Με λίγα λόγια

Τα Αραβικά δείχνουν με δύο οικογένειες λέξεων: μια κοντινή χτισμένη πάνω στο هٰذا «αυτό», και μια μακρινή χτισμένη πάνω στο ذٰلِكَ «εκείνο». Κάθε οικογένεια έχει αρσενικό και θηλυκό τύπο, δυϊκό και πληθυντικό, και διαλέγετε ανάμεσά τους όπως διαλέξατε επίθετο στο μάθημα 8 — κοιτάζοντας το πράγμα που δείχνετε. Τα καλά νέα είναι ότι αυτές οι λέξεις σχεδόν δεν κλίνονται: εκτός από τους δυϊκούς, κάθε δεικτική στη γλώσσα είναι مَبْنِيّ, άκλιτη (μαμπνί), παγωμένη σε ένα σχήμα ό,τι κι αν της κάνει η πρόταση.

Όλο το μάθημα γυρίζει μετά γύρω από ένα πολύ μικρό πράγμα: αν το όνομα μετά τη δεικτική φοράει الـ. هٰذا كِتابٌ είναι ήδη πλήρης πρόταση — «αυτό είναι ένα βιβλίο». هٰذا الكِتابُ δεν είναι καθόλου πρόταση· είναι η δίλεξη φράση «αυτό το βιβλίο», που ακόμα περιμένει κάποιον να πει κάτι γι’ αυτή. Ένα άρθρο είναι η διαφορά ανάμεσα στο να κάνετε έναν ισχυρισμό και στο να ονομάζετε απλώς ένα αντικείμενο, και οι αρχάριοι το μπερδεύουν συνεχώς. Διορθώστε το ζεύγος τώρα και όλο το υπόλοιπο αυτού του μαθήματος είναι καταγραφή.

Ο κανόνας

1. Η κοντινή σειρά. Αυτές δείχνουν ό,τι είναι κοντά — στον χώρο, στον χρόνο, ή απλώς στη σελίδα μπροστά σας: هٰذا (αρσ. εν.)، هٰذِهِ (θηλ. εν.)، هٰذانِ / هٰذَيْنِ (αρσ. δυϊκ.)، هاتانِ / هاتَيْنِ (θηλ. δυϊκ.)، هٰؤُلاءِ (πληθυντικός, άνθρωποι). Μέσα τους φαίνονται ακόμα οι αρμοί: το ها είναι το παλιό μόριο που τραβά την προσοχή, και τα ذا، ذِهِ، ذانِ، تانِ είναι οι καθαυτό δεικτικές λέξεις. Γι’ αυτό ο θηλυκός δυϊκός είναι هاتانِ και όχι *هٰذَتانِ — είναι ها + تانِ.

2. Η μακρινή σειρά. Αυτές δείχνουν ό,τι είναι πιο μακριά, ή — πολύ συχνά στον σύγχρονο πεζό λόγο — πίσω σε κάτι που ήδη αναφέρθηκε: ذٰلِكَ (αρσ. εν.)، تِلْكَ (θηλ. εν.)، أُولٰئِكَ (πληθυντικός, άνθρωποι). Και εδώ τα μέρη είναι ορατά: ذا + لِ + كَ. Το ل είναι το σημάδι της απόστασης, και το τελικό كَ απευθύνεται στον άνθρωπο στον οποίο μιλάτε, περίπου «εκείνο εκεί πέρα, όπως βλέπεις». Η σύγχρονη γραφή κρατάει το ذٰلِكَ σταθερό για κάθε ακροατή· μόνο παλιά και πολύ επίσημα κείμενα αλλάζουν αυτό το τελικό γράμμα.

3. Όλα εκτός από τους δυϊκούς είναι παγωμένα. Μια δεικτική είναι مَبْنِيّ — δεν παίρνει καθόλου πτωτικές καταλήξεις. Το هٰذا είναι هٰذا ως υποκείμενο, μετά από πρόθεση, παντού· το هٰؤُلاءِ τελειώνει πάντα σε κάσρα· το ذٰلِكَ τελειώνει πάντα σε φάτχα· το تِلْكَ δεν αλλάζει ποτέ. Μόνο οι δυϊκοί τύποι συμπεριφέρονται σαν πραγματικοί δυϊκοί και δείχνουν την εναλλαγή άλιφ / γιά που γνωρίσατε στο μάθημα 12:

• هٰذانِ الوَلَدانِ صَديقانِ. — ονομαστική, άρα ο τύπος με άλιφ
• أَنا مَعَ هٰذَيْنِ الوَلَدَيْنِ. — μετά από πρόθεση, άρα ο τύπος με γιά
• هاتانِ الغُرْفَتانِ نَظيفَتانِ. / فِي هاتَيْنِ الغُرْفَتَيْنِ

Προσέξτε ότι η δεικτική και το όνομα κινούνται μαζί: και τα δύο στην ονομαστική, ή και τα δύο στην πλάγια. Είναι μία ενότητα, οπότε δεν μπορούν να διαφωνούν.

4. هٰذا كِتابٌ — η πρόταση. Βάλτε μια δεικτική μπροστά από αόριστο όνομα και έχετε πλήρη ονοματική πρόταση του τύπου που χτίσατε στο μάθημα 2. Η δεικτική είναι το υποκείμενο (μουμπταντά, مُبْتَدَأ), το αόριστο όνομα είναι το κατηγόρημα (χαμπάρ, خَبَر), και τα αγγλικά — όπως και τα ελληνικά — πρέπει να βάλουν ένα ρήμα που τα Αραβικά δεν χρειάζονται:

• هٰذا بَيْتٌ. — Αυτό είναι ένα σπίτι.
• هٰذِهِ سَيّارَةٌ سَريعَةٌ. — Αυτό είναι ένα γρήγορο αυτοκίνητο.
• ذٰلِكَ مُهَنْدِسٌ. — Εκείνος είναι μηχανικός.
• هٰؤُلاءِ طُلّابٌ. — Αυτοί είναι φοιτητές.

Το τανβίν στη δεύτερη λέξη κάνει πραγματική δουλειά: σημειώνει ότι το όνομα είναι αόριστο, και ένα αόριστο όνομα μετά τον δείκτη μπορεί να είναι μόνο κατηγόρημα — η πρόταση έχει τελειώσει.

5. هٰذا الكِتابُ — η φράση. Βάλτε την ίδια δεικτική μπροστά από όνομα που φέρει الـ και τίποτα δεν έχει δηλωθεί ακόμα. Οι δύο λέξεις απλώς στέκονται δίπλα δίπλα ως μία ονομαστική έκφραση, «αυτό το βιβλίο», και η πρόταση μένει να έρθει:

• هٰذا البَيْتُ — αυτό το σπίτι
• هٰذِهِ السَّيّارَةُ — αυτό το αυτοκίνητο
• تِلْكَ المَدينَةُ — εκείνη η πόλη
• هٰؤُلاءِ الطُّلّابُ — αυτοί οι φοιτητές

Ο λόγος αξίζει να κρατηθεί, γιατί εξηγεί κάθε περίπτωση αυτού του μαθήματος: μια δεικτική είναι οριστική εκ φύσεως. Οριστικός δείκτης + οριστικό όνομα = μία φράση αναφοράς. Οριστικός δείκτης + αόριστο όνομα = υποκείμενο + κατηγόρημα = πρόταση. Η οριστικότητα αποφασίζει, όχι ο επιτονισμός.

6. Και οι δύο κατασκευές μαζί. Μόλις έχετε τη φράση, μπορείτε να πείτε κάτι γι’ αυτή — και αυτό που προσθέτετε είναι, φυσικά, αόριστο:

• هٰذا البَيْتُ كَبيرٌ. — Αυτό το σπίτι είναι μεγάλο.
• هٰذِهِ السَّيّارَةُ قَديمَةٌ. — Αυτό το αυτοκίνητο είναι παλιό.
• هٰؤُلاءِ الطُّلّابُ مِنْ مِصْرَ. — Αυτοί οι φοιτητές είναι από την Αίγυπτο.

Και αν θέλετε επίθετο μέσα στη φράση αντί για κατηγόρημα μετά από αυτή, το επίθετο συμφωνεί στην οριστικότητα και παίρνει κι αυτό الـ (βλ. μάθημα 8): هٰذا البَيْتُ الكَبيرُ «αυτό το μεγάλο σπίτι», που μπορεί μετά να πάρει δικό του κατηγόρημα — هٰذا البَيْتُ الكَبيرُ قَديمٌ «αυτό το μεγάλο σπίτι είναι παλιό». Τρεις λέξεις, ένα άρθρο που λείπει ή είναι παρόν, τρεις διαφορετικές σημασίες· διαβάστε το ζεύγος δυνατά μέχρι η διαφορά να ακούγεται.

7. Οι πληθυντικοί των άλογων δείχνουν με هٰذِهِ. Αυτό είναι το μάθημα 11 που ξαναεμφανίζεται, και είναι η δεύτερη μεγάλη παγίδα. Οτιδήποτε δεν είναι άνθρωπος — βιβλία, αυτοκίνητα, σπίτια, ιδέες — αντιμετωπίζεται στον πληθυντικό ως θηλυκό ενικό, οπότε παίρνει τη θηλυκή ενικού δεικτική:

• هٰذِهِ الكُتُبُ جَديدَةٌ. — Αυτά τα βιβλία είναι καινούργια.
• تِلْكَ السَّيّاراتُ غالِيَةٌ. — Εκείνα τα αυτοκίνητα είναι ακριβά.
• هٰذِهِ مُدُنٌ كَبيرَةٌ. — Αυτές είναι μεγάλες πόλεις.

Τα هٰؤُلاءِ και أُولٰئِكَ είναι μόνο για ανθρώπους: هٰؤُلاءِ الأَوْلادُ، أُولٰئِكَ المُعَلِّماتُ، هٰؤُلاءِ المُهَنْدِسونَ. Το να γράψετε *هٰؤُلاءِ الكُتُبُ είναι το είδος λάθους που ένας φυσικός ομιλητής το προσέχει αμέσως, και είναι εντελώς αποφεύξιμο: ρωτήστε τον εαυτό σας «είναι έλλογα;» πριν πιάσετε την πληθυντική δεικτική.

8. Ένα ήδη οριστικό όνομα σας δίνει πάλι πρόταση. Ένα όνομα που έγινε οριστικό από προσαρτημένη αντωνυμία (βλ. μάθημα 7) δεν μπορεί να πάρει الـ — ένα σημάδι οριστικότητας ανά λέξη. Οπότε όταν τέτοιο όνομα ακολουθεί δεικτική, η ανάγνωση ως φράση απλώς δεν είναι διαθέσιμη, και αυτό που παίρνετε είναι η πρόταση:

• هٰذا كِتابي. — Αυτό είναι το βιβλίο μου. (ποτέ «αυτό το βιβλίο μου»)
• هٰذِهِ مَدْرَسَتُنا. — Αυτό είναι το σχολείο μας.
• هٰذا أَحْمَدُ. — Αυτός είναι ο Αχμάντ.

Για να πείτε «αυτό το βιβλίο μου», αντιστρέφετε τη σειρά και βάζετε τη δεικτική μετά το όνομα: كِتابي هٰذا جَديدٌ «αυτό το βιβλίο μου είναι καινούργιο»، سَيّارَتُها تِلْكَ «εκείνο το αυτοκίνητό της». Η ίδια αντιστροφή είναι αυτή που θα χρησιμοποιήσετε με την ιντάφα (إِضافَة) στο μάθημα 20. Με όνομα που έχει الـ, όμως, κρατήστε την κανονική σειρά — هٰذا البَيْتُ, όχι البَيْتُ هٰذا.

9. Το όνομα φέρει την ορατή γραμματική. Επειδή η δεικτική είναι παγωμένη, η πτώση της φράσης φαίνεται μόνο στο όνομα:

• هٰذا الكِتابُ جَديدٌ. — ονομαστική στο الكِتابُ
• المِفْتاحُ فِي هٰذِهِ الحَقيبَةِ. — γενική μετά την πρόθεση, στο الحَقيبَةِ
• مَعَ هٰؤُلاءِ الطُّلّابِ — γενική πάλι, ενώ το هٰؤُلاءِ κρατάει τη δική του κάσρα

Οι δυϊκοί είναι η εξαίρεση, όπως στο σημείο 3: εκεί κινούνται και οι δύο λέξεις. Όλα τα άλλα τα γράφετε μία φορά και τα ξεχνάτε.

10. Το στιλέτο άλιφ. Τα هٰذا، هٰذِهِ، هٰؤُلاءِ، ذٰلِكَ، أُولٰئِكَ περιέχουν όλα ένα μακρό ā που προφέρεται αλλά δεν γράφεται ως άλιφ. Σε πλήρως φωνηεντισμένο κείμενο εμφανίζεται ως μια μικρή κατακόρυφη γραμμή, το أَلِف خَنْجَرِيَّة (στιλέτο άλιφ), και αυτή η σειρά το τυπώνει. Στα συνηθισμένα Αραβικά θα δείτε هذا، هذه، هؤلاء، ذلك، أولئك χωρίς κανένα σημάδι — το φωνήεν είναι ακόμα εκεί στην προφορά. Μην «βοηθάτε» ποτέ την ορθογραφία γράφοντας ένα πλήρες άλιφ: τα *هاذا και *ذالك είναι λάθος. Δύο ακόμη ιδιαιτερότητες στην ίδια οικογένεια: το أُولٰئِكَ περιέχει ένα βουβό و που γράφεται και δεν προφέρεται ποτέ, και το هٰذِهِ τελειώνει σε πραγματικό ه, όχι σε ة.

11. Αφήνονται σε άλλα μαθήματα. Το «Αυτό είναι το βιβλίο που διάβασα» χρειάζεται الَّذي — μάθημα 39. Το «Υπάρχει ένα βιβλίο εδώ / εκεί πέρα» με هُنا και هُناكَ ανήκει στο μάθημα 17. Και τα δύο είναι γείτονες αυτού του θέματος, και κανένα δεν χρειάζεται για να δείξετε κάτι.

Τύποι και δομές

Η κοντινή σειρά, πλήρης. Η δεξιά στήλη δείχνει το σχήμα που θα γράφετε στην πράξη.

Η μακρινή σειρά, ακριβώς παράλληλη:

Οι τέσσερις μακρινοί δυϊκοί τυπώνονται μόνο για πληρότητα. Είναι πραγματικά σπάνιοι στη σύγχρονη γραφή — αναγνωρίζετέ τους αν τους συναντήσετε και μην ξοδεύετε μνήμη για να τους παράγετε. Οι τρεις που πρέπει να κατέχετε είναι τα ذٰلِكَ، تِلْكَ، أُولٰئِكَ.

Οι δύο κατασκευές, δίπλα δίπλα. Αυτός είναι ο πίνακας που πρέπει να απομνημονεύσετε:

Παγωμένος ενικός απέναντι σε κλιτό δυϊκό — προσέξτε ποιες λέξεις αλλάζουν:

Η αιτιατική του δυϊκού χρησιμοποιεί τους ίδιους τύπους هٰذَيْنِ / هاتَيْنِ με τη γενική· θα αρχίσετε να την γράφετε στο μάθημα 29, μόλις τα ρήματα έχουν αντικείμενα.

Ορθογραφία: αυτό που τυπώνει αυτή η σειρά, και αυτό που θα βλέπετε παντού αλλού.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• هٰذا كِتابٌ (με τη σημασία «αυτό το βιβλίο») -> هٰذا الكِتابُ — με αόριστο όνομα έχετε γράψει ολόκληρη την πρόταση «αυτό είναι ένα βιβλίο». Η φράση χρειάζεται الـ πάνω στο όνομα.
• هٰذا الكِتابُ (με τη σημασία «αυτό είναι ένα βιβλίο») -> هٰذا كِتابٌ — το αντίστροφο λάθος. Με الـ τίποτα δεν έχει ειπωθεί ακόμα· έχετε μόνο ονομάσει το αντικείμενο.
• هٰذا البَيْتُ الكَبيرُ (με τη σημασία «αυτό το σπίτι είναι μεγάλο») -> هٰذا البَيْتُ كَبيرٌ — ένα κατηγόρημα είναι αόριστο. Βάλτε الـ στο επίθετο και μπαίνει στη φράση αντ’ αυτού.
• هٰؤُلاءِ الكُتُبُ -> هٰذِهِ الكُتُبُ — το هٰؤُلاءِ είναι για ανθρώπους. Οι πληθυντικοί των άλογων παίρνουν θηλυκό ενικό, ακριβώς όπως στο μάθημα 11.
• أُولٰئِكَ المُدُنُ -> تِلْكَ المُدُنُ — ο ίδιος κανόνας στη μακρινή σειρά: οι πόλεις δεν είναι άνθρωποι.
• هٰذِهِ الكِتابُ -> هٰذا الكِتابُ — το كِتاب είναι αρσενικό, οπότε ο δείκτης είναι αρσενικός. Ελέγξτε το γένος του ονόματος πριν δείξετε.
• هٰذا كِتابي (με τη σημασία «αυτό το βιβλίο μου») -> كِتابي هٰذا — όνομα που φέρει αντωνυμική κατάληξη δεν μπορεί να πάρει الـ, οπότε η δεικτική πρέπει να το ακολουθήσει για να γίνει φράση.
• فِي هٰذانِ الكِتابَيْنِ -> فِي هٰذَيْنِ الكِتابَيْنِ — η δυϊκή δεικτική είναι ο μοναδικός τύπος που κλίνεται, και μετά από πρόθεση πρέπει να συμφωνεί με το όνομά της.
• هٰذَيْنِ الطّالِبانِ نَشيطانِ -> هٰذانِ الطّالِبانِ نَشيطانِ — θέση υποκειμένου, οπότε και οι δύο λέξεις παίρνουν τον τύπο με άλιφ.
• هاذا / ذالك -> هٰذا / ذٰلِكَ (γραμμένα هذا / ذلك) — το μακρό ā αυτών των λέξεων δεν γράφεται ποτέ ως πλήρες άλιφ.
• أُلٰئِكَ -> أُولٰئِكَ — το βουβό و είναι μέρος της ορθογραφίας ακόμα κι αν δεν το προφέρετε.

Συμβουλές

• Μία ερώτηση αποφασίζει τα πάντα: φοράει το όνομα μετά τη δεικτική الـ; Με الـ είναι φράση· χωρίς αυτό, έχετε κάνει έναν ισχυρισμό. Πείτε τα هٰذا بَيْتٌ / هٰذا البَيْتُ δυνατά ως ζεύγος μέχρι η επιλογή να γίνει αντανακλαστική.
• Μάθετε πρώτα και καλά τα هٰذا και هٰذِهِ. Το هٰذِهِ μόνο του καλύπτει τα θηλυκά ενικού και κάθε πληθυντικό άλογου στη γλώσσα, πράγμα που το κάνει το πιο χρήσιμο απ’ όλα.
• Θυμηθείτε ότι το ال μετά από δεικτική είναι συνδετική χάμζα (هَمْزَةُ الوَصْل): το هٰذا الكِتابُ τρέχει μαζί ως μία αδιάσπαστη ομάδα, χωρίς γλωττιδικό κλείσιμο και χωρίς έξτρα φωνήεν ανάμεσα στις δύο λέξεις.
• Συνεχίστε να γράφετε τη σάντα στα ηλιακά γράμματα μέσα στη φράση: هٰذا الطّالِبُ، هٰذِهِ السَّيّارَةُ، ذٰلِكَ الرَّجُلُ.
• Αγκιστρώστε τη μακρινή σειρά στο δικό της σχήμα: ذا + لِ + كَ. Το ل της απόστασης εμφανίζεται μόνο στα ذٰلِكَ και تِلْكَ, αλλά κάθε μακρινός τύπος τελειώνει σε εκείνο το كَ.
• Μην εξασκείστε να παράγετε τους μακρινούς δυϊκούς ذانِكَ، تانِكَ. Η αναγνώριση αρκεί· ακόμα και οι προσεκτικοί σύγχρονοι συγγραφείς πιάνουν κάτι άλλο.
• Τυπώνετε το στιλέτο άλιφ όσο μαθαίνετε, και μετά το αφήνετε όταν γράφετε πραγματικά Αραβικά — αλλά μην αφήνετε ποτέ τον ήχο. Το هذا είναι δύο συλλαβές με μακρά την πρώτη.
• Για να δείξετε έναν άνθρωπο που βλέπετε, και για να δείξετε πίσω σε κάτι που ειπώθηκε τρεις γραμμές πριν, χρησιμοποιείτε τις ίδιες λέξεις. Στον ειδησεογραφικό και ακαδημαϊκό πεζό λόγο το ذٰلِكَ είναι συνήθως το δεύτερο είδος, και είναι μία από τις πιο συχνές λέξεις στη σελίδα.