Με λίγα λόγια

Τα Αραβικά έχουν δύο ομαλούς τρόπους να σχηματίζουν πληθυντικό, και ονομάζονται «ομαλοί» — سالِم — επειδή ο ενικός επιβιώνει μέσα τους άθικτος. Προσθέτετε μια κατάληξη και τίποτα άλλο δεν μετακινείται. Ο ένας, το ـونَ / ـينَ, προορίζεται για άντρες ανθρώπους: το مُعَلِّمٌ γίνεται مُعَلِّمونَ. Ο άλλος, το ـات, αντικαθιστά το θηλυκό ة και είναι πολύ πιο γενναιόδωρος: το مُعَلِّمَةٌ γίνεται مُعَلِّماتٌ, και το ίδιο κάνει και το سَيّارَةٌ, που δεν είναι καν πρόσωπο. Μαζί αυτές οι δύο καταλήξεις καλύπτουν ένα πολύ μεγάλο κομμάτι των πληθυντικών που θα χρειαστείτε στο A1, και είναι οι μόνοι πληθυντικοί που μπορείτε να φτιάξετε μόνοι σας από τον ενικό χωρίς να κοιτάξετε τίποτα.

Ο λόγος να τα μάθετε μαζί είναι ότι συμπεριφέρονται το ίδιο σε ένα σημαντικό σημείο και διαφέρουν σε ένα άλλο. Και τα δύο έχουν δύο καταλήξεις που καλύπτουν τρεις πτώσεις, όχι τρεις καταλήξεις — οπότε καθένα συμπτύσσει δύο πτώσεις σε έναν τύπο — και είναι το ίδιο ζευγάρι και στα δύο: η αιτιατική συγχωνεύεται στη γενική. Ο αρσενικός πληθυντικός χρησιμοποιεί έναν τύπο για το υποκείμενο και άλλον για όλα τα άλλα· ο θηλυκός πληθυντικός χρησιμοποιεί κι αυτός έναν τύπο για το υποκείμενο και άλλον για όλα τα άλλα, και αυτός ο δεύτερος τύπος φέρει κάσρα, ποτέ φάτχα. Το رَأَيْتُ الطّالِباتِ είναι σωστό και το *رَأَيْتُ الطّالِباتَ δεν είναι, όσο κι αν το αυτί σας θέλει τη φάτχα του αντικειμένου.

Ο κανόνας

1. Τρία είδη πληθυντικού, τα δύο ομαλά. Τα Αραβικά σχηματίζουν πληθυντικούς με τρεις τρόπους: τους δύο ομαλούς πληθυντικούς αυτού του μαθήματος, που κολλάνε μια κατάληξη στον άθικτο ενικό, και τον σπασμένο πληθυντικό, που ξαναπλάθει τη λέξη από μέσα (كِتابٌ → كُتُبٌ). Οι σπασμένοι πληθυντικοί είναι το μάθημα 10 και είναι το πιο συχνό είδος, οπότε μην συμπεράνετε από αυτό το μάθημα ότι τα Αραβικά σχηματίζουν πληθυντικό ομαλά. Συμπεράνετε το στενότερο και πιο χρήσιμο: όταν μια λέξη παίρνει ομαλό πληθυντικό, μπορείτε να τον παράγετε επιτόπου.

2. جَمْعُ المُذَكَّرِ السّالِم: ـونَ για το υποκείμενο, ـينَ για όλα τα άλλα. Πάρτε τον ενικό ακριβώς όπως στέκεται, αφαιρέστε την πτωτική κατάληξη και κολλήστε την πληθυντική:

• مُعَلِّمٌ → مُعَلِّمونَ (مَرْفوع) / مُعَلِّمينَ (مَنْصوب και مَجْرور)
• مُهَنْدِسٌ → مُهَنْدِسونَ / مُهَنْدِسينَ
• مُدَرِّسٌ → مُدَرِّسونَ / مُدَرِّسينَ
• مُسْلِمٌ → مُسْلِمونَ / مُسْلِمينَ

Τρία πράγματα για την ίδια την κατάληξη. Το و και το ي είναι μακρά φωνήεντα, οπότε οι καταλήξεις είναι δύο ολόκληρες συλλαβές και αδύνατο να τις χάσετε. Το ن φέρει πάντα φάτχα — مُعَلِّمونَ, ποτέ *مُعَلِّمونُ. Και αυτός ο πληθυντικός δεν παίρνει καθόλου τανβίν, σε καμία πτώση: το αόριστο مُعَلِّمونَ και το οριστικό المُعَلِّمونَ διαφέρουν μόνο στο άρθρο. Εκείνο το ن κάνει τη δουλειά που κάνει αλλού το τανβίν, γι’ αυτό τα δύο δεν εμφανίζονται ποτέ μαζί.

3. Ποιος επιτρέπεται να έχει αυτόν τον πληθυντικό. Δύο ομάδες μόνο:

• ονόματα για άντρες ανθρώπους: مُعَلِّمٌ، مُهَنْدِسٌ، مُوَظَّفٌ، لاعِبٌ، مُواطِنٌ
• επίθετα και μετοχές που περιγράφουν άντρες ανθρώπους: مَشْغولونَ، مُجْتَهِدونَ، مِصْرِيّونَ

Τίποτα άλλο, εκτός από έναν σύντομο κλειστό κατάλογο: μερικές λέξεις δανείζονται την κατάληξη χωρίς να ανήκουν στην τάξη — οι δεκάδες عِشْرونَ، ثَلاثونَ και παράξενα ονόματα όπως το سِنونَ «χρόνια» και το أَهْلونَ «οικογένεια» — και τα γραμματικά βιβλία τα καταχωρούν χωριστά ως مُلْحَق بِجَمْعِ المُذَكَّرِ السّالِم, «προσκολλημένα στον» ομαλό αρσενικό πληθυντικό. Έξω από αυτόν τον κατάλογο ένα βιβλίο, ένα αυτοκίνητο, ένα τραπέζι, ένας σκύλος και ένα βουνό αποκλείονται οριστικά, και το ίδιο κάθε θηλυκό όνομα. Τα *كِتابونَ και *سَيّارونَ δεν είναι αδέξια αραβικά, είναι αδύνατα αραβικά.

Προσέξτε καλά την κατεύθυνση του περιορισμού: το να είναι άντρας άνθρωπος κάνει ένα όνομα επιλέξιμο, όχι υποχρεωμένο. Πλήθος ονομάτων για άντρες ανθρώπους έχουν σπασμένο πληθυντικό αντί γι’ αυτόν — رَجُلٌ → رِجالٌ، وَلَدٌ → أَوْلادٌ، طالِبٌ → طُلّابٌ. Οι λέξεις που παίρνουν αξιόπιστα το ـونَ είναι οι παράγωγες: μετοχές των επαυξημένων και τετρασύμφωνων ρηματικών σχημάτων, ενεργητικές (مُعَلِّم، مُهَنْدِس) και παθητικές (مُوَظَّف) το ίδιο — μάθημα 53 — και επίθετα νίσμπα σε ـِيّ (μάθημα 21). Αν ένα όνομα για άντρα άνθρωπο είναι κοντό και βασικό, περιμένετε σπασμένο πληθυντικό και ελέγξτε το στο λεξικό.

4. جَمْعُ المُؤَنَّثِ السّالِم: ρίξτε το ة, προσθέστε ـات. Η συνταγή είναι μηχανική:

• مُعَلِّمَةٌ → مُعَلِّماتٌ
• طالِبَةٌ → طالِباتٌ
• سَيّارَةٌ → سَيّاراتٌ
• لُغَةٌ → لُغاتٌ

Το ة δεν επιβιώνει ποτέ — δεν μπορείτε να γράψετε *مُعَلِّمَةاتٌ — γιατί το ـات περιέχει ήδη το θηλυκό ت, που τώρα στέκεται στα δικά του πόδια ως πλήρες σύμφωνο. Ονόματα που δεν έχουν ة εξαρχής απλώς παίρνουν το ـات όπως είναι: اِمْتِحانٌ → اِمْتِحاناتٌ، حَيَوانٌ → حَيَواناتٌ.

5. Οι δύο καταλήξεις του, και η παγίδα που ορίζει αυτό το μάθημα. Ο θηλυκός πληθυντικός παίρνει τανβίν, οπότε έχει συνολικά τέσσερα σχήματα — αλλά μόνο δύο φωνήεντα:

• مَرْفوع: طالِباتٌ / الطّالِباتُ — ντάμμα, όπως θα περιμένατε
• مَنْصوب: طالِباتٍ / الطّالِباتِ — κάσρα
• مَجْرور: طالِباتٍ / الطّالِباتِ — κάσρα, ο ίδιος τύπος ξανά

Ο ομαλός θηλυκός πληθυντικός δεν παίρνει ποτέ φάτχα. Εκεί όπου οποιοδήποτε συνηθισμένο όνομα θα έδειχνε مَنْصوب με φάτχα, αυτός ο πληθυντικός δείχνει κάσρα αντί γι’ αυτήν και μοιάζει πανομοιότυπος με τη γενική:

• رَأَيْتُ الطّالِباتِ — είδα τις μαθήτριες (αντικείμενο, και πάλι κάσρα)
• رَأَيْتُ طالِباتٍ — είδα μερικές μαθήτριες
• سَأَلْتُ المُعَلِّماتِ — ρώτησα τις δασκάλες

Το *رَأَيْتُ الطّالِباتَ είναι λάθος. Αυτό δεν είναι εξαίρεση με την έννοια μιας παραξενιάς που απομνημονεύεται στα τυφλά· ανήκει σε μια μικρή οικογένεια καταλήξεων που λέγονται العَلاماتُ الفَرْعِيَّة, «υποκατάστατα σημάδια», όπου μια πτώση σημάνεται με κάτι άλλο από το συνηθισμένο της φωνήεν. Το μάθημα 40 τα συγκεντρώνει. Προς το παρόν, μία πρόταση φτάνει: για το ـات, η αιτιατική δανείζεται την κάσρα της γενικής.

6. Τι καλύπτει ο πληθυντικός σε ـات. Πολύ περισσότερα από τον αρσενικό:

• γυναίκες άνθρωποι: مُعَلِّماتٌ، طالِباتٌ، مُهَنْدِساتٌ، مُمَرِّضاتٌ
• πράγματα και αφαιρέσεις, όποιο κι αν είναι το γένος τους: سَيّاراتٌ، ساعاتٌ، كَلِماتٌ، لُغاتٌ، جامِعاتٌ، مَطاراتٌ

Το να καλύπτει δεν είναι το ίδιο με το να αξιώνει, όμως: ένα ة στον ενικό δεν εγγυάται ـات περισσότερο απ’ όσο το να είναι άντρας εγγυάται ـونَ, και πολλά καθημερινά θηλυκά ονόματα παίρνουν σπασμένο πληθυντικό αντί γι’ αυτόν — مَدينَةٌ → مُدُنٌ، مَدْرَسَةٌ → مَدارِسُ.

Αυτός είναι και ο ζωντανός, παραγωγικός πληθυντικός της γλώσσας: οι καινούργιες λέξεις, οι τεχνικοί όροι και τα δάνεια συνήθως παίρνουν ـات αντί να προσαρμοστούν σε σπασμένο σχήμα. Όταν πλάθετε ή εισάγετε ένα όνομα και το χρειάζεστε στον πληθυντικό, το ـات είναι το ασφαλές στοίχημα.

7. Συμφωνία: με ανθρώπους, όλα πάνε στον πληθυντικό. Το μάθημα 8 δίδαξε ότι ένα επίθετο αντιγράφει το όνομά του στην οριστικότητα, την πτώση και το γένος. Προσθέστε τον αριθμό σε αυτόν τον κατάλογο. Όταν ο πληθυντικός αναφέρεται σε ανθρώπους, το επίθετο είναι κι αυτό πληθυντικό:

• المُعَلِّمونَ الجُدُدُ — οι καινούργιοι δάσκαλοι (το جُدُدٌ είναι ο σπασμένος πληθυντικός του جَديدٌ)
• المُعَلِّماتُ الجَديداتُ — οι καινούργιες δασκάλες (επίθετο σε ομαλό πληθυντικό)
• مُهَنْدِسونَ مِصْرِيّونَ — Αιγύπτιοι μηχανικοί

Το ίδιο ισχύει για το κατηγόρημα ονοματικής πρότασης, που είναι مَرْفوع και κανονικά αόριστο: المُوَظَّفونَ مَشْغولونَ، الطّالِباتُ مُجْتَهِداتٌ. Και η αντωνυμία που στέκεται για τέτοιον πληθυντικό είναι το هُمْ για άντρες και το هُنَّ για γυναίκες (μάθημα 6).

Προσέξτε ότι το επίθετο δεν είναι υποχρεωμένο να χρησιμοποιεί τον ίδιο πληθυντικό με το όνομά του. Το المُعَلِّمونَ είναι ομαλός πληθυντικός, το الجُدُدُ είναι σπασμένος· κάθε λέξη παίρνει όποιον πληθυντικό τυχαίνει να έχει. Αυτό που πρέπει να ταιριάζει είναι ο γραμματικός αριθμός, όχι το σχήμα.

Ένα σήμα, γιατί αλλιώς θα σκοντάψετε: αυτός ο κανόνας πληθυντικής συμφωνίας ισχύει για ανθρώπους. Πληθυντικός άλογων πραγμάτων παίρνει επίθετο σε θηλυκό ενικό — سَيّاراتٌ كَثيرَةٌ, όχι *سَيّاراتٌ كَثيراتٌ. Αυτός ο κανόνας είναι ολόκληρο το μάθημα 11· εδώ απλώς σημειώστε ότι οι δύο περιπτώσεις είναι διαφορετικές.

8. Το ن εξαφανίζεται σε μια ιντάφα (إِضافَة). Όταν ένας ομαλός αρσενικός πληθυντικός είναι ο πρώτος όρος κτητικού συντάγματος, το ن του πέφτει:

• المُعَلِّمونَ → مُعَلِّمو الْمَدْرَسَةِ — οι δάσκαλοι του σχολείου
• المُعَلِّمينَ → مُعَلِّمي الْمَدْرَسَةِ — (αντικείμενο ή μετά από πρόθεση)

Δύο ορθογραφικά σημεία. Το و του مُعَلِّمو ακολουθείται από τίποτα — κανένα άφωνο άλιφ, σε αντίθεση με ρηματικούς τύπους όπως το كَتَبوا. Και ο πρώτος όρος ενός συντάγματος δεν παίρνει άρθρο, οπότε το *المُعَلِّمو είναι αδύνατο. Ο θηλυκός πληθυντικός κρατά το ت και το πτωτικό του φωνήεν στην ίδια θέση και ρίχνει μόνο το τανβίν, όπως κάνει κάθε πρώτος όρος: مُعَلِّماتُ الْمَدْرَسَةِ. Πότε και γιατί γίνεται οτιδήποτε από αυτά είναι το μάθημα 20· αναγνωρίστε το σχήμα τώρα ώστε να μην μοιάζει με τυπογραφικό λάθος.

9. Ποιες από αυτές τις καταλήξεις θα ακούσετε πραγματικά; Αυτό μετράει περισσότερο απ’ όσο ακούγεται. Στον συνηθισμένο επίσημο λόγο, τα τελικά βραχέα φωνήεντα πέφτουν πριν από παύση — ο τύπος παύσης — οπότε οι περισσότερες πτωτικές καταλήξεις είναι άφωνες.

• ـونَ και ـينَ: ακουστά. Αυτό που χωρίζει εδώ τις δύο πτώσεις είναι το μακρό φωνήεν و / ي μέσα στην κατάληξη, όχι ένα τελικό βραχύ φωνήεν, οπότε η αντίθεση ανάμεσα στο مُعَلِّمونَ και το مُعَلِّمينَ επιβιώνει στον πραγματικό λόγο — ακόμη και σε παύση, όπου η φάτχα πάνω στο ن πέφτει κι αυτή. Αυτό είναι ένα από τα ελάχιστα σημεία στα λογοτεχνικά αραβικά όπου μπορείτε να ακούσετε την πτώση με τα αυτιά σας.
• ـاتُ / ـاتِ / ـاتٌ / ـاتٍ: όχι ακουστά στο τέλος μιας φράσης. Αυτό που ακούτε είναι σκέτο ـات. Το φωνήεν επιστρέφει μόλις ακολουθήσει άλλη λέξη και η φράση συνεχίζει.

Λοιπόν: πετύχετε τις αρσενικές καταλήξεις γιατί οι άνθρωποι θα τις ακούσουν, και πετύχετε τις θηλυκές γιατί θα τις χρειαστείτε τη στιγμή που θα γράψετε.

10. Τι αφήνει σκόπιμα έξω αυτό το μάθημα. Οι σπασμένοι πληθυντικοί, που είναι η πλειονότητα, είναι το μάθημα 10. Η συμφωνία με άλογους πληθυντικούς είναι το μάθημα 11. Δύο από κάτι δεν είναι ούτε ενικός ούτε πληθυντικός στα Αραβικά — ο δυϊκός είναι το μάθημα 12. Και μια οικογένεια ονομάτων που αρνείται εντελώς το τανβίν, ανάμεσά τους ονόματα όπως το فاطِمَةُ και σπασμένοι πληθυντικοί όπως το مَدارِسُ, είναι το μάθημα 41.

Τύποι και δομές

جَمْعُ المُذَكَّرِ السّالِم, με τον ενικό δίπλα ώστε να βλέπετε τι αντικαθιστά η κατάληξη:

جَمْعُ المُؤَنَّثِ السّالِم — προσέξτε ότι οι δύο κάτω σειρές είναι πανομοιότυπες:

Λέξεις που παίρνουν τον ομαλό αρσενικό πληθυντικό:

Λέξεις που παίρνουν τον ομαλό θηλυκό πληθυντικό — πρώτα άνθρωποι, μετά πράγματα:

Συμφωνία, ενικός απέναντι σε πληθυντικό:

Το ن μέσα και έξω από μια إِضافَة (μόνο αναγνώριση — το μάθημα 20 κατέχει τον κανόνα):

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• رَأَيْتُ الطّالِباتَ -> رَأَيْتُ الطّالِباتِ — ο ομαλός θηλυκός πληθυντικός δεν παίρνει ποτέ φάτχα. Η αιτιατική του γράφεται και προφέρεται ακριβώς όπως η γενική του.
• رَأَيْتُ طالِباتاً -> رَأَيْتُ طالِباتٍ — και η αόριστη αιτιατική είναι τανβίν κάσρα, οπότε δεν προστίθεται ούτε άφωνο άλιφ. Η κατάληξη ـات απλώς δεν έχει τύπο με φάτχα.
• رَأَيْتُ الْمُعَلِّمونَ -> رَأَيْتُ الْمُعَلِّمينَ — το ـونَ είναι μόνο για το υποκείμενο. Το αντικείμενο, και οτιδήποτε μετά από πρόθεση, παίρνει ـينَ.
• مَعَ الْمُهَنْدِسونَ -> مَعَ الْمُهَنْدِسينَ — ο ίδιος κανόνας από την άλλη πλευρά: μια πρόθεση βάζει το όνομά της σε مَجْرور, και γι’ αυτόν τον πληθυντικό αυτό είναι ـينَ.
• مُعَلِّمينٌ -> مُعَلِّمينَ — ο ομαλός αρσενικός πληθυντικός δεν παίρνει τανβίν σε καμία πτώση. Μόνο το الـ τον σημειώνει οριστικό· χωρίς الـ είναι ήδη αόριστος.
• مُعَلِّمونُ -> مُعَلِّمونَ — το ن αυτού του πληθυντικού φέρει πάντα φάτχα, όποια πτώση κι αν έχει η λέξη.
• مُعَلِّمَةونَ -> مُعَلِّماتٌ — ένα θηλυκό όνομα δεν μπορεί ποτέ να πάρει ـونَ. Ρίξτε το ة και προσθέστε ـات· αυτός είναι ο μόνος ομαλός πληθυντικός που έχει.
• كِتابونَ / سَيّارونَ -> كُتُبٌ / سَيّاراتٌ — το ـونَ είναι μόνο για άντρες ανθρώπους. Ένα βιβλίο παίρνει σπασμένο πληθυντικό (μάθημα 10), ένα αυτοκίνητο παίρνει ـات.
• رَجُلونَ -> رِجالٌ — άντρας άνθρωπος, ναι, αλλά αυτό το συγκεκριμένο όνομα έχει σπασμένο πληθυντικό. Η επιλεξιμότητα δεν είναι υποχρέωση· μάθετε τον πληθυντικό κάθε ονόματος μαζί με το όνομα.
• المُعَلِّمونَ الْجَديدُ -> المُعَلِّمونَ الْجُدُدُ — ένα επίθετο που περιγράφει ανθρώπινο πληθυντικό πρέπει να είναι κι αυτό πληθυντικό, ακόμη και όταν ο πληθυντικός του είναι του άλλου είδους.
• المُعَلِّماتُ الْجَديدَةُ -> المُعَلِّماتُ الْجَديداتُ — η συμφωνία θηλυκού ενικού είναι για άλογους πληθυντικούς (μάθημα 11). Οι γυναίκες είναι άνθρωποι, οπότε το επίθετο είναι πληθυντικό.
• المُعَلِّمونَ الْمَدْرَسَةِ -> مُعَلِّمو الْمَدْرَسَةِ — σε μια إِضافَة το ن πέφτει και ο πρώτος όρος χάνει το άρθρο του.

Συμβουλές

• Μάθετε τον αρσενικό πληθυντικό ως ζευγάρι ήχων, όχι ως πίνακα: ـونَ για αυτόν που ενεργεί, ـينَ για όλους τους άλλους. Πείτε μια ντουζίνα ονόματα δυνατά και με τους δύο τρόπους μέχρι η εναλλαγή να γίνει αυτόματη.
• Αποθηκεύστε κάθε καινούργιο όνομα με τον πληθυντικό του, όπως ήδη το αποθηκεύετε με το τανβίν του: مُهَنْدِسٌ - مُهَنْدِسونَ، سَيّارَةٌ - سَيّاراتٌ. Το μάντεμα κοστίζει περισσότερο από την απομνημόνευση.
• Το μοναδικό γεγονός που αξίζει να υπερμάθετε από αυτό το μάθημα είναι ότι το ـات δεν έχει φάτχα. Γράψτε το رَأَيْتُ الطّالِباتِ μερικές φορές· το λάθος που αποτρέπει είναι αυτό που ψάχνουν οι εξεταστές.
• Ένας γρήγορος έλεγχος επιλεξιμότητας για το ـونَ: θα μπορούσατε να δείξετε την ομάδα και να πείτε «αυτοί οι άντρες»; Αν όχι — αν είναι γυναίκες, αντικείμενα, ζώα ή ιδέες — η κατάληξη αποκλείεται.
• Το ـات είναι το αποκούμπι σας. Όταν πραγματικά δεν ξέρετε έναν πληθυντικό και το όνομα είναι θηλυκό ή άψυχο, το ـات πέφτει σωστό πιο συχνά από οποιοδήποτε σπασμένο σχήμα που μπορεί να επινοήσετε.
• Μην προσπαθείτε να ακούσετε τις θηλυκές πτωτικές καταλήξεις στον προφορικό λόγο· εξαφανίζονται πριν από παύση. Μεταχειριστείτε τις ως κάτι που παράγετε στη γραφή και στην προσεκτική ανάγνωση.
• Αγνοήστε προς το παρόν τι γίνεται όταν αυτοί οι πληθυντικοί συναντούν αριθμό, και τι παίρνει μια ομάδα των δύο — οι αριθμοί είναι το μάθημα 26 και ο δυϊκός είναι το μάθημα 12.
• Όταν συναντάτε το مُعَلِّمو ή το مُهَنْدِسي σε ένα κείμενο και το ن φαίνεται να λείπει, κοιτάξτε την επόμενη λέξη: θα είναι το δεύτερο μισό μιας إِضافَة.