματα για την ίδια σημασία. Η δεξιά στήλη είναι η πιο σύντομη και δεν χρειάζεται καθόλου αποφάσεις έγκλισης.

Το لِأَنَّ με κολλημένη αντωνυμία υποκειμένου. Οι δυϊκοί لِأَنَّكُما، لِأَنَّهُما και ο θηλυκός πληθυντικός لِأَنَّكُنَّ χτίζονται το ίδιο και παραλείπονται για να μένει ο πίνακας αναγνώσιμος.

Μία αιτία, τρεις προτάσεις. Προσέξτε πού πέφτουν η αιτιατική και η γενική.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• قَبْلَ أَنْ يَصِلُ -> قَبْلَ أَنْ يَصِلَ — το أَنْ βάζει πάντα το ρήμα σε المَنْصوب, οπότε η τελική ντάμμα πρέπει να γίνει φάτχα. Αυτό είναι το συχνότερο ολίσθημα του μαθήματος.
• خَرَجْتُ قَبْلَ أَنْ وَصَلَ المُديرُ -> خَرَجْتُ قَبْلَ أَنْ يَصِلَ المُديرُ — ένα κύριο ρήμα παρελθόντος δεν τραβάει την πρόταση του قَبْلَ أَنْ στο παρελθόν. Εκείνη η πρόταση είναι εξ ορισμού μη πραγματοποιημένη και μένει υποτακτική.
• عِنْدَما أَنْ وَصَلْتُ -> عِنْدَما وَصَلْتُ — το عِنْدَما είναι ήδη ολόκληρος ο σύνδεσμος. Το να προσθέσετε أَنْ είναι σαν να λέτε «όταν ότι έφτασα».
• بَيْنَما أَقْرَأُ، رَنَّ الهاتِفُ -> بَيْنَما كُنْتُ أَقْرَأُ، رَنَّ الهاتِفُ — το «ενώ» χρειάζεται φόντο που ήδη έτρεχε, και αυτό είναι كانَ + مُضارِع. Ένα σκέτο مُضارِع διαβάζεται ως συνήθεια ενεστώτα.
• كُلَّما أَزورُهُ أَفْرَحُ -> كُلَّما زُرْتُهُ فَرِحْتُ — το كُلَّما είναι πλαίσιο παρελθόν + παρελθόν ακόμη και όταν η σημασία είναι επαναλαμβανόμενη συνήθεια. Μην μεταφράζετε τον ενεστώτα των αγγλικών — ούτε τον ελληνικό «κάθε φορά που τον επισκέπτομαι».
• لِأَنَّ الطَّقْسُ بارِدٌ -> لِأَنَّ الطَّقْسَ بارِدٌ — το أَنَّ παίρνει το όνομά του σε النَّصْب. Το κατηγόρημα بارِدٌ κρατάει τη ντάμμα· μόνο το υποκείμενο μετακινείται.
• لِأَنَّ هُوَ مَريضٌ -> لِأَنَّهُ مَريضٌ — αντωνυμικό υποκείμενο μετά το أَنَّ μπορεί να είναι μόνο κολλημένο. Οι ανεξάρτητες αντωνυμίες του μαθήματος 6 είναι αδύνατες σε αυτή τη θέση.
• لِأَنَّ نَسيتُ المِفْتاحَ -> لِأَنَّني نَسيتُ المِفْتاحَ — ρήμα δεν επιτρέπεται ποτέ να έρθει κατευθείαν μετά το لِأَنَّ. Κολλήστε πρώτα την αντωνυμία, μετά βάλτε το ρήμα.
• بِسَبَبِ أَنَّهُ مَريضٌ -> لِأَنَّهُ مَريضٌ — το بِسَبَبِ είναι χτισμένο για σκέτο ουσιαστικό. Όταν αυτό που ακολουθεί είναι ολόκληρη πρόταση, η λέξη που πρέπει να πιάσετε είναι το لِأَنَّ.
• فَوْرَ وَصَلَ إِلَى المَطارِ -> فَوْرَ وُصولِهِ إِلَى المَطارِ — το فَوْرَ χρειάζεται مَصْدَر, ποτέ ρήμα. Για πλήρη ρηματική πρόταση, περάστε στο حالَما وَصَلَ.

Συμβουλές

• Αποθηκεύστε κάθε σύνδεσμο ως λέξη + συμπλήρωμα, ποτέ ως σκέτη γλώσσα. Το «قَبْلَ أَنْ + مَنْصوب» είναι ένα στοιχείο για απομνημόνευση· το «πριν» είναι μετάφραση που θα σας βγάλει λάθος την κατάληξη.
• Η έξοδος κινδύνου όταν έχετε αμφιβολία για την έγκλιση: χρησιμοποιήστε το مَصْدَر. Τα قَبْلَ الوُصولِ και بَعْدَ الاجْتِماعِ δεν έχουν καθόλου ρήμα, οπότε τίποτα δεν μπορεί να συζευχθεί λάθος — και ακούγονται πιο γραπτά, όχι λιγότερο.
• Χρησιμοποιήστε το σχήμα για να διαλέξετε τη λέξη της αιτίας: αν ακολουθεί ουσιαστικό (ελληνικά «εξαιτίας», αγγλικά «because of»), είναι بِسَبَبِ· αν ακολουθεί ολόκληρη πρόταση («επειδή»), είναι لِأَنَّ. Αυτός ο έλεγχος σχεδόν ποτέ δεν αποτυγχάνει.
• Πείτε την αιτιατική μετά το لِأَنَّ δυνατά — لِأَنَّ الطَّقْسَ — μέχρι να γίνει αυτόματη. Ακούγεται στην προσεκτική ομιλία, οπότε είναι μία από τις λίγες πτωτικές καταλήξεις που όντως θα προσέξουν.
• Προσέξτε την κάσρα μετά τα مُنْذُ και بِسَبَبِ: مُنْذُ سَنَةٍ، بِسَبَبِ المَطَرِ. Και οι δύο είναι θέσεις γενικής, οπότε ένα τανβίν ντάμμα εκεί είναι άμεσο προδοτικό σημάδι.
• Ζευγαρώστε το بَيْنَما με το كانَ ως αντανακλαστικό, όπως ζευγαρώνετε το لَنْ με την υποτακτική. Αν μια πρόταση με بَيْنَما δεν έχει كانَ, ελέγξτε αν εννοούσατε πραγματικά «ενώ αντίθετα».
• Μην κυνηγάτε ακόμα το إِذا. Μοιάζει με άλλο ένα «όταν», αλλά είναι υποθετικός λόγος με δικό του μηχανισμό, και η συνάντησή του τώρα θα θολώσει μόνο τους δέκα συνδέσμους που έχετε εδώ.