Με λίγα λόγια

Τα αγγλικά ρήματα έρχονται σε δύο είδη. Κάποια αρπάζουν το αντικείμενό τους γυμνό — «I entered the room», «I thanked him» — και κάποια χρειάζονται πρώτα πρόθεση — «I looked at the picture», «I listened to the news». Τα ελληνικά κάνουν τον ίδιο χωρισμό, αλλά όχι στα ίδια ρήματα. Τα Αραβικά τον κάνουν κι αυτά, με δικά τους ονόματα: ένα ρήμα που φτάνει το αντικείμενό του απευθείας είναι مُتَعَدٍّ, ένα που δεν μπορεί είναι لازِم. Τα αγγλικά και τα Αραβικά τραβούν τη γραμμή σε διαφορετικά σημεία, και αυτή η αναντιστοιχία είναι όλο το μάθημα.

Δεν υπάρχει τίποτα να παράγετε με κανόνα εδώ. Ποια πρόθεση απαιτεί ένα ρήμα ανήκει στο λημματικό του άρθρο, όπως το γένος ενός ελληνικού ουσιαστικού· μαθαίνετε τα بَحَثَ عَنْ και حَصَلَ عَلى ως μονάδες δύο λέξεων και δεν τα χωρίζετε ποτέ ξανά. Αυτό που είναι μηχανικό είναι αυτό που ακολουθεί: μια πρόθεση τραβάει πάντα το όνομα που ακολουθεί στη γενική, οπότε το συμπλήρωμα είναι مَجْرور με κάσρα, όχι مَنْصوب με φάτχα. Πιάστε το ζευγάρι σωστά και η κατάληξη έρχεται δωρεάν.

Ο κανόνας

1. لازِم και مُتَعَدٍّ: μπορεί το ρήμα να κρατήσει αντικείμενο μόνο του; Ένα فِعْل مُتَعَدٍّ — η λέξη σημαίνει «που περνάει απέναντι» — περνάει σε ένα مَفْعول بِهِ χωρίς τίποτα στη μέση, και αυτό το αντικείμενο παίρνει την αιτιατική που συναντήσατε στο μάθημα 29: قَرَأَ الوَلَدُ الكِتابَ، شَرِبْتُ القَهْوَةَ. Ένα فِعْل لازِم — «που μένει κολλημένο» — δεν έχει καθόλου άμεσο αντικείμενο· η ενέργεια μένει σ’ αυτόν που ενεργεί: ذَهَبَ المُديرُ، جَلَسْنا، نامَ الطِّفْلُ.

Ο γρήγορος έλεγχος είναι η ερώτηση ماذا؟ «τι;». Αν το ماذا قَرَأْتَ؟ έχει μια λογική απάντηση που μπορεί να ακολουθήσει το ρήμα γυμνή, με φάτχα, το ρήμα είναι مُتَعَدٍّ. Τα λεξικά σημειώνουν την τάξη για σας, τυπώνοντας είτε την πρόθεση είτε μια αντωνυμία αντικειμένου: بَحَثَ عَنْ، ساعَدَهُ.

2. Η τρίτη περίπτωση, που είναι και το πραγματικό θέμα αυτού του μαθήματος. Πλήθος ρήματα لازِم έχουν κάτι να πουν πέρα από το υποκείμενο — απλώς δεν μπορούν να το φτάσουν γυμνά. Το φτάνουν μέσω πρόθεσης, και η παράδοση το αποκαλεί تَعْدِيَةُ الفِعْلِ بِحَرْفِ الجَرّ, «να γίνει το ρήμα μεταβατικό μέσω πρόθεσης». Η πρόθεση συν το όνομά της σχηματίζουν μία μονάδα, الجارُّ والمَجْرور, και το όνομα μέσα της είναι γενική:

• بَحَثَ الرَّجُلُ عَنْ عَمَلٍ. — ο άντρας έψαξε για δουλειά
• اِعْتَمَدْتُ عَلى صَديقي. — βασίστηκα στον φίλο μου
• تَحْتاجُ الأُسْرَةُ إِلى بَيْتٍ أَكْبَرَ. — η οικογένεια χρειάζεται μεγαλύτερο σπίτι

Προσέξτε την κατάληξη στο καθένα: عَمَلٍ με τανβίν κάσρα, صَديقي με αόρατη κάσρα στο ق, κρυμμένη κάτω από το ـي, أَكْبَرَ με φάτχα γιατί το أَكْبَر είναι δίπτωτο (μάθημα 41). Η πρόθεση κυβερνά το όνομα ακριβώς όπως θα έκανε μετά από ένα σκέτο في ή مِنْ· το ρήμα δεν αλλάζει τίποτα.

3. Η πρόθεση ανήκει στο λημματικό άρθρο, όχι στη λογική. Τα αγγλικά έχουν το ίδιο φαινόμενο — rely on, listen to, think about — και τα δύο συστήματα δεν συμπίπτουν. Το «look for» είναι بَحَثَ عَنْ αλλά το «look at» είναι نَظَرَ إِلى· ένα αγγλικό «answer» είναι أَجابَ عَنْ سُؤالٍ αλλά ένα άλλο είναι رَدَّ عَلى رِسالَةٍ. Λοιπόν: απομνημονεύστε ζευγάρια, και μην μεταφράζετε ποτέ την αγγλική πρόθεση — ούτε την ελληνική.

Χειρότερα, η αλλαγή πρόθεσης μπορεί να αλλάξει εντελώς τη σημασία του ρήματος. Το رَغِبَ في είναι «θέλω»· το رَغِبَ عَنْ είναι «αποστρέφομαι, δεν θέλω καμία σχέση με». Το خافَ مِنَ الكَلْبِ είναι «φοβήθηκε τον σκύλο»· το خافَ عَلى ابْنِهِ είναι «φοβήθηκε για τον γιο του».

4. Κάθε πρόθεση έχει μια γεύση — χρησιμοποιήστε την ως κόλπο, όχι ως προβλεπτή. Το عَنْ είναι απόσταση και «για, περί»· το عَلى είναι βάρος που ακουμπά σε επιφάνεια, εξού και το να στηρίζεστε σε κάποιον και να πιάνετε κάτι· το إِلى είναι βέλος στραμμένο σε στόχο· το بِ είναι επαφή και το όργανο στο χέρι σας· το في είναι το να είστε μέσα σε έναν χώρο· το مِنْ είναι η πηγή, και αυτό από το οποίο απομακρύνεστε. Αυτές οι εικόνες κάνουν ένα ζευγάρι εύκολο να το κρατήσετε· δεν σας αφήνουν να το μαντέψετε.

5. Παγίδα Α — τα Αραβικά βάζουν πρόθεση εκεί που τα αγγλικά δεν έχουν. Αυτά είναι τα ρήματα που κάνουν τους μαθητές να γράφουν φάτχα από συνήθεια. Αυτά να διορθώσετε τώρα:

• بَحَثَ عَنْ «ψάχνω» — αυτό που αναζητείται δεν είναι ποτέ γυμνό αντικείμενο.
• سَأَلَ عَنْ «ρωτάω για» ένα θέμα (αλλά το πρόσωπο που ρωτάτε είναι άμεσο αντικείμενο — βλ. σημείο 7).
• أَجابَ عَنْ «απαντώ» σε μια ερώτηση.
• رَدَّ عَلى «απαντώ σε» επιστολή, κλήση, παρατήρηση.
• نَظَرَ إِلى «κοιτάζω»· اِسْتَمَعَ إِلى «ακούω».
• اِحْتاجَ إِلى «χρειάζομαι». Το αγγλικό «need» παίρνει γυμνό αντικείμενο· το συνηθισμένο αραβικό ζευγάρι είναι με إِلى (μια γυμνή αιτιατική καταγράφεται, αλλά είναι σπάνια στον σύγχρονο πεζό λόγο).

6. Παγίδα Β — τα Αραβικά παίρνουν γυμνό αντικείμενο εκεί που τα αγγλικά χρειάζονται πρόθεση. Το κατοπτρικό λάθος, και εξίσου συχνό:

• دَخَلَ الغُرْفَةَ «μπήκε / πήγε στο δωμάτιο» — όχι في.
• شَكَرَ المُعَلِّمَةَ «ευχαρίστησε τον δάσκαλο» — το πρόσωπο είναι το αντικείμενο· αυτό για το οποίο είστε ευγνώμονες έρχεται μετά με عَلى.
• ساعَدَ جارَهُ «βοήθησε τον γείτονά του»· το έργο στο οποίο βοήθησε παίρνει عَلى ή في.
• اِنْتَظَرَ الحافِلَةَ «περίμενε το λεωφορείο» — το αγγλικό «for» δεν μεταφράζεται.
• Άλλα δύο του ίδιου σχήματος: حَضَرَ الاِجْتِماعَ، قابَلَ المُديرَ.

7. Μερικά ρήματα παίρνουν και τα δύο μαζί: πρόσωπο άμεσο, θέμα με πρόθεση. Εδώ ζει το سَأَلَ. Ο άνθρωπος που ρωτάτε είναι το άμεσο αντικείμενο· αυτό για το οποίο ρωτήσατε είναι عَنْ + γενική:

• سَأَلْتُ الطَّبيبَ عَنِ الدَّواءِ. — ρώτησα τον γιατρό για το φάρμακο.
• شَكَرْتُ الجيرانَ عَلى مُساعَدَتِهِمْ. — ευχαρίστησα τους γείτονες για τη βοήθειά τους.
• ساعَدَ الأَبُ ابْنَهُ عَلَى الحَلِّ. — Ο πατέρας βοήθησε τον γιο του στη λύση.

Το أَجابَ χωρίζεται με τον ίδιο τρόπο: το أَجابَ الأُسْتاذَ είναι «απάντησε στον καθηγητή» (πρόσωπο, γυμνό), ενώ το أَجابَ عَنِ السُّؤالِ είναι «απάντησε στην ερώτηση» (πράγμα, με عَنْ).

8. Αντωνυμίες: η ραφή ξεχωρίζει τις δύο κατασκευές. Ένα άμεσο αντικείμενο κολλάει στο ρήμα στο σύνολο αιτιατικής του μαθήματος 29· ένα προθετικό συμπλήρωμα κολλάει στην πρόθεση στο σύνολο γενικής των μαθημάτων 7 και 20:

• اِنْتَظَرَني «με περίμενε» απέναντι στο بَحَثَ عَنّي «με έψαξε».
• ساعَدَنا «μας βοήθησε» απέναντι στο اِعْتَمَدَ عَلَيْنا «βασίστηκε σε μας».
• شَكَرَهُ «τον ευχαρίστησε» απέναντι στο رَدَّ عَلَيْهِ «του απάντησε».

Το πρώτο πρόσωπο είναι το πιο καθαρό σήμα: ως άμεσο αντικείμενο είναι ـني (اِنْتَظَرَني), μετά από πρόθεση ένα σκέτο ـي (بي، لي، مِنّي، عَنّي، إِلَيَّ، عَلَيَّ). Δύο συνήθειες ραφής περνούν αναλλοίωτες από το μάθημα 16: τα مِنْ και عَنْ διπλασιάζουν το ن τους πριν από τα ـي και ـنا, και τα عَلى και إِلى γυρίζουν το ى τους πίσω σε ي πριν από οποιοδήποτε επίθημα (عَلَيْكَ، إِلَيْهِ), συγχωνεύοντας σε عَلَيَّ، إِلَيَّ στο πρώτο πρόσωπο. Και το ـهُ γίνεται ـهِ μετά από κάσρα ή ي: بِهِ، فيهِ، إِلَيْهِ، عَلَيْهِ, αλλά عَنْهُ، مِنْهُ.

9. Το συνδετικό φωνήεν πριν από το الـ. Το άρθρο αρχίζει με هَمْزَةُ الوَصْل, που δεν προφέρεται μόλις προηγείται οτιδήποτε. Αυτό αφήνει το σουκούν του عَنْ ή του مِنْ να συγκρούεται με το άφωνο لـ του الـ, ή με το διπλασιασμένο ηλιακό γράμμα που το αντικαθιστά — δύο σουκούν στη σειρά, που τα Αραβικά δεν επιτρέπουν —, οπότε η πρόθεση δανείζεται φωνήεν: το عَنْ + الطَّريقِ γράφεται και λέγεται عَنِ الطَّريقِ, και το مِنْ παίρνει φάτχα αντί γι’ αυτό — مِنَ الاِمْتِحانِ. Σε πλήρη πρόταση: سَأَلْتُهُ عَنِ الطَّريقِ.

Τα بِ και لِ δεν χρειάζονται τίποτα — απλώς ακουμπούν στο άρθρο (بِالقَلَمِ، لِلْمُديرِ). Τα في، عَلى και إِلى κονταίνουν το μακρό τους φωνήεν στην ομιλία πριν από το άρθρο· προσεκτικός φωνηεντισμός το δείχνει γράφοντας βραχύ φωνήεν στο τελευταίο γράμμα — φάτχα στο ى στα إِلَى المَحَطَّةِ، عَلَى الطّاوِلَةِ, κάσρα στο ي στο فِي البَيْتِ —, ενώ τα ίδια τα γράμματα δεν αλλάζουν ποτέ.

10. Τι αφήνει ήσυχο αυτό το μάθημα. Τα Αραβικά έχουν έναν δεύτερο τρόπο να κάνουν ένα ρήμα μεταβατικό: να το ξαναχτίσουν στη II μορφή ή στην IV μορφή, ώστε το خَرَجَ «βγήκε» να δίνει أَخْرَجَ «έβγαλε». Αυτό είναι تَعْدِيَة με σχήμα μάλλον παρά με πρόθεση, και είναι τα μαθήματα 46 και 47. Το γυμνό όνομα αιτιατικής που λέει γιατί κάνατε κάτι είναι το المَفْعولُ لِأَجْلِهِ, μάθημα 60. Και όταν ακολουθεί ολόκληρη πρόταση μετά την πρόθεση (أَرْغَبُ في أَنْ أُسافِرَ), χρειάζεστε το أَنْ και την υποτακτική: μάθημα 34, με το μασντάρ στο μάθημα 54.

Τύποι και δομές

Ο βασικός κατάλογος κυβέρνησης, ομαδοποιημένος κατά πρόθεση. Η ρίζα και ο αριθμός μορφής είναι εκεί ώστε να δείτε ότι η κυβέρνηση δεν έχει σχέση με κανένα από τα δύο: ρήματα VIII μορφής εμφανίζονται μόνα τους κάτω από τρεις διαφορετικές προθέσεις.

Οι αγγλικές παγίδες στην άλλη κατεύθυνση: γυμνή αιτιατική στα Αραβικά, πρόθεση στα αγγλικά.

Ένα ρήμα, δύο κυβερνήσεις, δύο σημασίες. Γι’ αυτό η πρόθεση είναι μέρος του λήμματος.

Οι ραφές των αντωνυμιών. Τυπώνονται μόνο έξι πρόσωπα· το أَنْتِ, ο δυϊκός και ο θηλυκός πληθυντικός (عَنْكِ، عَنْكُما، إِلَيْهِنَّ، بِكُنَّ) ακολουθούν το σχήμα του μαθήματος 7.

Και οι δύο ραφές δίπλα δίπλα, ώστε το επίθημα αιτιατικής και το επίθημα γενικής να μην μπερδεύονται.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• أَبْحَثُ الكِتابَ -> أَبْحَثُ عَنِ الكِتابِ — με τη σημασία «ψάχνω», το بَحَثَ φτάνει το αντικείμενό του μόνο μέσω عَنْ, και το όνομα μετά από πρόθεση είναι مَجْرور, οπότε είναι κάσρα και ποτέ φάτχα.
• أَنْظُرُ الصّورَةَ -> أَنْظُرُ إِلَى الصّورَةِ — το «look at» είναι نَظَرَ إِلى· το نَظَرَ في είναι διαφορετικό ζευγάρι, «εξετάζω, ερευνώ». Ένα γυμνό αντικείμενο μετά το نَظَرَ είναι από τα πιο ηχηρά λάθη μαθητών.
• دَخَلْتُ في الغُرْفَةِ -> دَخَلْتُ الغُرْفَةَ — το κατοπτρικό λάθος. Το دَخَلَ είναι مُتَعَدٍّ από μόνο του· το في εισάγεται από το αγγλικό «into» και δεν ανήκει μπροστά από έναν τόπο.
• اِنْتَظَرْتُ لَكَ -> اِنْتَظَرْتُكَ — το «wait for» είναι ένα ρήμα στα Αραβικά. Η αντωνυμία πάει στο ρήμα στο σύνολο αιτιατικής, όχι σε πρόθεση.
• شَكَرْتُ لَكَ عَلى مُساعَدَتِكَ -> شَكَرْتُكَ عَلى مُساعَدَتِكَ — το πρόσωπο που ευχαριστείτε είναι άμεσο αντικείμενο· το عَلى εισάγει αυτό για το οποίο είστε ευγνώμονες. (Τα κλασικά αραβικά επιτρέπουν και το شَكَرَ لَهُ, και ο επίσημος γραπτός λόγος το χρησιμοποιεί ακόμη, αλλά η συνηθισμένη σύγχρονη κατασκευή είναι η άμεση.)
• أَحْتاجُ المُساعَدَةَ -> أَحْتاجُ إِلَى المُساعَدَةِ — το αγγλικό «need» παίρνει γυμνό αντικείμενο· το ζευγάρι που πρέπει να γράφετε είναι اِحْتاجَ إِلى. Το ίδιο και για το όνομα: بِحاجَةٍ إِلَى المُساعَدَةِ.
• أُفَكِّرُ عَنِ المَوْضوعِ -> أُفَكِّرُ فِي المَوْضوعِ — το «think about» μεταφράζει πρόθεση προς πρόθεση σε λάθος ζευγάρι. Το فَكَّرَ ζει μέσα στο في.
• حَصَلْتُ الجائِزَةَ -> حَصَلْتُ عَلَى الجائِزَةِ — το حَصَلَ χωρίς عَلى είναι διαφορετικό ρήμα με σημασία «συμβαίνω, λαμβάνω χώρα»: حَصَلَ خَطَأٌ «συνέβη ένα λάθος».
• سَأَلْتُهُ عَنْ الطَّريقِ -> سَأَلْتُهُ عَنِ الطَّريقِ — το σουκούν του عَنْ δεν μπορεί να συναντήσει το هَمْزَةُ الوَصْل του الـ, οπότε παίρνει κάσρα. Το مِنْ κάνει το ίδιο με φάτχα: مِنَ البَيْتِ.
• يَعْتَمِدُ عَلَيْهُ / سَأَلَ عَنْي -> يَعْتَمِدُ عَلَيْهِ / سَأَلَ عَنّي — το ـهُ γίνεται ـهِ μετά από ي ή κάσρα, και τα عَنْ και مِنْ διπλασιάζουν το ن τους μπροστά από τα ـي και ـنا.

Συμβουλές

• Μην βάζετε ποτέ ένα ρήμα μόνο του σε κάρτα. Η κάρτα λέει بَحَثَ عَنْ, και η πίσω όψη κουβαλάει μια φράση: أَبْحَثُ عَنْ عَمَلٍ. Ένα ρήμα μαθημένο χωρίς την πρόθεσή του πρέπει να μαθευτεί δύο φορές.
• Μάθετε την Παγίδα Β ως ένα μπλοκ — دَخَلَ، شَكَرَ، ساعَدَ، اِنْتَظَرَ، حَضَرَ، قابَلَ. Είναι σύντομο, καλύπτει το περισσότερο κακό, και ό,τι υπάρχει πάνω του ακούγεται λάθος σε αγγλικό αυτί.
• Όταν αντικαθιστάτε ένα όνομα με αντωνυμία, ρωτήστε πρώτα ένα πράγμα: κρέμεται από το ρήμα ή από πρόθεση; اِنْتَظَرَني αλλά بَحَثَ عَنّي — το ίδιο ـي, αλλά το ένα κρέμεται από το ρήμα και το άλλο από την πρόθεση.
• Πείτε τα عَنِ الـ και مِنَ الـ δυνατά μέσα σε ολόκληρες φράσεις μέχρι να γίνει αυτόματο το συνδετικό φωνήεν. Δεν θα το ακούσετε ποτέ ως κανόνα, μόνο ως ρυθμό.
• Μαζεύετε ζευγάρια από πραγματικό κείμενο, όχι από καταλόγους. Μία παράγραφος ειδήσεων τη μέρα, υπογραμμίζοντας κάθε ρήμα συν جارّ ومَجْرور, χτίζει καλύτερο απόθεμα από οποιονδήποτε πίνακα.
• Προσέξτε τα ζευγάρια χτισμένα πάνω σε μία ρίζα: اِتَّصَلَ بِ «επικοινωνώ με» αλλά وَصَلَ إِلى «φτάνω σε», και τα δύο από το و-ص-ل. Διαφορετική μορφή είναι διαφορετικό λημματικό άρθρο, με τη δική της πρόθεση.
• Μην ανησυχείτε ακόμη για το τι γίνεται όταν ακολουθεί ολόκληρη πρόταση μετά την πρόθεση. Πρώτα τα ονόματα· το أَرْغَبُ في أَنْ أُسافِرَ περιμένει στο μάθημα 34.