Με λίγα λόγια

Τα αγγλικά βάζουν το επίθετο μπροστά από το ουσιαστικό του και μετά το αφήνουν ήσυχο: «a big house», «the big house», «in a big house» — το «big» δεν αλλάζει ποτέ σχήμα. Τα ελληνικά το βάζουν κι αυτά συνήθως μπροστά, αλλά συμφωνεί στο γένος, στον αριθμό και στην πτώση. Τα Αραβικά κάνουν το αντίθετο και στα δύο σημεία από τα αγγλικά. Το επίθετο έρχεται μετά το όνομα, και το αντιγράφει: بَيْتٌ كَبيرٌ, κυριολεκτικά «ένα σπίτι, ένα μεγάλο». Η αραβική γραμματική ονομάζει το επίθετο النَّعْت, αυτό που περιγράφει, και το όνομα στο οποίο κρέμεται المَنْعوت, αυτό που περιγράφεται. Το نَعْت είναι ακόλουθος: επαναλαμβάνει το γένος του ονόματος, τον αριθμό του, την οριστικότητά του και την πτώση του, οπότε σχεδόν κάθε επίθετο που γράφετε τελειώνει στον ίδιο ήχο με τη λέξη πριν από αυτό.

Από τα τέσσερα, αυτό που αποφασίζει τι σημαίνουν πραγματικά οι δύο λέξεις σας είναι η οριστικότητα. Βάλτε الـ και στις δύο και έχετε φράση: البَيْتُ الكَبيرُ, «το μεγάλο σπίτι» — ετικέτα, όχι ακόμα δήλωση. Βάλτε το μόνο στην πρώτη λέξη και έχετε την ονοματική πρόταση του μαθήματος 2: البَيْتُ كَبيرٌ, «το σπίτι είναι μεγάλο». Δύο γράμματα και ένα τελικό σημάδι είναι η διαφορά, και αυτή η διαφορά είναι ολόκληρη πρόταση. Μάθετε το ζεύγος μαζί από την πρώτη μέρα και αυτό παύει να είναι παγίδα.

Ο κανόνας

1. Το επίθετο έρχεται δεύτερο, πάντα. Στα λογοτεχνικά αραβικά το نَعْت στέκεται μετά το όνομά του. Δεν υπάρχει εκδοχή της φράσης με το επίθετο μπροστά, και στις φράσεις αυτού του μαθήματος οι δύο λέξεις κάθονται δίπλα δίπλα — το ένα πράγμα που μπαίνει τακτικά ανάμεσά τους είναι μια ιντάφα (إِضافَة), που περιμένει το μάθημα 20:

• بَيْتٌ كَبيرٌ — ένα μεγάλο σπίτι
• كِتابٌ جَديدٌ — ένα καινούργιο βιβλίο
• مَدينَةٌ جَميلَةٌ — μια όμορφη πόλη

*كَبيرٌ بَيْتٌ δεν είναι «ποιητική» σειρά ούτε σπάνια. Δεν είναι καθόλου φράση — ένας αναγνώστης θα προσπαθούσε να το διαβάσει ως πρόταση, «ένα μεγάλο είναι σπίτι», και θα τα παράταγε.

2. Τέσσερα πράγματα αντιγράφονται. Το نَعْت ταιριάζει με το όνομά του σε:

• γένος — مُذَكَّر ή مُؤَنَّث
• αριθμός — ενικός, δυϊκός ή πληθυντικός
• οριστικότητα — και τα δύο σκέτα, ή και τα δύο με الـ
• πτώση — مَرْفوع، مَنْصوب، مَجْرور

Ο αριθμός είναι στον κατάλογο για πληρότητα· σε αυτό το μάθημα κάθε όνομα είναι ενικό, οπότε δεν υπάρχει ακόμα τίποτα να κάνετε με αυτόν. Οι πληθυντικοί φέρνουν μια πραγματική έκπληξη (μάθημα 11) και ο δυϊκός έχει τις δικές του καταλήξεις (μάθημα 12). Προς το παρόν, τρία κουτιά να τσεκάρετε.

3. Γένος: το θηλυκό επίθετο παίρνει ة. Σχεδόν κάθε επίθετο που συναντάτε στο A1 σχηματίζει το θηλυκό του προσθέτοντας ـة στο αρσενικό, ακριβώς όπως τα ουσιαστικά του μαθήματος 5:

• الوَلَدُ الصَّغيرُ — το μικρό αγόρι
• البِنْتُ الصَّغيرَةُ — το μικρό κορίτσι

Αυτό που αντιγράφει το επίθετο είναι το γραμματικό γένος του ονόματος, όχι τι είναι το πράγμα. Ένα όνομα που είναι θηλυκό χωρίς κανένα ة παίρνει κι αυτό θηλυκό επίθετο: شَمْسٌ حارَّةٌ، يَدٌ صَغيرَةٌ. Κοιτάξτε το γένος μία φορά, αποθηκεύστε το με τη λέξη, και το επίθετο ακολουθεί αυτόματα.

Μία ειλικρινής εξαίρεση να σημειώσετε και μετά να αγνοήσετε: μια μικρή οικογένεια επιθέτων στο σχήμα أَفْعَل — χρώματα και σωματικά χαρακτηριστικά — φτιάχνει το θηλυκό διαφορετικά και δεν παίρνει καθόλου τανβίν: أَحْمَرُ / حَمْراءُ، أَبْيَضُ / بَيْضاءُ. Ανήκουν στις ειδικές κλιτικές τάξεις του μαθήματος 41. Όλα σε αυτό το μάθημα χρησιμοποιούν το συνηθισμένο ة.

4. Οριστικότητα: και τα δύο, ή κανένα. Αυτός είναι ο κανόνας που κουβαλάει το μάθημα. Ένα نَعْت και το مَنْعوت του πρέπει να συμφωνούν στην οριστικότητα, και υπάρχουν ακριβώς δύο νόμιμα σχήματα:

• και τα δύο αόριστα: بَيْتٌ كَبيرٌ — ένα μεγάλο σπίτι
• και τα δύο οριστικά: البَيْتُ الكَبيرُ — το μεγάλο σπίτι

Ένα μεικτό ζεύγος είναι σπασμένα αραβικά. Το *بَيْتٌ الكَبيرُ δεν λέει τίποτα σε καμία ανάγνωση — ούτε «ένα μεγάλο σπίτι», ούτε «το μεγάλο σπίτι», ούτε πρόταση. Συναγωνίζεται το να γράφετε الـ και τανβίν στην ίδια λέξη ανάμεσα στα συχνότερα λάθη αρχαρίων.

5. Πτώση: το επίθετο αντηχεί, δεν διαλέγει. Ό,τι κάνει η πρόταση στο όνομα, το επίθετο φοράει την ίδια κατάληξη — μαζί και το τανβίν όταν το όνομα είναι αόριστο:

• مَرْفوع: البَيْتُ الكَبيرُ قَريبٌ. — η φράση είναι το υποκείμενο
• مَنْصوب: رَأَيْتُ البَيْتَ الكَبيرَ. — η φράση είναι το αντικείμενο
• مَجْرور: سَكَنْتُ في بَيْتٍ كَبيرٍ. — η φράση ακολουθεί πρόθεση

Προσέξτε ότι η πτώση αποφασίζεται για τη φράση, από την πρόταση γύρω της, και μετά εφαρμόζεται δύο φορές. Δεν ρωτάτε ποτέ «τι πτώση να πάρει το كَبير;» — ρωτάτε σε ποια πτώση είναι το όνομα και την αντιγράφετε. Γι’ αυτό ένα επίθετο είναι تابِع, «ακόλουθος», στην αραβική γραμματική.

6. Η δοκιμή του الـ: φράση ή πρόταση; Δύο λέξεις, ένα όνομα και ένα επίθετο, δίνουν τρία διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με το πού πέφτει το άρθρο:

Η τρίτη γραμμή είναι η ονοματική πρόταση του μαθήματος 2, και χτίζεται από τις ίδιες δύο λέξεις. Ο μηχανισμός είναι απλός: οριστικό όνομα ακολουθούμενο από αόριστη λέξη που περιγράφει είναι ισχυρισμός γι’ αυτό το όνομα, γιατί η αναντιστοιχία σημαίνει ότι η δεύτερη λέξη δεν μπορεί να είναι ακόλουθος. Κάντε τες να ταιριάξουν και ο ισχυρισμός καταρρέει πάλι σε ετικέτα.

Γυμνάστε το ζεύγος πλάτη με πλάτη μέχρι να γίνει αυτόματο. المَدينَةُ الجَميلَةُ — η όμορφη πόλη. المَدينَةُ جَميلَةٌ — η πόλη είναι όμορφη. الدَّرْسُ السَّهْلُ — το εύκολο μάθημα. الدَّرْسُ سَهْلٌ — το μάθημα είναι εύκολο.

7. Οριστικό χωρίς الـ: η παγίδα του επιθήματος. Το μάθημα 7 σας έδωσε τα كِتابي، بَيْتُكَ، سَيّارَتُها. Το μάθημα 4 είπε ότι όνομα που φέρει κτητική κατάληξη είναι ήδη οριστικό — και ο κανόνας 4 δεν νοιάζεται πώς έφτασε εκεί το όνομα. Οπότε το επίθετο χρειάζεται ακόμη το الـ του:

• كِتابي الجَديدُ — το καινούργιο βιβλίο μου
• بَيْتُكَ القَديمُ — το παλιό σπίτι σου
• سَيّارَتُها الصَّغيرَةُ — το μικρό αυτοκίνητό της

Γράψτε *كِتابي جَديدٌ εννοώντας «το καινούργιο βιβλίο μου» και έχετε γράψει πλήρη πρόταση αντ’ αυτού: «Το βιβλίο μου είναι καινούργιο.» Ο ίδιος διακόπτης όπως στον κανόνα 6, απλώς με την οριστικότητα να έρχεται από επίθημα μάλλον παρά από άρθρο. Τα κύρια ονόματα είναι οριστικά από μόνα τους, οπότε επίθετο πάνω σε όνομα παίρνει κι αυτό الـ: القاهِرَةُ القَديمَةُ, «το παλιό Κάιρο».

Υπάρχει ακόμη μία πηγή οριστικότητας, η ιντάφα (إِضافَة) (بابُ البَيْتِ, «η πόρτα του σπιτιού»), όπου ένα επίθετο θέτει το ερώτημα ποιου ονόματος την περιγραφή κάνει. Αυτή η κατασκευή είναι το μάθημα 20 και το ερώτημα του επιθέτου πιάνεται εκεί· μην φτιάχνετε ακόμη τέτοιες φράσεις.

8. Δύο άρθρα, δύο ανεξάρτητες αποφάσεις ηλιακού γράμματος. Κάθε الـ υπακούει στο γράμμα μπροστά στο οποίο τυχαίνει να κάθεται, οπότε μία φράση μπορεί εύκολα να έχει ένα αφομοιωμένο άρθρο και ένα προφερόμενο. Γράψτε τη σάντα, και αφήστε το ل άρθρου με ηλιακό γράμμα χωρίς κανένα σημάδι:

• البَيْتُ الكَبيرُ — σεληνιακό, σεληνιακό
• الطّالِبُ الجَديدُ — ηλιακό, σεληνιακό
• المَدينَةُ الصَّغيرَةُ — σεληνιακό, ηλιακό
• الرَّجُلُ الطَّويلُ — ηλιακό, ηλιακό

9. Στοίβαγμα επιθέτων. Περισσότεροι από ένας περιγραφείς απλώς στοιχίζονται μετά το όνομα, και ο καθένας επαναλαμβάνει όλο το σύνολο των καταλήξεων:

• بَيْتٌ كَبيرٌ جَديدٌ — ένα μεγάλο καινούργιο σπίτι
• البَيْتُ الكَبيرُ الجَديدُ — το μεγάλο καινούργιο σπίτι
• قِصَّةٌ قَصيرَةٌ وسَهْلَةٌ — μια σύντομη και εύκολη ιστορία

Το وَ ανάμεσα σε δύο επίθετα είναι προαιρετικό· η παλιά προτίμηση είναι να το γράφετε όταν οι δύο ιδιότητες απέχουν στη σημασία και να το αφήνετε όταν είναι κοντά. Τίποτα στη συμφωνία δεν αλλάζει: ό,τι κάνατε στο πρώτο επίθετο, κάντε το και στο δεύτερο.

10. Αφήνονται για αργότερα. Η συμφωνία στον πληθυντικό, μαζί και ο κανόνας ότι πληθυντικοί που δεν δηλώνουν άνθρωπο παίρνουν επίθετο θηλυκού ενικού, είναι τα μαθήματα 9-11· ο δυϊκός είναι το μάθημα 12. Επίθετα φτιαγμένα από ονόματα τόπων και λαών (مِصْرِيٌّ، عَرَبِيٌّ) είναι η νίσμπα (نِسْبَة) του μαθήματος 21 — συμφωνούν ακριβώς όπως αυτά εδώ. Το «μεγαλύτερος» και το «ο μεγαλύτερος» είναι εντελώς διαφορετικό σχήμα λέξης, μάθημα 28. Και ένα επίθετο μπορεί επίσης να πέσει σε αιτιατική ως κατηγόρημα του كانَ (μάθημα 32) ή ως χαλ (حال) (μάθημα 55). Όλα τρέχουν πάνω στη συμφωνία που μαθαίνετε τώρα.

Τύποι και δομές

بَيْت (αρσενικό) με كَبير — το πλήρες πλέγμα

مَدينَة (θηλυκό) με كَبيرَة — το ίδιο πλέγμα, ένα ة βαρύτερο

Τι βάζει τη φράση σε κάθε πτώση

Αποθηκευμένα επίθετα — μάθετε κάθε σειρά ως μία ενότητα

Τέσσερις από τους οριστικούς τύπους — الصَّغيرُ، الطَّويلُ، السَّهْلُ، الصَّعْبُ — αρχίζουν με ηλιακό γράμμα, οπότε το ل τους είναι άφωνο και η σάντα κάνει τη δουλειά.

Φράση απέναντι σε πρόταση — γυμνάστε τα σε ζεύγη

Όταν το όνομα είναι οριστικό από επίθημα, όχι από الـ

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• البَيْتُ كَبيرُ. -> البَيْتُ كَبيرٌ. (Το σπίτι είναι μεγάλο.) ή البَيْتُ الكَبيرُ (το μεγάλο σπίτι) — μια σκέτη ντάμμα χωρίς الـ ούτε τανβίν δεν είναι δυνατή κατάληξη σε αυτή τη λέξη. Αποφασίστε αν κάνετε ισχυρισμό ή γράφετε ετικέτα, και σημειώστε την.
• بَيْتٌ الكَبيرُ -> بَيْتٌ كَبيرٌ ή البَيْتُ الكَبيرُ — η οριστικότητα πρέπει να ταιριάζει και στις δύο λέξεις. Ένα μισο-οριστικό ζεύγος δεν είναι φράση και δεν είναι πρόταση· δεν είναι τίποτα.
• كَبيرٌ بَيْتٌ -> بَيْتٌ كَبيرٌ — σειρά σαν στα αγγλικά και στα ελληνικά. Η λέξη που περιγράφει δεν πάει ποτέ μπροστά από το όνομα στα αραβικά.
• كِتابي جَديدٌ (με τη σημασία «το καινούργιο βιβλίο μου») -> كِتابي الجَديدُ — η κτητική κατάληξη έχει ήδη κάνει το όνομα οριστικό, οπότε το επίθετο πρέπει να φέρει الـ. Αυτό που γράψατε είναι η πρόταση «Το βιβλίο μου είναι καινούργιο.»
• المَدينَةُ الكَبيرُ -> المَدينَةُ الكَبيرَةُ — αντιγράφεται και το γένος. Θηλυκό όνομα παίρνει τον τύπο ة του επιθέτου, ακόμη και όταν οι δύο λέξεις δεν μοιάζουν καθόλου.
• في البَيْتِ الكَبيرُ -> في البَيْتِ الكَبيرِ — η πρόθεση βάζει όλη τη φράση σε γενική, όχι μόνο την πρώτη της λέξη. Το επίθετο φοράει πάντα την ίδια κατάληξη.
• رَأَيْتُ بَيْتًا كَبيرٌ -> رَأَيْتُ بَيْتًا كَبيرًا — η αντιγραφή περιλαμβάνει το τανβίν. Αόριστη αιτιατική στο όνομα σημαίνει αόριστη αιτιατική στο επίθετο, έδρα άλιφ και όλα.
• سَيّارَةٌ جَديدَةً -> سَيّارَةٌ جَديدَةٌ — δύο διαφορετικά τανβίν σε μία φράση σημαίνει ότι το ένα δεν αντιγράφηκε. Διαβάστε την κατάληξη του ονόματος δυνατά πριν γράψετε το επίθετο.
• الطالِبُ الجَديدُ -> الطّالِبُ الجَديدُ — το ط είναι ηλιακό γράμμα: το ل του είναι άφωνο και δεν παίρνει σημάδι, και το ط φέρει σάντα. Το δεύτερο άρθρο κάθεται σε ج, σεληνιακό γράμμα, και προφέρεται κανονικά.
• المَدينَةُ الجَميلَةُ. (με τη σημασία «η πόλη είναι όμορφη») -> المَدينَةُ جَميلَةٌ. — με الـ και στις δύο λέξεις έχετε περιγράψει μια πόλη, όχι πει κάτι γι’ αυτήν. Το κατηγόρημα μένει αόριστο.

Συμβουλές

• Μάθετε κάθε επίθετο ως ζεύγος, αρσενικό και θηλυκό μαζί: كَبيرٌ / كَبيرَةٌ، صَعْبٌ / صَعْبَةٌ. Μισό επίθετο είναι άχρηστο, γιατί τα μισά ονόματά σας είναι θηλυκά.
• Μετρήστε τα άρθρα πριν αποφασίσετε τι έχετε γράψει. Δύο الـ = φράση. Ένα الـ, μόνο στην πρώτη λέξη = πρόταση. Κανένα = αόριστη φράση.
• Αντιμετωπίστε το επίθετο ως αντήχηση: πείτε το όνομα με την πλήρη κατάληξή του δυνατά, μετά πείτε το επίθετο με την ίδια κατάληξη. Αν τα δύο δεν ομοιοκαταληκτούν, κάτι πάει στραβά.
• Γράφετε με αυτή τη σειρά κι εσείς — πρώτα το όνομα, ολοκληρωμένο με την κατάληξή του, μετά το επίθετο. Το να διαλέγετε την κατάληξη του επιθέτου ανεξάρτητα είναι αυτό που παράγει αναντιστοιχίες.
• Η παγίδα που επιβιώνει περισσότερο είναι το ήδη οριστικό όνομα: كِتابي، بَيْتُكَ, ένα κύριο όνομα. Όποτε το όνομα έχει επίθημα, πιάστε αυτόματα το الـ στο επίθετο.
• Κρατήστε τα πάντα ενικά προς το παρόν. Αν χρειάζεται να περιγράψετε περισσότερα από ένα πράγματα, περιμένετε τα μαθήματα 9-11 μάλλον παρά να μαντέψετε — οι κανόνες του πληθυντικού περιλαμβάνουν μία πραγματικά αντίστροφη περίπτωση.
• Αγνοήστε και το «μεγαλύτερος» και το «ο μεγαλύτερος». Το أَكْبَر δεν φτιάχνεται προσθέτοντας κάτι στο كَبير, και συμφωνεί με διαφορετικούς κανόνες (μάθημα 28).
• Κόλπο απομνημόνευσης για τη σειρά των λέξεων: διαβάστε το بَيْتٌ كَبيرٌ μέσα σας ως «ένα σπίτι — ένα μεγάλο». Μόλις αυτή η διατύπωση σας φανεί φυσική, η αραβική σειρά παύει να μοιάζει ανάποδη.