Με λίγα λόγια

Το μάθημα 2 σας έδωσε ένα خَبَر που ήταν μία λέξη: البَيْتُ كَبيرٌ. Αυτό είναι μόνο το μικρότερο από τα τρία σχήματά του. Ένα خَبَر μπορεί να είναι και ολόκληρη πρόταση (البَيْتُ بابُهُ واسِعٌ, «το σπίτι — η πόρτα του είναι φαρδιά») ή πρόθεση με το όνομά της (الكِتابُ عَلى الطّاوِلَةِ). Τίποτα καινούργιο δεν προστίθεται στην πρόταση: είναι ακόμα مُبْتَدَأ συν خَبَر, ακόμα χωρίς ρήμα, ακόμα جُمْلَةٌ اسْمِيَّةٌ. Μεγάλωσε μόνο η δεύτερη θέση.

Το τρίτο σχήμα είναι αυτό που αποδίδει αμέσως, γιατί έτσι λένε τα Αραβικά το «έχω». Δεν υπάρχει ρήμα που να κάνει τη δουλειά του αγγλικού «to have» ή του ελληνικού «έχω» — ούτε στο A1, ούτε αργότερα. Αντί γι’ αυτό παίρνετε ένα προθετικό κατηγόρημα, το μετακινείτε μπροστά και αφήνετε το πράγμα που κατέχετε να ακολουθήσει ως αόριστο υποκείμενο: عِنْدي كِتابٌ, «δίπλα-μου ένα-βιβλίο». Η ίδια κίνηση σας δίνει το «υπάρχει»: في الغُرْفَةِ رَجُلٌ، هُناكَ مُشْكِلَةٌ. Μάθετε εδώ έναν μικρό μηχανισμό και δύο από τους συχνότερους τύπους πρότασης στα Αραβικά έρχονται μαζί του.

Ο κανόνας

1. Το خَبَر έρχεται σε τρία σχήματα. Η αραβική γραμματική τα ονομάζει, και τα ονόματα αξίζει να τα ξέρετε γιατί κάθε κατοπινό μάθημα τα χρησιμοποιεί.

• خَبَرٌ مُفْرَدٌ — μία λέξη, ουσιαστικό ή επίθετο, κανονικά αόριστο, και مَرْفوع: البَيْتُ كَبيرٌ، سَميرٌ مُهَنْدِسٌ. Αυτό είναι το μάθημα 2.
• خَبَرٌ جُمْلَةٌ — μια πλήρης πρόταση που κάνει τη δουλειά του κατηγορήματος: البَيْتُ بابُهُ واسِعٌ، الوَلَدُ يَلْعَبُ في الحَديقَةِ.
• خَبَرٌ شِبْهُ جُمْلَةٍ — «ημιπρόταση»: πρόθεση συν το όνομά της (جارٌّ ومَجْرورٌ) ή λέξη τόπου/χρόνου (ظَرْفٌ): الكِتابُ عَلى الطّاوِلَةِ، المُدَرِّسُ في الصَّفِّ، الحَقيبَةُ تَحْتَ السَّريرِ.

2. Ένα خَبَر που είναι πρόταση χρειάζεται αντωνυμία που να δείχνει πίσω. Στο البَيْتُ بابُهُ واسِعٌ η κατηγορηματική πρόταση είναι το بابُهُ واسِعٌ, η ίδια μια μικροσκοπική ονοματική πρόταση με δικό της مُبْتَدَأ (بابُهُ) και خَبَر (واسِعٌ). Αυτό που τη δένει με το البَيْتُ είναι το μικρό ـهُ πάνω στο بابُ. Αυτή η αντωνυμία λέγεται الرّابِط, «ο κρίκος», και είναι υποχρεωτική: αφαιρέστε την και τα δύο μισά πέφτουν χώρια. Συμφωνεί με το εξωτερικό مُبْتَدَأ στο γένος και στον αριθμό: الشَّقَّةُ نَوافِذُها كَبيرَةٌ، الطّالِبُ خَطُّهُ جَميلٌ، المَدينَةُ شَوارِعُها نَظيفَةٌ.

Δεν γράφετε πτωτική κατάληξη στην πρόταση ως σύνολο — μια πρόταση δεν έχει φωνήεν να κουβαλήσει. Οι γραμματικοί λένε ότι στέκεται فِي مَحَلِّ رَفْعٍ, «στη θέση ονομαστικής». Προς το παρόν αυτό είναι ετικέτα, όχι έργο.

3. Η σειρά των λέξεων αντιστρέφεται όταν το مُبْتَدَأ είναι αόριστο. Η προεπιλογή είναι مُبْتَدَأ έπειτα خَبَر. Αλλά το μάθημα 2 είπε επίσης ότι το مُبْتَدَأ πρέπει να είναι οριστικό — και το «έχω ένα βιβλίο» χρειάζεται αόριστο, γιατί το βιβλίο είναι καινούργια πληροφορία. Τα Αραβικά λύνουν τη σύγκρουση μετακινώντας το شِبْهُ الجُمْلَةِ μπροστά:

عِنْدي كِتابٌ. / لي أَخٌ. / في الغُرْفَةِ رَجُلٌ.

Το προταγμένο κατηγόρημα είναι πλέον خَبَرٌ مُقَدَّمٌ («προταγμένο κατηγόρημα») και το ουσιαστικό πίσω του مُبْتَدَأٌ مُؤَخَّرٌ («υστερημένο υποκείμενο»). Δεν είναι υφολογική προτίμηση ούτε έμφαση: με αόριστο υποκείμενο η προτάξη είναι υποχρεωτική. *كِتابٌ عِنْدي δεν είναι πρόταση που παράγει φυσικός συγγραφέας.

Με οριστικό υποκείμενο και οι δύο σειρές είναι διαθέσιμες και και οι δύο είναι κανονικές: الكِتابُ عِنْدي και عِنْدي الكِتابُ. Τότε όμως η σημασία είναι διαφορετική — «το βιβλίο είναι μαζί μου», για ένα βιβλίο που ήδη συζητείται. Οπότε το عِنْدي الكِتابُ δεν μπορεί ποτέ να είναι η μετάφρασή σας του «έχω ένα βιβλίο».

4. Το υστερημένο υποκείμενο μένει مَرْفوع και αόριστο. Είναι το υποκείμενο της πρότασης, όχι αντικείμενο κανενός, οπότε φοράει ـٌ: عِنْدي كِتابٌ، لي أَخٌ، في الغُرْفَةِ رَجُلٌ. Προσέξτε τις δύο διαφορετικές καταλήξεις που κάθονται δίπλα δίπλα σε μία σύντομη πρόταση: το όνομα μετά την πρόθεση είναι مَجْرور (الغُرْفَةِ, με κάσρα) ενώ το υστερημένο υποκείμενο είναι مَرْفوع (رَجُلٌ, με τανβίν ντάμμα). Κανένα από τα δύο δεν παίρνει ποτέ φάτχα εδώ.

5. Τα عِنْدَ και مَعَ κρατούν τη φάτχα τους. Και τα δύο είναι λέξεις ظَرْف — λέξη τόπου και λέξη συνοδείας — και στέκονται και τα δύο σε αιτιατική, από όπου έρχεται η φάτχα τους. Μένει στη θέση της μπροστά από τις κολλημένες αντωνυμίες: عِنْدَكَ، عِنْدَهُ، مَعَنا, ποτέ *عِنْدُكَ ή *عِنْدِكَ. Η μία εξαίρεση είναι το πρώτο πρόσωπο, όπου το ـي τραβάει κάσρα μπροστά του εδώ όπως παντού αλλού (μάθημα 7): το د του عِنْدي και το ع του مَعي φέρουν αυτή την κάσρα, όχι φάτχα — ποτέ *عِنْدَي، *مَعَي. Το μόνο άλλο σημείο που το عِنْدَ αλλάζει σχήμα είναι μετά το مِنْ, που το τραβάει στη γενική: مِنْ عِنْدِهِ «από τη θέση του». Όπως πάντα ένα τελικό βραχύ φωνήεν είναι ανήκουστο στην παύση: κάποιος που απαντά στο هَلْ عِنْدَهُ قَلَمٌ؟ με σκέτο نَعَمْ، عِنْدَهُ σταματά στο عِنْدَهْ. Η ντάμμα γράφεται ακόμα.

Εν τω μεταξύ το لِـ συμπεριφέρεται όπως περιέγραψε το μάθημα 7: αλλάζει την κάσρα του σε φάτχα μπροστά από κάθε επίθημα εκτός από το πρώτο πρόσωπο — لَكَ، لَهُ، لَها، لَنا، لَهُمْ, αλλά لي.

6. Τρεις λέξεις για το «έχω», και δεν εναλλάσσονται. Τα αγγλικά, όπως και τα ελληνικά με το «έχω», ισοπεδώνουν όλα αυτά σε ένα ρήμα· τα Αραβικά σας αναγκάζουν να διαλέξετε.

• عِنْدَ — «στη φύλαξή μου». Πράγματα που κατέχετε ή έχετε διαθέσιμα: χρήματα, αυτοκίνητο, ερώτηση, ραντεβού, χρόνο, ιδέα. عِنْدي سَيّارَةٌ، عِنْدَنا اِمْتِحانٌ غَدًا، عِنْدَها فِكْرَةٌ. Αυτή είναι η καθημερινή προεπιλογή για αντικείμενα.
• لِـ — κατοχή με την πληρέστερη έννοια, συν συγγένεια, δικαιώματα και εγγενείς ιδιότητες. Οι συγγενείς παίρνουν لِـ, όχι عِنْدَ: لي أَخٌ «έχω έναν αδελφό». Το ίδιο και τα δικαιώματα και τα χαρακτηριστικά: لَهُ حَقٌّ في ذٰلِكَ، لَها صَوْتٌ جَميلٌ، لِلْمَدينَةِ تاريخٌ طَويلٌ.
• مَعَ — «πάνω μου αυτή τη στιγμή», φυσικά στο χέρι ή στην τσέπη. Το هَلْ مَعَكَ قَلَمٌ؟ ρωτά αν κουβαλάτε στυλό αυτό το δευτερόλεπτο· το هَلْ عِنْدَكَ قَلَمٌ؟ ρωτά αν έχετε ένα. Το مَعي المِفْتاحُ σημαίνει ότι το κλειδί είναι πάνω μου.

Η γραμμή ανάμεσα στο عِنْدَ και το لِـ δεν είναι απόλυτη στη σύγχρονη χρήση, και ακούγεται το عِنْدي أَخٌ. Αλλά τα ζεύγη عِنْدي سَيّارَةٌ / لي أَخٌ είναι οι ασφαλείς, πρότυπες προεπιλογές, και το كِتابٌ لي «ένα βιβλίο δικό μου» (μάθημα 7) είναι πάντα لِـ.

7. Ακολουθούμενα από όνομα αντί για αντωνυμία. Και τα τρία παίρνουν πλήρες όνομα εξίσου εύκολα με επίθημα, και το όνομα που ακολουθεί είναι مَجْرور με κάσρα: عِنْدَ الطَّبيبِ وَقْتٌ، مَعَ سَميرٍ حَقيبَةٌ، لِـ الطُّلّابِ حُقوقٌ — γραμμένο ως μία λέξη, لِلطُّلّابِ. Μετά το لِـ αυτή η κάσρα έρχεται από την ίδια την πρόθεση (μάθημα 16)· μετά τα عِنْدَ και مَعَ έρχεται από σύνταξη, την ιντάφα إِضافَة του μαθήματος 20. Ίδιο ορατό αποτέλεσμα είτε έτσι είτε αλλιώς.

8. Το هُناكَ για το «υπάρχει». Το هُناكَ είναι απλώς το επιρρηματικό τόπου «εκεί» — διαφορετική λέξη από τις δεικτικές αντωνυμίες του μαθήματος 13, αν και χτίζεται πάνω στο ίδιο ζεύγος هُنا/هُناكَ που αναφέρθηκε εκεί — και τα σύγχρονα Αραβικά το χρησιμοποιούν ακριβώς όπως τα αγγλικά το υπαρκτικό «there»:

هُناكَ مُشْكِلَةٌ. / هُناكَ مَطْعَمٌ قَريبٌ. / هُناكَ طالِبٌ في المَكْتَبِ.

Δομικά είναι η ίδια πρόταση που μόλις μάθατε: προταγμένο κατηγόρημα με υστερημένο αόριστο υποκείμενο, ακόμα مَرْفوع, ακόμα με τανβίν. Η ίδια η λέξη هُناكَ δεν αλλάζει ποτέ — ούτε γένος, ούτε αριθμό, ούτε κατάληξη. Και το υποκείμενό της είναι κανονικά αόριστο: *هُناكَ الرَّجُلُ فِي الغُرْفَةِ δεν είναι «ο άντρας είναι στο δωμάτιο»· γι’ αυτό γράφετε الرَّجُلُ فِي الغُرْفَةِ, σκέτη ονοματική πρόταση με οριστικό υποκείμενο.

Όπου δηλώνεται ο τόπος, η σκέτη προτάξη είναι εξίσου καλή και λίγο πιο κομψή: في الغُرْفَةِ رَجُلٌ، أَمامَ البَيْتِ حَديقَةٌ صَغيرَةٌ. Χρησιμοποιήστε το هُناكَ όταν δεν υπάρχει τόπος να ονομάσετε.

9. Το أَنا عِنْدي — γραμματικό, αλλά όχι η προεπιλογή. Οι μαθητές προσθέτουν την αντωνυμία γιατί τα αγγλικά και τα ελληνικά έχουν «εγώ». Τα Αραβικά δεν τη χρειάζονται: το ـي μέσα στο عِنْدي ήδη λέει ποιος. Γραμμένο ολογράφως, το أَنا عِنْدي سَيّارَةٌ είναι στην πραγματικότητα خَبَرٌ جُمْلَةٌ από τον κανόνα 2 — το أَنا είναι το مُبْتَدَأ, το عِنْدي سَيّارَةٌ είναι μια ολόκληρη πρόταση που υπηρετεί ως κατηγόρημά του, και το ي είναι η αντωνυμία-κρίκος. Οπότε είναι καλοσχηματισμένο, και διαβάζεται ως αντίθεση: «εγώ έχω αυτοκίνητο (ό,τι κι αν έχουν οι άλλοι).» Ως ουδέτερη δήλωση, αφήστε το أَنا.

10. Αυτό δεν είναι θέμα αυτού του μαθήματος. Για να πείτε ότι δεν έχετε κάτι χρειάζεστε το لَيْسَ عِنْدي, που είναι το μάθημα 23. Για να πείτε ότι είχατε κάτι χρειάζεστε το كانَ عِنْدي, μάθημα 32 — και και στις δύο περιπτώσεις το όνομα που κατέχετε μένει ακριβώς όπως το βλέπετε εδώ, مَرْفوع και αόριστο, γιατί ένα κατηγόρημα شِبْهُ جُمْلَةٍ δεν έχει δική του κατάληξη να του δώσει: كانَ عِنْدي كِتابٌ, ποτέ *كانَ عِنْدي كِتابًا. Το επίσημο يوجَدُ / لا يوجَدُ «υπάρχει», παθητικό ρήμα, περιμένει το μάθημα 52. Ό,τι υπάρχει σε αυτή τη σελίδα είναι ενεστώτας, καταφατικό και χωρίς ρήμα.

Τύποι και δομές

Τα τρία σχήματα του خَبَر

عِنْدَ، لِـ، مَعَ με τις κολλημένες αντωνυμίες

Τα υπόλοιπα τέσσερα πρόσωπα χτίζονται με τον ίδιο τρόπο και παραλείπονται μόνο για να μένει ο πίνακας αναγνώσιμος: عِنْدَكُنَّ، عِنْدَهُنَّ، لَكُنَّ، لَهُنَّ، مَعَكُنَّ، مَعَهُنَّ για τον θηλυκό πληθυντικό, και عِنْدَكُما، عِنْدَهُما، لَكُما، لَهُما، مَعَكُما، مَعَهُما για τον δυϊκό. Προσέξτε ότι το هُ κρατάει τη ντάμμα του σε όλο αυτό εδώ, γιατί προηγείται φάτχα (μάθημα 7).

Το προταγμένο σχήμα, θέση προς θέση

Η επιλογή ανάμεσα στα τρία

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• عِنْدي الكِتابُ. (με τη σημασία «έχω ένα βιβλίο») -> عِنْدي كِتابٌ. — Το υστερημένο υποκείμενο πρέπει να μείνει αόριστο. Με το الـ έχετε πει «έχω το βιβλίο», για ένα που ήδη γνωρίζει ο ακροατής σας.
• كِتابٌ عِنْدي. -> عِنْدي كِتابٌ. — Ένα αόριστο υποκείμενο δεν μπορεί να ανοίξει την πρόταση. Το شِبْهُ الجُمْلَةِ πρέπει να προταχθεί· αυτό είναι που επιτρέπει το αόριστο όνομα.
• عِنْدي كِتابًا. -> عِنْدي كِتابٌ. — Το كِتابٌ είναι το مُبْتَدَأ της πρότασης, όχι αντικείμενο. Δεν υπάρχει εδώ ρήμα να βάλει οτιδήποτε σε αιτιατική.
• أَنا أَمْلِكُ قَلَمًا. (με τη σημασία «έχω ένα στυλό») -> مَعي قَلَمٌ. — Μην ψάχνετε ρήμα «έχω». Το مَلَكَ — يَمْلِكُ «κατέχω» υπάρχει και είναι σωστό για πραγματική ιδιοκτησία (يَمْلِكُ سَيّارَةً «κατέχει ένα αυτοκίνητο»), αλλά είναι πολύ βαρύ για ένα στυλό στην τσέπη σας, και δεν μεταφράζει καθόλου το «έχω μια ερώτηση / εξετάσεις / έναν αδελφό».
• أَنا عِنْدي سَيّارَةٌ. (ως ουδέτερη δήλωση) -> عِنْدي سَيّارَةٌ. — Το ـي ήδη ονομάζει τον κάτοχο. Το أَنا είναι γραμματικό αλλά προσθέτει αντίθεση που μάλλον δεν θέλατε.
• عِنْدُكَ وَقْتٌ؟ / لِكَ بَيْتٌ جَميلٌ. -> هَلْ عِنْدَكَ وَقْتٌ؟ / لَكَ بَيْتٌ جَميلٌ. — Και οι δύο λέξεις φορούν φάτχα μπροστά από επίθημα: το عِنْدَ κρατάει αυτήν που έχει πάντα, και το لِـ ανταλλάσσει την κάσρα του με μία. Η εξαίρεση είναι το ـي του πρώτου προσώπου, που παίρνει κάσρα μπροστά του και στα τρία: لي، عِنْدي، مَعي.
• مَعي أَخٌ في القاهِرَةِ. (με τη σημασία «έχω έναν αδελφό στο Κάιρο») -> لي أَخٌ في القاهِرَةِ. — Το مَعَ θα σήμαινε ότι στέκεται δίπλα σας. Οι συγγενείς ανήκουν στο لِـ.
• هُناكَ الرَّجُلُ في الغُرْفَةِ. -> في الغُرْفَةِ رَجُلٌ. / الرَّجُلُ في الغُرْفَةِ. — Το هُناكَ εισάγει κάτι καινούργιο, οπότε το όνομά του είναι αόριστο. Ένα οριστικό όνομα κάνει σκέτη ονοματική πρόταση αντί γι’ αυτό.
• البَيْتُ بابُ واسِعٌ. -> البَيْتُ بابُهُ واسِعٌ. — Μια πρόταση που χρησιμοποιείται ως خَبَر χρειάζεται την αντωνυμία-κρίκο που τη δένει πίσω στο مُبْتَدَأ. Χωρίς το ـهُ τα δύο μισά είναι άσχετα.
• الكِتابُ عَلى الطّاوِلَةُ. -> الكِتابُ عَلى الطّاوِلَةِ. — Μέσα στο شِبْهُ الجُمْلَةِ η πρόθεση κυβερνά ακόμα το όνομά της: κάσρα, όχι ντάμμα.

Συμβουλές

• Μεταφράστε το «έχω» στο μυαλό σας ως «δίπλα μου είναι», και η σειρά των λέξεων τακτοποιείται πριν γράψετε τίποτα: δίπλα-μου ένα-βιβλίο, σε-μένα ένας-αδελφός, στο-δωμάτιο ένας-άντρας.
• Σταθεροποιήστε τις δύο καταλήξεις ως ζεύγος: κάσρα πίσω από την πρόθεση, τανβίν ντάμμα στο πράγμα που κατέχετε — في الغُرْفَةِ رَجُلٌ. Αν και οι δύο λέξεις σας τελειώνουν το ίδιο, η μία είναι λάθος.
• Εξασκήστε τις τρεις στήλες ως τρεις σύντομες απαγγελίες — عِنْدي، عِنْدَكَ، عِنْدَكِ، عِنْدَهُ… έπειτα لي، لَكَ، لَكِ، لَهُ… έπειτα مَعي، مَعَكَ، مَعَكِ، مَعَهُ… Είναι οι ίδιες δώδεκα καταλήξεις που μάθατε ήδη στο μάθημα 7, οπότε αυτό είναι επανάληψη, όχι καινούργια απομνημόνευση.
• Ταξινομήστε το λεξιλόγιό σας καθώς το συναντάτε: αυτοκίνητα, χρήματα, χρόνος και ερωτήσεις πάνε με το عِنْدَ· αδελφοί, αδελφές, δικαιώματα και φωνές πάνε με το لِـ· κλειδιά, τηλέφωνα και στυλό στην τσέπη πάνε με το مَعَ.
• Όποτε μια πρότασή σας αρχίζει με αόριστο όνομα, σταματήστε και αντιστρέψτε την. Αυτός ο μοναδικός έλεγχος πιάνει τα περισσότερα λάθη που παράγει αυτό το σχήμα.
• Χρησιμοποιήστε το هُناكَ ελεύθερα για το «υπάρχει» — είναι ασημάδευτο, σύγχρονο και άκλιτο — αλλά προτιμήστε τη σκέτη προτάξη όταν ονομάζετε ούτως ή άλλως τον τόπο.
• Αγνοήστε προς το παρόν την εμφατική προτάξη του λόγιου ύφους, όπου η ίδια η σειρά κουβαλάει τη ρητορική (لِلَّهِ الأَمْرُ και τα όμοια). Είναι πραγματική, και τίποτα στο A1 δεν τη χρειάζεται.
• Μην προσπαθήσετε ακόμα να αρνηθείτε ή να μεταφέρετε τίποτα από αυτά στο παρελθόν. Τα لَيْسَ عِنْدي και كانَ عِنْدي αφήνουν το όνομα που κατέχετε ανέγγιχτο — αξίζει να το προεπισκοπήσετε από τώρα — και το πλήρες σχήμα έχει δικό του μάθημα που περιμένει στα 23 και 32.