Με λίγα λόγια

Τα Αραβικά κάνουν ερωτήσεις με τον εύκολο τρόπο. Παίρνετε μια τελειωμένη δήλωση, βάζετε μία μικρή λέξη μπροστά της, και έχετε τελειώσει — τίποτα δεν αντιστρέφεται, κανένα βοηθητικό δεν εμφανίζεται, καμία σειρά λέξεων δεν αλλάζει. Το أَنْتَ طالِبٌ «είσαι φοιτητής» γίνεται هَلْ أَنْتَ طالِبٌ؟ «είσαι φοιτητής;» με την προσθήκη τριών γραμμάτων, και το تَتَكَلَّمُ الْعَرَبِيَّةَ γίνεται هَلْ تَتَكَلَّمُ الْعَرَبِيَّةَ؟ με τον ίδιο τρόπο. Τα αγγλικά πρέπει να πιάσουν τα do, does, did και μετά να ανακατέψουν το υποκείμενο· τα Αραβικά δεν έχουν τίποτα που να αντιστοιχεί σε όλα αυτά, και τα ελληνικά συμφωνούν.

Το υπόλοιπο του μαθήματος είναι ένας κατάλογος λεξιλογίου με δύο κομμάτια γραμματικής κολλημένα. Ο κατάλογος είναι οι ερωτηματικές λέξεις — مَنْ، ما، ماذا، مَتى، أَيْنَ، كَيْفَ، لِماذا، كَمْ، أَيّ — και είναι αρκετά σύντομος για να τον μάθετε σε ένα απόγευμα. Η γραμματική είναι αυτό που σκοντάφτει τους πάντες: τα ما και ماذا δεν εναλλάσσονται, και τα كَمْ και أَيّ το καθένα επιβάλλει μια συγκεκριμένη κατάληξη στη λέξη μετά από αυτά. Πιάστε αυτά τα τρία γεγονότα σωστά και οι ερωτήσεις σας θα διαβάζονται ως Αραβικά, όχι ως μεταφρασμένα αγγλικά.

Ο κανόνας

1. Δύο μόρια για ερωτήσεις ναι ή όχι. Μια ερώτηση ναι ή όχι είναι μια σκέτη δήλωση με ένα ερωτηματικό μόριο κολλημένο μπροστά. Η ίδια η δήλωση μένει ανέγγιχτη — ίδιες λέξεις, ίδια σειρά, ίδιες καταλήξεις.

• هَلْ είναι το καθημερινό μόριο. Είναι χωριστή λέξη, γραμμένη με κενό μετά από αυτή, και δουλεύει μπροστά και από τους δύο τύπους πρότασης που ξέρετε: τη ρηματική (هَلْ تَتَكَلَّمُ الْعَرَبِيَّةَ؟) και την ονοματική (هَلْ أَنْتَ طالِبٌ؟، هَلِ الْبَيْتُ كَبيرٌ؟). Αν μάθετε ένα πράγμα από αυτό το μάθημα, μάθετε το هَلْ.
• أَ είναι πρόθημα — μία μόνη χάμζα γραμμένη πάνω στην πρώτη λέξη της πρότασης, χωρίς κενό: أَتَعْرِفُ الْجَوابَ؟ «ξέρεις την απάντηση;» Είναι πιο σύντομο, λίγο πιο επίσημο, και είναι αυτό που θα συναντήσετε σε τίτλους και σε γραφή που θέλει να ακούγεται κοφτή.

Προσέξτε τον μικρό φωνητικό κανόνα στο هَلِ الْبَيْتُ كَبيرٌ؟: το هَلْ τελειώνει σε σουκούν και η χάμζα του الـ δεν προφέρεται, οπότε μια βοηθητική κάσρα στο لام του هَلْ κρατά τα δύο σύμφωνα χώρια.

2. Όπου δεν μπορεί να πάει το هَلْ, μπορεί το أَ. Τα δύο μόρια δεν εναλλάσσονται πλήρως. Το هَلْ αρνείται να καθίσει μπροστά από αρνητική πρόταση, μπροστά από إِنَّ, ή μπροστά από υποθετικό λόγο· το أَ δεν έχει τέτοιο περιορισμό, και ακριβώς γι’ αυτό επιβιώνει στη σύγχρονη γραφή:

• لَسْتَ طالِباً «δεν είσαι φοιτητής» → أَلَسْتَ طالِباً؟ «δεν είσαι φοιτητής;»
• لَيْسَ هٰذا صَحيحاً «αυτό δεν είναι σωστό» → أَلَيْسَ هٰذا صَحيحاً؟ «αυτό δεν είναι σωστό;»
• Η ερώτηση επιβεβαίωσης που χρησιμοποιούν όλοι: أَلَيْسَ كَذٰلِكَ؟ «έτσι δεν είναι;»

Το هَلْ لَسْتَ طالِباً؟ δεν είναι Αραβικά. Το ίδιο μπλοκ ισχύει για προτάσεις με إِنَّ, που συναντάτε στο μάθημα 44 — το هَلْ إِنَّ… είναι αδύνατο, και κι εκεί το μόριο είναι το أَ. Το ίδιο το لَيْسَ είναι το μάθημα 23· το μόνο που χρειάζεστε εδώ είναι ότι το κατηγόρημά του παίρνει αιτιατική, γι’ αυτό το παράδειγμα γράφει طالِباً και όχι طالِبٌ. Μία ακόμη σημείωση για το أَ: πάνω σε λέξη που η ίδια αρχίζει με χάμζα σας δίνει δύο στη σειρά — أَأَنْتَ مِنْ مِصْرَ؟ — που είναι σωστό αλλά άβολο, και οι περισσότεροι συγγραφείς προτιμούν εκεί το هَلْ أَنْتَ مِنْ مِصْرَ؟.

3. Τρεις απαντήσεις, όχι δύο. Τα Αραβικά έχουν μια έξτρα λέξη απάντησης που λείπει από τα αγγλικά, και υπάρχει ακριβώς για τις αρνητικές ερωτήσεις:

• نَعَمْ — ναι, επιβεβαιώνοντας αυτό που ρωτήθηκε.
• لا — όχι.
• بَلى — «ναι είμαι / ναι είναι», αντικρούοντας μια αρνητική ερώτηση.

Η τρίτη μετράει. Αν σας ρωτήσουν أَلَسْتَ طالِباً؟ «δεν είσαι φοιτητής;», η απάντηση نَعَمْ συμφωνεί με την άρνηση — σημαίνει «σωστά, δεν είμαι». Για να πείτε «ναι, είμαι» πρέπει να πείτε بَلى، أَنا طالِبٌ. Προσέξτε την ορθογραφία: το بَلى τελειώνει σε άλιφ μακσούρα, ποτέ *بلا.

4. Ερωτήσεις πληροφορίας: η ερωτηματική λέξη πηγαίνει πρώτη, και τίποτα άλλο δεν μετακινείται. Για ερώτηση με ερωτηματική λέξη, βάλτε τη λέξη — μαζί με ό,τι κυβερνά, βλ. σημεία 6 και 8 — στην αρχή της πρότασης, και αφήστε το υπόλοιπο ακριβώς όπως θα το είχε μια δήλωση:

• تَسْكُنُ فِي الْقاهِرَةِ → أَيْنَ تَسْكُنُ؟
• يَبْدَأُ الدَّرْسُ فِي السّاعَةِ التّاسِعَةِ → مَتى يَبْدَأُ الدَّرْسُ؟

Δεν υπάρχει αντιστροφή (تَسْكُنُ أَنْتَ أَيْنَ؟ δεν είναι τίποτα), και δεν υπάρχει βοηθητικό σαν το αγγλικό «do». Τα ελληνικά συμφωνούν και στα δύο. Το ρήμα κρατά την κατάληξη προσώπου που ήδη είχε, και μια ονοματική πρόταση κρατά υποκείμενο και κατηγόρημα στη θέση τους: مَنْ هٰذا الرَّجُلُ؟ كَيْفَ حالُكَ؟

Οι περισσότερες από αυτές τις λέξεις δεν αλλάζουν ποτέ την κατάληξή τους, όποια κι αν είναι η δουλειά τους στην πρόταση: τα مَنْ، ما، ماذا، مَتى، أَيْنَ، كَيْفَ، كَمْ είναι όλα σταθεροί τύποι. Η μία εξαίρεση είναι το أَيّ, που κλίνεται σαν συνηθισμένο όνομα — βλ. σημείο 8.

5. Το ما πριν από όνομα, το ماذا πριν από ρήμα. Αυτή είναι η κεντρική παγίδα του μαθήματος, και είναι εκεί που ζει σχεδόν το πρώτο λάθος κάθε αρχαρίου. Και οι δύο λέξεις σημαίνουν «τι». Δεν εναλλάσσονται:

• ما εισάγει ονοματική πρόταση — ακολουθείται από όνομα, αντωνυμία ή δεικτική: ما اسْمُكَ؟ «πώς σε λένε;» ما هٰذا؟ «τι είναι αυτό;» ما رَأْيُكَ؟ «ποια είναι η γνώμη σου;» ما هُوَ الْفَرْقُ؟ «ποια είναι η διαφορά;»
• ماذا εισάγει ρήμα: ماذا تُريدُ؟ «τι θέλεις;» ماذا تَفْعَلُ؟ «τι κάνεις;» ماذا يَحْدُثُ؟ «τι συμβαίνει;»

Οπότε το ماذا اسْمُكَ؟ είναι λάθος, και είναι το πιο συχνό λάθος που κάνουν εδώ οι ομιλητές των αγγλικών — και των ελληνικών —, γιατί και οι δύο γλώσσες χρησιμοποιούν μία λέξη και για τα δύο. Ο μηχανικός έλεγχος: κοιτάξτε τι έρχεται μετά. Όνομα ή αντωνυμία → ما. Ρήμα → ماذا. Το ما μπροστά από ρήμα δεν είναι ασυναρτησία, αλλά ένας σύγχρονος αναγνώστης δεν θα το πάρει ως ερώτηση: το ما تُريدُ διαβάζεται είτε ως άρνηση, «δεν θέλεις», είτε ως αναφορική φράση που περιμένει την πρότασή της, «αυτό που θέλεις» (μαθήματα 39 και 68).

Το مَنْ δεν έχει τέτοιο χωρισμό. Το «ποιος» είναι مَنْ μπροστά από οτιδήποτε: مَنْ أَنْتَ؟ (αντωνυμία), مَنْ هٰذِهِ الْمَرْأَةُ؟ (ονοματική φράση), مَنْ يَعْرِفُ الْجَوابَ؟ (ρήμα).

6. Μια πρόθεση ταξιδεύει μαζί με την ερωτηματική της λέξη. Τα Αραβικά δεν αφήνουν ποτέ μια πρόθεση ξεκρέμαστη στο τέλος όπως κάνουν τα αγγλικά. Τα ελληνικά συμφωνούν: η πρόθεση και η ερωτηματική λέξη πηγαίνουν μπροστά μαζί, ως μία ενότητα:

• مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ «από πού είσαι;» — όχι أَيْنَ أَنْتَ مِنْ؟
• إِلى أَيْنَ تَذْهَبُ؟ «προς τα πού πηγαίνεις;»
• مَعَ مَنْ تَسْكُنُ؟ «με ποιον μένεις;»
• لِمَنْ هٰذِهِ الْحَقيبَةُ؟ «ποιανού είναι αυτή η τσάντα;»
• فِي أَيِّ يَوْمٍ نَبْدَأُ؟ «σε ποια μέρα αρχίζουμε;»

Με το ما υπάρχει μια ορθογραφική ανατροπή: μετά από πρόθεση, το ερωτηματικό ما χάνει το άλιφ του και συγχωνεύεται με την πρόθεση — عَنْ + ما = عَمَّ، فِي + ما = فيمَ، بِ + ما = بِمَ، لِ + ما = لِمَ. Εξού και το عَمَّ تَبْحَثُ؟ «τι ψάχνεις;» Αυτοί είναι οι επίσημοι τύποι· η σύγχρονη γραφή κρατάει πολύ συχνά το ماذا ολόκληρο αντ’ αυτού — بِماذا تَشْعُرُ؟، عَنْ ماذا تَبْحَثُ؟ — και αυτό είναι απολύτως αποδεκτό. Αυτό που χρησιμοποιούν όλοι χωρίς να το σκέφτονται είναι ήδη συγχωνευμένο: το لِماذا είναι لِ + ماذا, «για τι» → «γιατί», και η απάντησή του αρχίζει κανονικά με لِأَنَّ (βλ. μάθημα 44).

7. Το كَمْ παίρνει μία ενική αόριστη αιτιατική. Το «πόσα βιβλία έχεις;» είναι كَمْ كِتاباً عِنْدَكَ؟ — ενικό كِتاب, αόριστο, με αιτιατικό τανβίν. Όχι πληθυντικό. Όχι كَمْ كُتُبٍ, όχι كَمْ كِتابٌ:

• كَمْ ساعَةً تَعْمَلُ؟ — πόσες ώρες δουλεύεις;
• كَمْ طالِباً فِي الصَّفِّ؟ — πόσοι φοιτητές είναι στην τάξη;
• كَمْ مَرَّةً فِي الأُسْبوعِ؟ — πόσες φορές την εβδομάδα;
• كَمْ لُغَةً تَعْرِفُ؟ — πόσες γλώσσες ξέρεις;

Αυτό το όνομα έχει όνομα — تَمْييز, ταμγίζ, η αιτιατική προσδιορισμού — και οι αριθμοί 11–99 παίρνουν το ίδιο πράγμα (μάθημα 26· η πλήρης θεωρία είναι το μάθημα 61). Προς το παρόν αντιμετωπίστε το ως σταθερό σχήμα: كَمْ + ενικός + ـاً. Ακούγεται παράξενα σε αγγλικό αυτί («how many book?») — και σε ελληνικό («πόσα βιβλίο;», ενώ λέμε «πόσα βιβλία») — και είναι εντελώς κανονικό. Τρεις καθημερινές ερωτήσεις παραλείπουν το تَمْييز, γιατί εκεί το كَمْ είναι το ίδιο το κατηγόρημα — μάθετέ τες ολόκληρες: كَمْ عُمْرُكَ؟ «πόσο χρονών είσαι;», كَمِ السّاعَةُ؟ «τι ώρα είναι;», بِكَمْ هٰذا؟ «πόσο κάνει αυτό;»

8. Το أَيّ είναι πρώτος όρος ιντάφα (إِضافَة), οπότε το όνομα μετά από αυτό είναι γενική. Το أَيّ «ποιος / ποιο» δεν είναι μόριο αλλά όνομα, και δένεται με ό,τι το ακολουθεί σε γενική σύνδεση (βλ. μάθημα 20). Δύο συνέπειες:

• Το όνομα που ακολουθεί είναι مَجْرور και κανονικά αόριστο: أَيُّ كِتابٍ؟ «ποιο βιβλίο;» أَيُّ لَوْنٍ؟ «ποιο χρώμα;» Ποτέ أَيُّ الْكِتابُ. Με οριστικό πληθυντικό παίρνετε «ποιο από τα…»: أَيُّ الْكُتُبِ؟ «ποιο από τα βιβλία;»
• Το ίδιο το أَيّ κλίνεται σύμφωνα με τη δική του δουλειά: أَيُّ / أَيَّ / أَيِّ, στον πίνακα παρακάτω.

Υπάρχει θηλυκός τύπος أَيَّة (أَيَّةُ لُغَةٍ تَدْرُسُ؟), αλλά το αρσενικό أَيّ είναι σωστό και με τα δύο γένη, οπότε μπορείτε να αναγνωρίζετε το أَيَّة και απλώς να χρησιμοποιείτε το أَيّ παντού.

9. Στίξη, και το «ή» της δίλημματικής ερώτησης. Κάθε ερώτηση τελειώνει στο αραβικό ερωτηματικό «؟», που κοιτάζει την άλλη μεριά από το αγγλικό γιατί η γραμμή τρέχει από δεξιά προς τα αριστερά· ποτέ ASCII ”?” μέσα σε αραβική πρόταση. Στον προφορικό λόγο μια δήλωση ειπωμένη με ανερχόμενο επιτονισμό μπορεί να λειτουργήσει ως ερώτηση, όπως στα αγγλικά και στα ελληνικά, αλλά στη γραφή χρησιμοποιήστε هَلْ ή أَ — το μόριο είναι αυτό που ειδοποιεί τον αναγνώστη στην αρχή ότι έρχεται ερώτηση. Και σε ερώτηση «ή το ένα ή το άλλο» το «ή» είναι أَمْ, όχι أَوْ: أَتَشْرَبُ الشّايَ أَمِ الْقَهْوَةَ؟ «πίνεις τσάι ή καφέ;» (το υπόλοιπο του παρατακτικού συνδέσμου είναι το μάθημα 25).

10. Τι αφήνει ήσυχο αυτό το μάθημα. Τα مَنْ και ما είναι επίσης αναφορικές αντωνυμίες — «αυτός που», «αυτό που» — και αυτό είναι το μάθημα 39· οι αριθμοί των οποίων το تَمْييز συμπεριφέρεται σαν του كَمْ είναι το μάθημα 26· και οι ερωτήσεις στον παρελθοντικό περιμένουν το μάθημα 18.

Τύποι και δομές

Τα δύο μόρια ναι ή όχι:

Οι απαντήσεις:

Οι ερωτηματικές λέξεις. Αυτό είναι όλο το εργαζόμενο σύνολο στο A1:

Το أَيّ παίρνει την πτώση που απαιτεί η δική του δουλειά, ενώ το όνομά του μένει γενική:

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• ماذا اسْمُكَ؟ -> ما اسْمُكَ؟ — ακολουθεί όνομα, οπότε η λέξη είναι ما. Το ماذا φυλάγεται για ρήμα που ακολουθεί. Αυτό είναι το λάθος που διορθώνετε πρώτο.
• ما تَفْعَلُ؟ (ως ερώτηση) -> ماذا تَفْعَلُ؟ — μπροστά από ρήμα, τα λογοτεχνικά αραβικά ρωτούν με ماذا. Αφημένο ως ما, η φράση διαβάζεται ως άρνηση, «δεν κάνεις», ή ως το αναφορικό «αυτό που κάνεις» — είτε έτσι είτε αλλιώς, όχι ερώτηση.
• كَمْ كُتُبٍ عِنْدَكَ؟ / كَمْ كِتابٌ عِنْدَكَ؟ -> كَمْ كِتاباً عِنْدَكَ؟ — το كَمْ δεν παίρνει ποτέ πληθυντικό, και το όνομα μετά από αυτό είναι αιτιατική. Το ـاً είναι η κατασκευή.
• أَيُّ الْكِتابُ تَقْرَأُ؟ -> أَيَّ كِتابٍ تَقْرَأُ؟ — το أَيّ είναι πρώτος όρος ιντάφα, οπότε το όνομά του είναι αόριστο και γενική· και το أَيّ εδώ είναι το αντικείμενο, οπότε είναι το ίδιο αιτιατική.
• هَلْ لَسْتَ جائِعاً؟ -> أَلَسْتَ جائِعاً؟ — το هَلْ δεν μπορεί να σταθεί μπροστά από άρνηση. Το προθηματικό أَ είναι το μόριο που μπορεί.
• أَلَسْتَ طالِباً؟ - نَعَمْ، أَنا طالِبٌ. -> بَلى، أَنا طالِبٌ. — το نَعَمْ μετά από αρνητική ερώτηση συμφωνεί με την άρνηση. Για να την αντικρούσετε χρειάζεστε بَلى.
• أَيْنَ أَنْتَ مِنْ؟ -> مِنْ أَيْنَ أَنْتَ؟ — τα Αραβικά δεν αφήνουν προθέσεις ξεκρέμαστες στο τέλος. Η πρόθεση πηγαίνει μπροστά μαζί με την ερωτηματική της λέξη.
• تَتَكَلَّمُ أَنْتَ الْعَرَبِيَّةَ؟ -> هَلْ تَتَكَلَّمُ الْعَرَبِيَّةَ؟ — δεν υπάρχει αντιστροφή και δεν υπάρχει βοηθητικό. Προσθέστε ένα μόριο μπροστά και μην αλλάξετε τίποτα άλλο.
• كَيْفَ حالُكَ. -> كَيْفَ حالُكَ؟ — μια ερώτηση τελειώνει σε «؟», το αραβικό σημάδι, ποτέ σε τελεία και ποτέ σε ASCII ερωτηματικό.

Συμβουλές

• Προεπιλέξτε το هَلْ. Χωράει μπροστά από οποιαδήποτε σκέτη καταφατική δήλωση και των δύο τύπων, πράγμα που καλύπτει σχεδόν ό,τι θα θέλετε να ρωτήσετε. Προσθέστε το أَ στην ενεργή σας χρήση για αρνητικές ερωτήσεις, όπου το هَلْ αποκλείεται.
• Απομνημονεύστε το ζεύγος ما اسْمُكَ؟ / ماذا تَفْعَلُ؟ ως μία ενότητα. Κάθε άλλη περίπτωση του «τι» ακολουθεί το πρότυπο του ενός από τα δύο, και το ζεύγος ανακαλείται γρηγορότερα από τον κανόνα.
• Πείτε كَمْ ساعَةً؟ كَمْ مَرَّةً؟ كَمْ كِتاباً؟ δυνατά μέχρι η κατάληξη -an να έρχεται μόνη της. Είναι ρυθμός, όχι υπολογισμός.
• Προσέξτε τα φωνήεντα: το مَنْ «ποιος» και το مِنْ «από» είναι τα ίδια τρία γράμματα χωρίς φωνηεντισμό. Η θέση συνήθως το λύνει — το مَنْ ανοίγει την ερώτηση, το مِنْ κάθεται μέσα της.
• Μαζέψτε πρόθεση + ερωτηματική λέξη ως έτοιμα κομμάτια: مِنْ أَيْنَ، إِلى أَيْنَ، مَعَ مَنْ، لِمَنْ، فِي أَيِّ. Στην πράξη συμπεριφέρονται ως μία λέξη.
• Αγνοήστε προς το παρόν το أَيَّة, και διαβάστε τα عَمَّ، فيمَ، بِمَ χωρίς να τα παράγετε — τα بِماذا και عَنْ ماذا εξυπηρετούν μια χαρά μέχρι να σας φανούν φυσικά.
• Χτίστε μια τράπεζα απαντήσεων δίπλα στις ερωτηματικές λέξεις: نَعَمْ، لا، بَلى، طَبْعاً «βέβαια», لا أَعْرِفُ «δεν ξέρω». Μια ερώτηση που δεν μπορείτε να απαντήσετε είναι μισή συνομιλία.