Με λίγα λόγια

Κάθε πρόταση που έχετε χτίσει μέχρι τώρα ήταν ονοματική πρόταση — υποκείμενο και κατηγόρημα χωρίς κανένα ρήμα: البَيْتُ كَبيرٌ، هٰذِهِ سَيّارَتي. Αυτό το μάθημα σας δίνει το ρήμα. Τα Αραβικά λειτουργούν με δύο χρόνους μόνο, και αυτός που λέγεται المُضارِع είναι αυτός που κάνει τον ενεστώτα: أَكْتُبُ «γράφω», نَدْرُسُ «σπουδάζουμε», يَشْرَبونَ «πίνουν». Μάθετε τους δεκατρείς τύπους του και μπορείτε να πείτε τι κάνει οποιοσδήποτε.

Ο μηχανισμός είναι ασυνήθιστα τακτοποιημένος. Ένα γράμμα μπροστά από το ρήμα σας λέει το πρόσωπο — أ για το «εγώ», نـ για το «εμείς», تـ για το «εσύ», يـ για το «αυτός» — και μια κατάληξη πίσω σας λέει τον αριθμό και το γένος. Τα αγγλικά χρειάζονται χωριστή αντωνυμία και βοηθητικό για να πουν «she is writing»· τα Αραβικά λένε تَكْتُبُ και έχουν τελειώσει. Τα ελληνικά, όπως τα Αραβικά, βάζουν το πρόσωπο στο ίδιο το ρήμα. Το μόνο που δεν μπορείτε να βγάλετε μόνοι σας είναι το φωνήεν στη μέση του θέματος, και γι’ αυτό υπάρχει λεξικό.

Ο κανόνας

1. Ένας αραβικός χρόνος, δύο αγγλικοί. Το المُضارِع καλύπτει και τη συνήθεια και αυτό που συμβαίνει τώρα. Το أَدْرُسُ العَرَبِيَّةَ είναι το αγγλικό «I study Arabic» (κάθε εβδομάδα, ως γεγονός για μένα) και το «I am studying Arabic» (αυτή τη στιγμή, με το βιβλίο ανοιχτό). Τα Αραβικά δεν έχουν χωριστή προοδευτική συζυγία και δεν τη χρειάζονται — μια λέξη όπως الآنَ «τώρα» ή كُلَّ يَوْمٍ «κάθε μέρα» δίνει τη διαφορά όταν μετράει. Τα ελληνικά συμφωνούν: ένας ενεστώτας καλύπτει και τα δύο. Μην ψάχνετε ισοδύναμο του αγγλικού «am/is/are + -ing»· δεν υπάρχει, και αυτός είναι ένας ολόκληρος αγγλικός χρόνος που δεν χρειάζεται ποτέ να μεταφράσετε.

2. Το πρόθημα φέρει το πρόσωπο. Τέσσερα γράμματα, κολλημένα μπροστά στο θέμα, και στην I μορφή το καθένα φέρει φάτχα:

• أَـ = εγώ — أَكْتُبُ
• نَـ = εμείς — نَكْتُبُ
• تَـ = εσύ (οποιοσδήποτε αριθμός, οποιοδήποτε γένος), συν «αυτή» και «αυτές οι δύο» — تَكْتُبُ
• يَـ = αυτός, συν «αυτοί» και «αυτές» (θηλ. πληθ.) — يَكْتُبُ

Αυτό είναι το αντίθετο του παρελθοντικού χρόνου που συναντάτε στο μάθημα 18, όπου όλα συμβαίνουν στο πίσω μέρος της λέξης. Εδώ διαβάζετε πρώτα το μπροστά του ρήματος.

3. Η κατάληξη φέρει αριθμό και γένος. Πέντε από τις δεκατρείς θέσεις δεν παίρνουν καθόλου κατάληξη και απλώς τελειώνουν σε ντάμμα — τέσσερα σχήματα, γιατί το تَكْتُبُ εξυπηρετεί δύο από αυτές: أَكْتُبُ، نَكْتُبُ، تَكْتُبُ، يَكْتُبُ. Οι υπόλοιπες προσθέτουν μία από τέσσερις καταλήξεις:

• ـينَ — εσύ, μία γυναίκα: تَكْتُبينَ
• ـانِ — οποιαδήποτε δύο άτομα: تَكْتُبانِ، يَكْتُبانِ
• ـونَ — ομάδα αντρών (ή μικτή ομάδα): تَكْتُبونَ، يَكْتُبونَ
• ـْنَ — ομάδα γυναικών: تَكْتُبْنَ، يَكْتُبْنَ

Πρόθημα συν κατάληξη μαζί ταυτοποιούν τη θέση. Το تَـ μόνο του είναι αμφίσημο· το تَـ + ـينَ δεν είναι.

4. Το تـ κάνει τη βαρύτερη δουλειά, και είναι πραγματικά αμφίσημο. Το تَكْتُبُ, χωρίς τίποτα στο τέλος, είναι και «γράφεις» (σε έναν άντρα) και «γράφει αυτή». Τίποτα στον τύπο δεν τα ξεχωρίζει — η πρόταση το κάνει. Αν το υποκείμενο εκφράζεται, το βλέπετε: το سَلْمى تَكْتُبُ είναι αναμφίβολα «η Σάλμα γράφει». Αν δεν εκφράζεται, το πρόσωπο στο οποίο μιλάτε είναι κανονικά «εσύ» και οποιοσδήποτε άλλος είναι «αυτή». Τα Αραβικά το ανέχονται γιατί σε πραγματική συνομιλία τα δύο δεν συγκρούονται ποτέ. Συνηθίστε να ρωτάτε, κάθε φορά που συναντάτε ρήμα με تَـ, «εσύ — ή αυτή;»

5. Το φωνήεν του θέματος είναι πληροφορία λεξικού. Ανάμεσα στο δεύτερο και το τρίτο ριζικό σύμφωνο ενός ρήματος της I μορφής κάθεται ένα μόνο βραχύ φωνήεν, και για το πιο συχνό παρελθοντικό σχήμα, το فَعَلَ, δεν προβλέπεται. Τα كَتَبَ και ذَهَبَ μοιάζουν ίδια στον παρελθοντικό· οι ενεστώτες τους είναι يَكْتُبُ και يَذْهَبُ. Γι’ αυτό ένα αραβικό λεξικό σας λέει πάντα το φωνήεν του ενεστώτα — τυπώνοντας το ρήμα δύο φορές, ή το σκέτο φωνήεν σε αγκύλες — και γι’ αυτό πρέπει να μάθετε ένα ρήμα ως ζεύγος — كَتَبَ - يَكْتُبُ — και ποτέ ως μία λέξη. Μόνο τρία φωνήεντα είναι δυνατά (ـُ، ـَ، ـِ), και δύο νύξεις στενεύουν την εικασία: ρήμα με κάσρα στον παρελθοντικό (فَهِمَ، شَرِبَ) παίρνει σχεδόν πάντα φάτχα στον ενεστώτα (يَفْهَمُ، يَشْرَبُ), και ένα λαρυγγικό γράμμα ως δεύτερο ή τρίτο ριζικό σύμφωνο συχνά τραβάει κι αυτό φάτχα (ذَهَبَ - يَذْهَبُ). Όλα τα άλλα απλώς τα κοιτάτε. Τα οκτώ ρήματα στον πίνακα παρακάτω σας περνούν το A1.

Σημειώστε επίσης ότι το πρώτο ριζικό σύμφωνο του θέματος φέρει σουκούν παντού: يَكْـتُبُ، يَشْـرَبُ، يَجْـلِسُ. Το θέμα δεν αλλάζει ποτέ σχήμα στις δεκατρείς θέσεις — μόνο το φωνήεν που κάθεται μέσα του, μία φορά, για πάντα.

6. Το τελικό ـُ και το ن είναι έγκλιση, όχι στολίδι. Ο σκέτος τύπος που τυπώνεται εδώ λέγεται المُضارِعُ المَرْفوعُ, η οριστική, και σημειώνεται με δύο τρόπους: με τη ντάμμα στο τελευταίο γράμμα (أَكْتُبُ), ή, στους τύπους που παίρνουν κατάληξη, με το ن των ـينَ / ـانِ / ـونَ. Και τα δύο σημάδια αφαιρούνται. Μετά από ορισμένα μόρια η ντάμμα γίνεται φάτχα και εκείνα τα τρία ن πέφτουν εντελώς — يَكْتُبَ، تَكْتُبي، يَكْتُبوا· αυτή είναι η υποτακτική του μαθήματος 33. Ένα άλλο σύνολο μορίων ρίχνει τη ντάμμα σε σουκούν αντ’ αυτού — يَكْتُبْ — και αυτή είναι η αποκομμένη έγκλιση (τζαζμ) του μαθήματος 35. Δεν χρειάζεστε καμία από τις δύο ακόμα· χρειάζεται να ξέρετε ότι το ن που μαθαίνετε είναι πληροφορία και όχι γέμισμα, ώστε το να το ρίξετε αργότερα να μοιάζει με κανόνα και όχι με τυπογραφικό λάθος.

Δύο θέσεις εξαιρούνται: تَكْتُبْنَ και يَكْتُبْنَ. Το ـنَ τους είναι η ίδια η αντωνυμία του θηλυκού πληθυντικού, όχι δείκτης έγκλισης, οπότε αυτοί οι δύο τύποι είναι ίδιοι σε κάθε έγκλιση και δεν αλλάζουν ποτέ.

7. Η αντωνυμία είναι προαιρετική — και δεν φέρει ποτέ το πρόσωπο. Επειδή το πρόθημα ήδη λέει ποιος, το أَكْتُبُ μόνο του είναι πλήρης πρόταση, «γράφω». Το να προσθέσετε أَنا είναι δυνατό, αλλά είναι έμφαση ή αντίθεση, όχι γραμματική: أَنا أَكْتُبُ وهُوَ يَقْرَأُ «εγώ γράφω και αυτός διαβάζει». Αυτό που δεν επιτρέπεται ποτέ είναι να βάλετε αντωνυμία μπροστά από ρήμα που διαφωνεί μαζί της. Το أَنا يَكْتُبُ δεν είναι πρόταση· το يـ σημειώνει τρίτο πρόσωπο και δεν μπορεί ποτέ να σημαίνει «εγώ».

Όταν το υποκείμενο είναι όνομα τοποθετημένο πριν από το ρήμα, όπως στο الطُّلّابُ يَدْرُسونَ, το ρήμα συμφωνεί μαζί του πλήρως, ακριβώς όπως παραπάνω. Τα Αραβικά αγαπούν επίσης να βάζουν το ρήμα πρώτο, και αυτή η σειρά αλλάζει τους κανόνες συμφωνίας — αυτό είναι το μάθημα 19, και μέχρι τότε κρατήστε το υποκείμενο μπροστά.

8. Τρία έτοιμα καλούπια. Τρία από τα πιο χρήσιμα πράγματα που λέει ένας αρχάριος — θέλω, πρέπει, μπορώ — χτίζονται με τον ίδιο τρόπο στα Αραβικά: ένα πρώτο ρήμα, μετά το μόριο أَنْ, μετά ένα δεύτερο ρήμα του οποίου η ντάμμα έχει γίνει φάτχα. Τα ελληνικά συμφωνούν ότι δεν υπάρχει απαρέμφατο: όπως το «θέλω να πάω», είναι δύο ρήματα με μόριο ανάμεσα. Απομνημονεύστε τα ως σταθερά μπλοκ τώρα και πάρτε τη γραμματική αργότερα (μαθήματα 33 και 34):

• أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ — «θέλω να πάω»

• يَجِبُ أَنْ نَدْرُسَ — «πρέπει να σπουδάσουμε»

• يُمْكِنُني أَنْ أَكْتُبَ — «μπορώ να γράψω»

Τρία πρακτικά σημεία. Πρώτον, τα δύο ρήματα φέρουν το ίδιο πρόσωπο: أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ, αλλά تُريدُ أَنْ تَذْهَبَ, نُريدُ أَنْ نَذْهَبَ. Δεύτερον, το يَجِبُ είναι απρόσωπο — δεν αλλάζει κατά πρόσωπο· μετακινείτε το πρόσωπο στο δεύτερο ρήμα: يَجِبُ أَنْ تَدْرُسَ، يَجِبُ أَنْ يَدْرُسوا. Τρίτον, το يُمْكِنُ χρειάζεται προσαρτημένη αντωνυμία (βλ. μάθημα 7) για να πει ποιανού είναι η ικανότητα: يُمْكِنُني، يُمْكِنُكَ، يُمْكِنُها.

Μπορεί να παρατηρήσετε ότι τα أُريدُ και يُمْكِنُ παίρνουν ντάμμα στο πρόθημα, όχι τη φάτχα του κανόνα 2. Αυτό συμβαίνει γιατί δεν είναι ρήματα της I μορφής. Το σύστημα πίσω από αυτό είναι το μάθημα 46· προς το παρόν τα καλούπια είναι λεξιλόγιο.

9. Τι λείπει σκόπιμα. Ρήματα των οποίων η ρίζα περιέχει و ή ي (قالَ، مَشى، وَصَلَ) ανασχηματίζουν το θέμα τους και είναι τα μαθήματα 50–51. Ρήματα των επαυξημένων μορφών (دَرَّسَ، اسْتَقْبَلَ) χτίζουν διαφορετικά θέματα και είναι τα 46–48. Και τα δύο κρατούν ακριβώς τα προθήματα και τις καταλήξεις αυτού του μαθήματος, γι’ αυτό η εκμάθησή τους εδώ πληρώνει τον εαυτό της πολλές φορές. Η άρνηση ενεστωτικού ρήματος με لا είναι το μάθημα 23· η μετατροπή του σε μέλλοντα με سَـ / سَوْفَ είναι το μάθημα 24· η προσταγή είναι το μάθημα 36.

Τύποι και δομές

Οι δεκατρείς θέσεις της οριστικής, στο ομαλό ρήμα της I μορφής كَتَبَ - يَكْتُبُ.

Οι ίδιοι δεκατρείς διαλυμένοι, ώστε να βλέπετε ότι αλλάζει μόνο το πλαίσιο:

Οκτώ ρήματα της I μορφής για να σας περάσουν το A1. Η μεσαία στήλη είναι αυτή που απομνημονεύετε· η τρίτη στήλη είναι το φωνήεν που δεν μπορείτε να μαντέψετε.

Τρία από αυτά στις εννέα θέσεις που θα χρησιμοποιείτε περισσότερο. Το أَكَلَ περιλαμβάνεται γιατί το πρώτο του ριζικό σύμφωνο είναι χάμζα: όλα είναι ομαλά εκτός από το πρώτο πρόσωπο, όπου أَ + أْ συμπτύσσονται σε μάδδα — آكُلُ, όχι أَأْكُلُ.

Οι δυϊκές σειρές λείπουν από αυτόν τον τελευταίο πίνακα μόνο για να μένει αναγνώσιμος· συμπεριφέρονται ακριβώς όπως στο παράδειγμα του كَتَبَ παραπάνω (تَذْهَبانِ، يَذْهَبانِ، تَجْلِسانِ، يَأْكُلانِ).

Τα τρία καλούπια. Το أُريدُ τυπώνεται σε όλα του τα πρόσωπα γιατί θα τα χρειαστείτε όλα· το δικό του θέμα είναι ανώμαλο με τρόπους που περιμένουν το μάθημα 50, οπότε πάρτε τα σχήματα όπως είναι.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• أَنا يَكْتُبُ -> أَنا أَكْتُبُ — το πρόθημα, όχι η αντωνυμία, φέρει το πρόσωπο, και το يـ σημειώνει τρίτο πρόσωπο, ποτέ «εγώ». Η αντωνυμία πρέπει να συμφωνεί με το ρήμα ή να μένει έξω.
• أَنْتِ تَكْتُبُ -> أَنْتِ تَكْتُبينَ — το θηλυκό ενικού «εσύ» πρέπει να έχει ـينَ. Χωρίς αυτό ο τύπος έχει γίνει σιωπηλά «εσύ (αρσ.)» ή «αυτή».
• هِيَ يَدْرُسُ -> هِيَ تَدْرُسُ — το «αυτή» παίρνει το πρόθημα تـ, όχι το يـ. Το يـ του «αυτός» είναι από τα πιο συχνά λάθη αρχαρίων, γιατί στα αγγλικά τα «he/she» κάθονται δίπλα δίπλα.
• أَنا أَذْهُبُ -> أَنا أَذْهَبُ — το φωνήεν θέματος του ذَهَبَ είναι φάτχα. Δεν μπορεί να εξαχθεί από τον παρελθοντικό· μαθαίνεται μαζί με το ρήμα.
• يَجْلُسُ -> يَجْلِسُ — και το جَلَسَ παίρνει κάσρα. Ίδιο παρελθοντικό σχήμα με τα كَتَبَ και ذَهَبَ, τρία διαφορετικά φωνήεντα θέματος.
• أَأْكُلُ -> آكُلُ — η χάμζα του προθήματος και η χάμζα της ρίζας συγχωνεύονται σε μάδδα στο πρώτο πρόσωπο του أَكَلَ. Κάθε άλλη θέση είναι ομαλή: تَأْكُلُ، يَأْكُلونَ.
• يَكْتُبوا (ως σκέτη δήλωση) -> يَكْتُبونَ — το ن είναι το σημάδι της οριστικής. Ο τύπος χωρίς ن είναι πραγματικά Αραβικά, αλλά ανήκει στα μαθήματα 33 και 35.
• نَحْنُ يَدْرُسونَ -> نَحْنُ نَدْرُسُ — το «εμείς» είναι نـ χωρίς καμία κατάληξη. Μην αφήνετε την πληθυντική σημασία να τραβήξει πληθυντική κατάληξη πάνω στο ρήμα.
• الطّالِباتُ يَكْتُبونَ -> الطّالِباتُ يَكْتُبْنَ — μια ομάδα γυναικών έχει δική της κατάληξη ـْنَ. Το ـونَ είναι για άντρες και για μικτές ομάδες.
• أُريدُ أَنْ أَذْهَبُ -> أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ — μέσα στο καλούπι το δεύτερο ρήμα τελειώνει σε φάτχα, ποτέ σε ντάμμα. Απομνημονεύστε το μπλοκ ολόκληρο και η κατάληξη έρχεται μαζί του.
• أُريدُ أَنْ يَذْهَبَ (με τη σημασία «θέλω να πάω») -> أُريدُ أَنْ أَذْهَبَ — και τα δύο ρήματα φέρουν το ίδιο πρόσωπο. Όπως είναι γραμμένο, η πρότασή σας σημαίνει «θέλω αυτός να πάει».
• يُمْكِنُ أَنْ أَكْتُبَ (με τη σημασία «μπορώ να γράψω») -> يُمْكِنُني أَنْ أَكْتُبَ — το يُمْكِنُ χρειάζεται προσαρτημένη αντωνυμία για να πει ποιανού η ικανότητα τίθεται.

Συμβουλές

• Μάθετε κάθε ρήμα ως ζεύγος, παρελθοντικό και ενεστώτα, δυνατά: كَتَبَ - يَكْتُبُ، ذَهَبَ - يَذْهَبُ. Μία λέξη είναι μισό ρήμα, και είναι το μισό που δεν μαντεύεται.
• Εξασκηθείτε στα οκτώ ρήματα σε τρία μπλοκ κατά το φωνήεν τους — u, a, i — αντί αλφαβητικά. Το φωνήεν κολλάει σε ομάδα πολύ καλύτερα παρά σε κατάλογο.
• Απαγγείλτε ένα ρήμα ίσια κάτω από τις πέντε ενικές θέσεις μέχρι να γίνει αντανακλαστικό: أَكْتُبُ، تَكْتُبُ، تَكْتُبينَ، يَكْتُبُ، تَكْتُبُ. Προσθέστε μετά το نَكْتُبُ και τους τέσσερις πληθυντικούς· αφήστε τους δυϊκούς τελευταίους.
• Διαβάστε το μπροστά ενός ρήματος πριν από το πίσω. Το πρόθημα απαντά «ποιος;» σε ένα γράμμα: τα أَـ και نَـ κλείνουν τη θέση αμέσως, το يَـ στενεύει δεκατρείς δυνατότητες σε τέσσερις και το تَـ σε επτά.
• Όταν βλέπετε تَـ, ρωτήστε «εσύ ή αυτή;» και αφήστε το υποκείμενο ή τη συνομιλία να αποφασίσει. Αυτή η αμφισημία είναι μόνιμη — δεν είναι κάτι που θα μάθετε αργότερα να λύνετε μέσα στη λέξη.
• Συνεχίστε να γράφετε την τελική ντάμμα ακόμα κι αν ένας ομιλητής που σταματά στο τέλος της πρότασης δεν θα την προφέρει, εξαιτίας του τύπου παύσης. Είναι η έγκλιση, και σε λίγα μαθήματα θα την αλλάζετε επίτηδες.
• Μην προσπαθείτε να χτίσετε το αγγλικό «I am writing» από χωριστά κομμάτια. Ένας αραβικός τύπος καλύπτει και τους δύο αγγλικούς ενεστώτες — και τα ελληνικά συμφωνούν —, οπότε η νοητική δουλειά εδώ είναι αφαίρεση, όχι πρόσθεση.
• Πάρτε τα أُريدُ أَنْ، يَجِبُ أَنْ και يُمْكِنُني أَنْ ως τρία μη αναλυμένα μπλοκ, και βάλτε πίσω τους οποιοδήποτε ρήμα ξέρετε με φάτχα στο τέλος. Αυτό το ένα κόλπο σας αγοράζει τα περισσότερα από όσα χρειάζεται να πει ένας ομιλητής επιπέδου A1.