Με λίγα λόγια

Οι προθέσεις είναι οι μικρές λέξεις που τοποθετούν ένα πράγμα σε σχέση με ένα άλλο: στο σπίτι, από το σχολείο, στην πόλη, με έναν φίλο. Τα Αραβικά χρειάζονται περίπου μια ντουζίνα από αυτές, και είναι από τις πρώτες λέξεις που θα αναγνωρίζετε σε οποιοδήποτε κείμενο. Οι αγγλικές προθέσεις είναι διαβόητα απρόβλεπτες· και οι αραβικές είναι απρόβλεπτες όταν πρόκειται για σημασία — αλλά η γραμματική τους είναι ένας μόνος μηχανικός κανόνας που δεν έχει ποτέ εξαίρεση.

Αυτός ο κανόνας είναι στο όνομα. Το جَرّ σημαίνει «έλξη», και ένα حَرْفُ جَرّ τραβά το όνομα πίσω του στη γενική: το όνομα γίνεται مَجْرور και τελειώνει κανονικά σε κάσρα. فِي بَيْتٍ، فِي البَيْتِ، إِلَى المَدينَةِ — όλα τελειώνουν στον ίδιο ήχο. Οπότε αυτό το μάθημα είναι στην πραγματικότητα ένας σύντομος κατάλογος λεξιλογίου συν μία κατάληξη, τυλιγμένα σε τρεις ορθογραφικές συνήθειες: τρεις από αυτές τις λέξεις γράφονται κολλημένες στην επόμενη, μία αλλάζει σχήμα μπροστά από الـ, και όλες παίρνουν τις προσαρτημένες αντωνυμίες που γνωρίσατε στο μάθημα 7.

Ο κανόνας

1. Ο ένας κανόνας: ό,τι ακολουθεί είναι مَجْرور. Βάλτε μια πρόθεση μπροστά από όνομα και το τελικό φωνήεν του ονόματος γίνεται κάσρα (το σημείο 6 έχει τη μία τάξη ονομάτων που δείχνει την ίδια γενική με φάτχα αντ’ αυτού). Τίποτα άλλο στο όνομα δεν αλλάζει — κρατάει το άρθρο του ή το τανβίν του, κρατάει το γένος και τον αριθμό του — μόνο η πτωτική κατάληξη μετακινείται:

• αόριστο, οπότε η κάσρα διπλασιάζεται (τανβίν κάσρα, ـٍ): فِي بَيْتٍ، مِنْ مَدْرَسَةٍ، مَعَ صَديقٍ
• οριστικό με الـ, οπότε μία μόνη κάσρα (ـِ): فِي البَيْتِ، مِنَ المَدْرَسَةِ، إِلَى المَدينَةِ
• οριστικό από αντωνυμική κατάληξη, η ίδια μόνη κάσρα κάτω από την κατάληξη: فِي بَيْتِهِ، مَعَ صَديقِنا

Ένα επίθετο που περιγράφει αυτό το όνομα το ακολουθεί στη γενική, ακριβώς όπως είπε το μάθημα 8 ότι θα κάνει: فِي البَيْتِ الكَبيرِ «στο μεγάλο σπίτι», فِي بَيْتٍ كَبيرٍ «σε ένα μεγάλο σπίτι». Το επίθετο αντιγράφει και την πτώση και την οριστικότητα, οπότε οι δύο λέξεις ομοιοκαταληκτούν.

Αυτό είναι το πρώτο σημείο στη σειρά όπου μια πτωτική κατάληξη σας επιβάλλεται από άλλη λέξη. Μάθετέ το ως αντανακλαστικό: πρώτα η πρόθεση, δεύτερη η κάσρα, καμία σκέψη ανάμεσα.

2. Οι δεκατρείς που πραγματικά χρειάζεστε. Τα αραβικά εγχειρίδια απαριθμούν γύρω στις δεκαεπτά حُروف جَرّ, αρκετές από τις οποίες θα συναντήσετε μόνο στην ποίηση και στους όρκους. Το εργαζόμενο σύνολο είναι στον πίνακα παρακάτω. Μερικές σημειώσεις που αξίζει να έχετε πριν τις χρησιμοποιήσετε:

• Το في είναι και «σε» και «στο» — τα Αραβικά δεν τα χωρίζουν όπως τα αγγλικά (τα ελληνικά συχνά ούτε αυτά).
• Το بِـ είναι το όργανο («με ένα στυλό»), το μέσο («με αυτοκίνητο»), και συχνά απλώς «σε / στο» με τόπους και τιμές.
• Το مَعَ είναι συντροφιά — «με έναν φίλο» — και ποτέ όργανο. Το αγγλικό «with», όπως και το ελληνικό «με», καλύπτει και τα δύο, οπότε αυτό είναι το ζεύγος που θα μπερδέψετε πρώτο.
• Το عِنْدَ είναι «στον χώρο κάποιου, στην κατοχή κάποιου»· είναι επίσης ο τρόπος που τα Αραβικά λένε «έχω» (βλ. μάθημα 17).
• Το لِـ είναι «για, προς, που ανήκει σε»· το كَـ είναι «σαν, όπως».

Τρεις σειρές στο κάτω μέρος του πίνακα χρειάζονται υποσημείωση. Τα بَعْدَ και قَبْلَ δεν είναι πραγματικά حُروف جَرّ καθόλου — είναι ظُروف, επιρρήματα χρόνου και τόπου, και το ίδιο τα مَعَ και عِنْدَ με την αυστηρή έννοια. Το حَتَّى ανήκει όντως στον παραδοσιακό κατάλογο των προθέσεων, αλλά τις περισσότερες φορές θα το συναντήσετε μπροστά από ρήμα ως «μέχρι / ώστε» αντ’ αυτού (βλ. μάθημα 33). Τυπώνονται όλα εδώ για έναν πρακτικό λόγο: όποια κι αν είναι η ετικέτα τους, η λέξη μετά από αυτά είναι γενική, οπότε η δουλειά του μαθητή είναι ίδια. Η δική τους συμπεριφορά — γιατί τα ίδια φέρουν φάτχα, τα بَعْدَ και قَبْلَ χρησιμοποιούμενα χωρίς όνομα μετά — είναι το μάθημα 31.

3. Τρία από αυτά είναι προθήματα: بِـ، لِـ، كَـ. Αυτά είναι μονά γράμματα, και ένα μονάχο γράμμα δεν μπορεί να σταθεί μόνο του στην αραβική γραφή. Κολλάνε στην ακόλουθη λέξη χωρίς κανένα κενό, και το κενό είναι λάθος που φαίνεται:

• بِ + قَلَمٍ = بِقَلَمٍ «με ένα στυλό»، بِ + سَيّارَةٍ = بِسَيّارَةٍ «με αυτοκίνητο»
• لِ + مُديرٍ = لِمُديرٍ «για έναν διευθυντή»، كَ + نَهْرٍ = كَنَهْرٍ «σαν ποτάμι»

Μπροστά από الـ, τα بِـ και كَـ απλώς κάθονται από πάνω του και το άλιφ μένει όπου είναι: بِالقَلَمِ، بِالسَّيّارَةِ، كَالشَّمْسِ، كَالنَّهْرِ.

Το لِـ είναι η εξαίρεση: το άλιφ του الـ εξαφανίζεται. Το لِ + الطّالِبِ γράφεται لِلطّالِبِ — δύο λαμβ και κανένα άλιφ — και το لِ + المُديرِ γράφεται لِلْمُديرِ. Αν το ίδιο το όνομα αρχίζει με ل θα παίρνατε κατ’ αρχήν τρία λαμβ· τα Αραβικά γράφουν μόνο δύο: لِ + اللُّغَةِ = لِلُّغَةِ «για τη γλώσσα». Καμία άλλη πρόθεση δεν το κάνει αυτό, και είναι αλλαγή μόνο στην ορθογραφία — η λέξη προφέρεται ακριβώς όπως θα περιμένατε.

Δύο μικρότερες συνήθειες του لِـ. Μπροστά από όνομα κρατάει την κάσρα του (لِطالِبٍ، لِلْمُديرِ), αλλά μπροστά από αντωνυμία αλλάζει σε φάτχα: لَهُ، لَها، لَكُمْ — εκτός από το πρώτο πρόσωπο, لي. Και το كَـ, μόνο του ανάμεσά τους, δεν χρησιμοποιείται με αντωνυμική κατάληξη στα συνηθισμένα λογοτεχνικά αραβικά: για «σαν αυτόν» λέτε مِثْلَهُ, όχι كَهُ.

4. Το مِنْ γίνεται مِنَ μπροστά από الـ. Το λαμβ του άρθρου φέρει σουκούν, και το ن του مِنْ φέρει σουκούν, και τα Αραβικά δεν θα προφέρουν δύο σύμφωνα χωρίς φωνήεν στη σειρά. Το πρώτο δανείζεται επομένως ένα φωνήεν: مِنْ + البَيْتِ = مِنَ البَيْتِ، مِنَ المَدْرَسَةِ، مِنَ الصَّباحِ.

Το συνηθισμένο βοηθητικό φωνήεν είναι κάσρα, και αυτό παίρνει το عَنْ: عَنِ الكِتابِ، عَنِ الرِّحْلَةِ. Το مِنْ είναι το παράταιρο με τη φάτχα του. Και τα δύο είναι γεγονότα προφοράς που τα τυπώνει ο φωνηεντισμός· η ορθογραφία των γραμμάτων δεν αλλάζει ποτέ.

Η ίδια σύγκρουση κονταίνει ήσυχα το μακρό φωνήεν των في، عَلى και إِلى πριν από το άρθρο — το فِي البَيْتِ λέγεται «fi-l-bayt» — αλλά τίποτα απολύτως δεν αλλάζει στη γραφή, οπότε μπορείτε απλώς να αφήσετε το στόμα σας να το κάνει.

5. Οι αντωνυμίες προσκολλώνται, ακριβώς όπως στο μάθημα 7. Μια πρόθεση συν μια αντωνυμία είναι μία λέξη, και η αντωνυμία κάθεται στη θέση της γενικής ακόμα κι αν δεν βλέπετε κάσρα πάνω της: لي، لَهُ، بِهِ، مِنّي، عَنّي، مَعَها، عِنْدَهُمْ. Τρεις ραφές να θυμάστε, όλες από το μάθημα 7:

• Τα مِنْ και عَنْ διπλασιάζουν το ن τους πριν από ـي και ـنا: مِنّي، مِنّا، عَنّي، عَنّا.
• Τα عَلى και إِلى γυρίζουν το τελικό τους ى πίσω σε ي: عَلَيْهِ، عَلَيْكَ، إِلَيْها، إِلَيْنا. Στο πρώτο πρόσωπο τα δύο γιά συγχωνεύονται: عَلَيَّ، إِلَيَّ. Και το في κάνει το ίδιο μία φορά μόνο: فِيَّ, απέναντι στα σκέτα فيهِ، فيها.
• Το هُ γίνεται هِ μετά από κάσρα ή ي: بِهِ، فيهِ، عَلَيْهِ، إِلَيْهِمْ — αλλά مِنْهُ، عَنْهُ، مَعَهُ، عِنْدَهُ.

6. Η παγίδα των δίπτωτων: μερικά ονόματα παίρνουν φάτχα εδώ, όχι κάσρα. Μια μικρή αλλά πολύ συχνή τάξη ονομάτων — الاسْمُ المَمْنوعُ مِنَ الصَّرْفِ, «το όνομα στο οποίο απαγορεύεται να κλιθεί πλήρως» — αρνείται το τανβίν και χρησιμοποιεί φάτχα εκεί που όλα τα άλλα χρησιμοποιούν κάσρα. Οπότε μετά από πρόθεση παίρνετε:

• إِلى مَكَّةَ، مِنْ مِصْرَ، مَعَ أَحْمَدَ، لِفاطِمَةَ — τοπωνύμια και κύρια ονόματα προσώπων
• فِي مَدارِسَ، فِي مَساجِدَ، بِمَفاتيحَ — σπασμένοι πληθυντικοί του σχήματος مَفاعِل / مَفاعيل
• فِي بَيْتٍ أَخْضَرَ — τα σχήματα χρώματος και ελατίβ أَفْعَل
• مَعَ أَصْدِقاءَ — και ονόματα που τελειώνουν σε μακρό ـاء, όπως οι πληθυντικοί أَفْعِلاء

Η ρήτρα διάσωσης: βάλτε الـ σε τέτοιο όνομα, ή κάντε το πρώτο όρο ιντάφα (إِضافَة), και συμπεριφέρεται πάλι κανονικά — فِي المَدارِسِ، فِي مَدارِسِ المَدينَةِ. Ποια ονόματα ανήκουν στην τάξη, και γιατί, είναι το μάθημα 41. Προς το παρόν αναγνωρίστε τις οικογένειες παραπάνω και μην τους επιβάλλετε κάσρα.

7. Δεν το ακούτε, και συνήθως δεν το βλέπετε. Δύο ειλικρινείς προειδοποιήσεις. Όταν ένας ομιλητής σταματά στο τέλος μιας φράσης, το τελικό φωνήεν απλώς δεν προφέρεται — فِي البَيْتْ — οπότε η κάσρα που μαθαίνετε ακούγεται μόνο όταν η πρόταση συνεχίζει. Και η συνηθισμένη αραβική γραφή δεν τυπώνει καθόλου φωνηεντικά σημάδια: το في البيت είναι αυτό που θα διαβάζετε στην πράξη. Η κατάληξη είναι ακόμα γραμματικά εκεί, και ακόμα αποφασίζει πώς αναλύεται η πρόταση· απλώς είναι αόρατη. Γι’ αυτό υπάρχει το μάθημα του οδηγού προφοράς για την ανάγνωση κειμένου χωρίς φωνηεντικά σημάδια, και ακριβώς γι’ αυτό αυτή η σειρά φωνηεντίζει τα πάντα.

8. Τι σκόπιμα δεν κάνει αυτό το μάθημα. Ποια πρόθεση απαιτεί ένα δεδομένο ρήμα — γιατί είναι بَحَثَ عَنْ για το «ψάχνω» και حَصَلَ عَلى για το «αποκτώ» — είναι διαφορετικό θέμα και έχει δικό του μάθημα (30)· τέτοια πρόθεση είναι μέρος του λημματικού τύπου του ρήματος, όχι ζήτημα λογικής. Το να πείτε «έχω» με عِنْدي ή لي είναι το μάθημα 17. Και δύο ονόματα κολλημένα σε «η πόρτα του σπιτιού», που επίσης παράγει γενική, είναι η ιντάφα (إِضافَة) του μαθήματος 20 — διαφορετικός μηχανισμός με την ίδια ορατή κατάληξη.

Τύποι και δομές

Οι δεκατρείς προθέσεις. Οι τρεις τελευταίες σειρές είναι οι οριακές που περιγράφηκαν παραπάνω.

Τα τρία που γράφονται κολλημένα. Προσέξτε το άδειο κελί: το كَـ δεν παίρνει αντωνυμία.

Πώς μοιάζει η γενική σε διαφορετικά είδη ονόματος. Τα πρώτα έξι είναι αυτά που χρειάζεστε σήμερα — ο ομαλός θηλυκός πληθυντικός ανάμεσά τους παίρνει ακόμα την συνηθισμένη κάσρα, όπως όλα από πάνω του· τα δύο τελευταία τυπώνονται ώστε να τα αναγνωρίζετε, και εξηγούνται στα μαθήματα 40 και 46, όπου ο ομαλός αρσενικός πληθυντικός και ο δυϊκός σημειώνονται με γράμμα, όχι με φωνήεν.

Οι αντωνυμικές καταλήξεις, πρώτα στα τέσσερα που συμπεριφέρονται σκέτα:

Και σε αυτά που ανασχηματίζονται στη ραφή:

Οι θηλυκοί πληθυντικοί και οι δυϊκοί μπαίνουν εκεί που θα περιμένατε: لَكُنَّ، لَهُنَّ، لَكُما، لَهُما، مِنْهُنَّ، عَلَيْهِما، فيهِنَّ، عِنْدَهُما. Το μάθημα 7 έχει το πλήρες σύνολο.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• فِي البَيْتُ -> فِي البَيْتِ — η πρόθεση επιβάλλει κάσρα στο όνομα. Μια ντάμμα μετά από πρόθεση είναι πάντα λάθος, όσο φυσική κι αν φαίνεται η λημματική μορφή.
• فِي بَيْتٌ -> فِي بَيْتٍ — ένα αόριστο όνομα κρατάει το τανβίν του, αλλά πρέπει να είναι το τανβίν της γενικής: δύο κάσρα, όχι δύο ντάμμα.
• مِنْ المَدْرَسَةِ -> مِنَ المَدْرَسَةِ — το ن του مِنْ δεν μπορεί να κρατήσει το σουκούν του μπροστά από το άφωνο λαμβ του الـ, οπότε παίρνει φάτχα. Συγκρίνετε το عَنِ الكِتابِ, που παίρνει κάσρα αντ’ αυτού.
• لِ الطّالِبِ / لِالطّالِبِ -> لِلطّالِبِ — το لِـ κολλάει, και το άλιφ του άρθρου πέφτει. Δύο λαμβ, κανένα κενό, κανένα άλιφ.
• ب القَلَمِ -> بِالقَلَمِ — το ίδιο κόλλημα για τα بِـ και كَـ, αν και αυτά τα δύο κρατούν το άλιφ. Ένα μονάχο γράμμα δεν στέκεται ποτέ μόνο του ως λέξη.
• إِلى مَكَّةِ -> إِلى مَكَّةَ — το مَكَّة είναι δίπτωτο, οπότε η γενική του είναι φάτχα. Το ίδιο για το مِنْ مِصْرَ، مَعَ أَحْمَدَ.
• فِي المَدارِسَ -> فِي المَدارِسِ — και το αντίστροφο λάθος: μόλις ένα δίπτωτο φέρει الـ, παίρνει πάλι την συνηθισμένη κάσρα.
• مِنْي / عَنْي -> مِنّي / عَنّي — και τα δύο διπλασιάζουν το ن τους μπροστά από ـي και ـنا.
• عَلىهِ / إِلىها -> عَلَيْهِ / إِلَيْها — το άλιφ μακσούρα γίνεται ي μόλις οτιδήποτε προσαρτηθεί πίσω του.
• مَعَ أَنا / لِ هُوَ -> مَعي / لَهُ — ανεξάρτητη αντωνυμία δεν ακολουθεί ποτέ πρόθεση. Το προσαρτημένο σύνολο του μαθήματος 7 είναι η μόνη επιλογή.

Συμβουλές

• Υπερμάθετε ένα αντανακλαστικό: πρόθεση, μετά κάσρα. Αν μπορείτε να το κάνετε αυτόματα έχετε το ενενήντα τοις εκατό αυτού του μαθήματος, και θα ισχύει ακόμα στο C1.
• Αποθηκεύστε κάθε πρόθεση μέσα σε ολόκληρη φράση — فِي البَيْتِ، مِنَ المَدْرَسَةِ، عَلَى الطّاوِلَةِ — όχι ως σκέτη λέξη με αγγλική απόδοση. Η κατάληξη τότε έρχεται δωρεάν.
• Γράφετε τα بِـ، لِـ، كَـ κολλημένα από την πρώτη κιόλας μέρα. Αν το χέρι σας θέλει να αφήσει κενό, τα έχετε αρχειοθετήσει ως λέξεις αντί ως γράμματα.
• Πείτε το لِلطّالِبِ δυνατά ως μία λέξη μέχρι το άλιφ που λείπει να πάψει να μοιάζει με τυπογραφικό λάθος.
• Το بِـ έναντι του مَعَ είναι το ζεύγος να εξασκήσετε: بِالسِّكّينِ «με ένα μαχαίρι» (όργανο), مَعَ أَخي «με τον αδερφό μου» (συντροφιά).
• Αγνοήστε προς το παρόν ποια ονόματα είναι δίπτωτα. Αναγνωρίστε δύο οικογένειες — ξένα ή θηλυκά κύρια ονόματα, και πληθυντικούς σχήματος مَفاعِل — και αφήστε το μάθημα 41 να κάνει τα υπόλοιπα.
• Μην περιμένετε μια πρόθεση να αντιστοιχεί σε μία αγγλική λέξη. Τα αραβικά ρήματα διαλέγουν τις δικές τους προθέσεις και θα μάθετε αυτά τα ζεύγη ρήμα προς ρήμα, ξεκινώντας από το μάθημα 30.
• Εξασκηθείτε στις καταλήξεις στη μέση της πρότασης, όχι στο τέλος της. Στην παύση το τελικό φωνήεν εξαφανίζεται, οπότε μια φράση που τη λέτε πάντα μόνη της δεν σας μαθαίνει τίποτα για την πτώση.