Με λίγα λόγια

Τα αγγλικά δηλώνουν κτήση με μια μικρή χωριστή λέξη μπροστά: «my book», «her car». Τα ελληνικά τη βάζουν πίσω («το βιβλίο μου»), με άρθρο. Τα Αραβικά τη δηλώνουν με κατάληξη κολλημένη στην πλάτη του ονόματος: كِتابي، سَيّارَتُها. Δεν υπάρχει κενό, ούτε απόστροφος ούτε έξτρα λέξη — η αντωνυμία γίνεται μέρος του ονόματος, και το όνομα μεγαλώνει μία ή δύο συλλαβές. Το προηγούμενο μάθημα σας έδωσε τις ανεξάρτητες αντωνυμίες أَنا، أَنْتَ، هُوَ· αυτό το μάθημα σας δίνει τα προσκολλημένα δίδυμά τους, που είναι οι τύποι που θα γράφετε στην πραγματικότητα τις περισσότερες φορές.

Δύο συνέπειες ακολουθούν αμέσως, και είναι αυτό που κάνει αυτό το μάθημα να αξίζει να το διαβάσετε δύο φορές. Πρώτον, ένα όνομα που φέρει μία από αυτές τις καταλήξεις είναι ήδη οριστικό — «το βιβλίο μου» είναι συγκεκριμένο βιβλίο — οπότε αρνείται το الـ και αρνείται το τανβίν. Δεύτερον, οι ίδιες ακριβώς καταλήξεις κολλάνε και σε προθέσεις: لَهُ، مِنْهُ، عَلَيْها، مَعَنا. Μάθετε το σύνολο μία φορά και έχετε καλύψει ονόματα και προθέσεις μαζί, με μόνο μικρές, προβλέψιμες προσαρμογές στη ραφή.

Ο κανόνας

1. Δώδεκα καταλήξεις, ένα σύνολο. Τα Αραβικά έχουν προσκολλημένη αντωνυμία για κάθε πρόσωπο που καλύπτουν οι ανεξάρτητες: ـي، ـكَ، ـكِ، ـهُ، ـها، ـنا، ـكُما، ـكُمْ، ـكُنَّ، ـهُما، ـهُمْ، ـهُنَّ. Γράφονται κολλημένες στη λέξη-ξενιστή, ποτέ χωρισμένες με κενό, και ο ξενιστής κρατάει τον δικό του φωνηεντισμό μπροστά τους: το كِتابُكَ είναι μία λέξη τεσσάρων συλλαβών. Προσέξτε την εσωτερική λογική — το ك σημαίνει «εσύ» παντού, το ه σημαίνει «αυτός / αυτή / αυτοί», το ن σημαίνει «εμάς», το ي σημαίνει «εμένα». Ό,τι ακολουθεί μετά το πρώτο σύμφωνο είναι απλώς η ουρά αριθμού και γένους που ήδη συναντήσατε στις ανεξάρτητες αντωνυμίες.

2. Το ـي καταπίνει την πτωτική κατάληξη. Έντεκα από τις δώδεκα καταλήξεις κάθονται πάνω στο κανονικό τελικό φωνήεν του ονόματος: كِتابُ + كَ = كِتابُكَ, με την ντάμμα ακόμη ακουστή. Το ـي του πρώτου προσώπου είναι διαφορετικό. Παίρνει το τελευταίο σύμφωνο του ονόματος για τον εαυτό του, και η πτωτική κατάληξη χάνεται από κάτω:

• كِتابٌ / الكِتابُ → كِتابي — ποτέ *كِتابُي، ποτέ *كِتابٌي
• بَيْتٌ → بَيْتي، صَديقٌ → صَديقي، اِسْمٌ → اِسْمي

Το αποτέλεσμα είναι αμετάβλητο. Ό,τι κι αν κάνει η πρόταση με τη λέξη, «το βιβλίο μου» μένει كِتابي: كِتابي جَديدٌ (υποκείμενο), قَرَأْتُ كِتابي (αντικείμενο), فِي كِتابي (μετά από πρόθεση). Αυτός είναι ένας τύπος να μάθετε αντί για τρεις, οπότε η χρησιμότερη κατάληξη της γλώσσας είναι και η ευκολότερη.

3. Ένα όνομα με επίθημα είναι οριστικό — κανένα الـ, κανένα τανβίν. Αυτός είναι ο κανόνας που σπάνε συχνότερα οι αρχάριοι. Η κατάληξη δείχνει συγκεκριμένο κάτοχο, που κάνει το όνομα συγκεκριμένο, οπότε τα δύο συνηθισμένα σημάδια οριστικότητας και αοριστίας μπλοκάρονται και τα δύο:

• الكِتابي είναι αδύνατο — το άρθρο και το επίθημα δεν μπορούν να μοιραστούν μια λέξη
• τα كِتابٌي και كِتابًكَ είναι αδύνατα — το τανβίν δεν επιβιώνει επίθημα

Ένα επίθετο που περιγράφει τέτοιο όνομα πρέπει να συμφωνεί στην οριστικότητα, και αφού το όνομα είναι οριστικό το επίθετο παίρνει الـ: كِتابي الجَديدُ «το καινούργιο βιβλίο μου», سَيّارَتُها الحَمْراءُ «το κόκκινο αυτοκίνητό της». Αφήστε εκείνο το άρθρο και έχετε μετατρέψει φράση σε πρόταση: το كِتابي جَديدٌ σημαίνει «το βιβλίο μου είναι καινούργιο». Και τα δύο είναι σωστά αραβικά· μόνο το ένα είναι αυτό που εννοούσατε. (Η οριστικότητα η ίδια είναι το μάθημα 4· τα επίθετα είναι το μάθημα 8.)

Αν θέλετε πραγματικά αόριστο «ένα βιβλίο δικό μου», τα Αραβικά δεν χρησιμοποιούν καθόλου επίθημα στο όνομα — λένε كِتابٌ لي, κρατώντας το τανβίν και βάζοντας την αντωνυμία σε πρόθεση αντ’ αυτού.

4. Το ة γίνεται ت. Το δεμένο τα μαρμπούτα υπάρχει μόνο στο ίδιο το τέλος μιας λέξης. Τη στιγμή που προστίθεται οτιδήποτε πίσω του, λύνεται σε συνηθισμένο ت και παίρνει κανονικά το πτωτικό φωνήεν:

• سَيّارَةٌ → سَيّارَتي، سَيّارَتُكَ، سَيّارَتُها
• مُعَلِّمَةٌ → مُعَلِّمَتُهُ، غُرْفَةٌ → غُرْفَتُنا، مَدْرَسَةٌ → مَدْرَسَتُهُمْ

Γράψτε *سَيّارَةي και έχετε γράψει γράμμα που δεν μπορεί να εμφανιστεί σε εκείνη τη θέση. Το ίδιο λύσιμο θα επιστρέψει στην ιντάφα (إِضافَة) (μάθημα 20), οπότε αξίζει να το κλειδώσετε τώρα.

5. Ο ξενιστής κρατάει τη δική του πτώση. Το επίθημα δεν παγώνει το όνομα. Όποια κατάληξη ζητάει η πρόταση είναι ακόμη εκεί, καθισμένη ανάμεσα στο όνομα και το επίθημα:

• كِتابُهُ جَديدٌ — υποκείμενο, άρα مَرْفوع (ονομαστική)
• قَرَأْتُ كِتابَهُ — αντικείμενο, άρα مَنْصوب (αιτιατική)
• فِي كِتابِهِ — μετά από πρόθεση, άρα مَجْرور (γενική)

Τρεις διαφορετικές λέξεις, μία σημασία. Σε γραφή χωρίς φωνηεντικά σημάδια και οι τρεις γράφονται كتابه, οπότε μόνο το συμφραζόμενο σας λέει ποια εννοείται. Η ομιλία είναι εδώ πιο ευγενική από τη σελίδα: το επίθημα προστατεύει το πτωτικό φωνήεν, οπότε ακόμη και όταν σταματάτε στο τέλος της πρότασης και ρίχνετε το τελευταίο φωνήεν — كِتابُهْ، كِتابَهْ، كِتابِهْ — οι τρεις μένουν χωριστές, ακόμη και στον τύπο παύσης. Έτσι αυτή η διάκριση είναι πραγματική γραμματική που η γραφή κρύβει — που είναι ακριβώς ο λόγος που αυτή η σειρά τυπώνει κάθε φωνήεν.

6. Το هُ εναρμονίζεται σε هِ. Οι καταλήξεις τρίτου προσώπου που αρχίζουν με ه αλλάζουν το φωνήεν τους όταν αυτό που έρχεται αμέσως πριν είναι κάσρα, μακρό ī, ή το δίφθογγο ay. Η ντάμμα γυρίζει σε κάσρα για να ταιριάξει:

• بِ + هُ = بِهِ، في + هُ = فيهِ، عَلى + هُ = عَلَيْهِ
• كِتابِ + هُ = كِتابِهِ، فِي بَيْتِهِمْ، مِنْ مُعَلِّمَتِهِنَّ

Και οι τέσσερις τύποι σε ه συμπεριφέρονται έτσι: هُ → هِ، هُما → هِما، هُمْ → هِمْ، هُنَّ → هِنَّ. Μετά από φάτχα, ντάμμα, μακρό ā ή σουκούν, κρατούν την ντάμμα: كِتابُهُ، كِتابَهُ، مِنْهُمْ، عِنْدَهُنَّ. Αυτό είναι καθαρή αρμονία ήχου — η γλώσσα μένει εκεί που ήδη είναι — και μόλις το προσέξετε θα πάψετε να χρειάζεται να το σκέφτεστε.

7. Οι ίδιες καταλήξεις σε προθέσεις. Οι προθέσεις παίρνουν το ίδιο σύνολο — και το ίδιο κάνουν τα مَعَ και عِنْدَ, που είναι αυστηρά ظُروف μάλλον παρά حُروف جَرّ (μάθημα 16) αλλά φέρουν τις καταλήξεις με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Πρόθεση συν αντωνυμία γράφεται ως μία λέξη:

• لِ (προς, για): لي، لَكَ، لَهُ، لَها، لَنا، لَكُمْ، لَهُمْ
• بِ (με, από): بي، بِكَ، بِهِ، بِها، بِنا، بِكُمْ، بِهِمْ
• مَعَ (μαζί): مَعي، مَعَكَ، مَعَهُ، مَعَنا، مَعَكُمْ
• عِنْدَ (σε, κοντά): عِنْدي، عِنْدَكَ، عِنْدَهُ، عِنْدَنا

Τέσσερις ραφές χρειάζονται προσοχή, και είναι όλες μικρές:

• Τα مِنْ και عَنْ διπλασιάζουν το ن τους πριν από τα ـي και ـنا: مِنّي، مِنّا، عَنّي، عَنّا. Με κάθε άλλη κατάληξη μένουν αμετάβλητα: مِنْكَ، مِنْهُ، عَنْها، عَنْكُمْ.
• Το لِ αλλάζει την κάσρα του σε φάτχα μπροστά από κάθε κατάληξη εκτός από το ـي: لَكَ، لَهُ، لَنا، لَهُنَّ — αλλά لي, όπου το λαμ κρατάει την αρχική του κάσρα.
• Τα عَلى και إِلى γυρίζουν το τελικό τους ى πίσω σε ي: عَلَيْكَ، عَلَيْها، إِلَيْنا، إِلَيْهِمْ. Στο πρώτο πρόσωπο τα δύο yāʾ συγχωνεύονται σε ένα διπλασιασμένο γράμμα: عَلَيَّ، إِلَيَّ.
• Το في κάνει το ίδιο μόνο στο πρώτο πρόσωπο: فِيَّ, απέναντι στα σκέτα فيكَ، فيهِ، فينا.

8. Τι δεν είναι αυτό το μάθημα. Τρία γειτονικά θέματα χρησιμοποιούν τις ίδιες καταλήξεις ή την ίδια ιδέα, και το καθένα έχει το δικό του μάθημα. Το να κολλήσετε αντωνυμία σε ρήμα για να πείτε «είδε εμένα, ρώτησα αυτόν» είναι το μάθημα 29 — το σύνολο είναι σχεδόν ίδιο, με μία διαφορά που αξίζει να περιμένετε. Το να κατέχετε κάτι βάζοντας δύο ονόματα μαζί — بابُ الْبَيْتِ, «η πόρτα του σπιτιού» — είναι η ιντάφα (إِضافَة), μάθημα 20. Και το να πείτε «έχω αυτοκίνητο» με عِنْدي ή لي είναι το μάθημα 17. Εδώ μένουμε στο σκέτο επίθημα πάνω σε όνομα ή πρόθεση.

9. Σημαίες για αργότερα. Ξενιστής στον δυϊκό και ξενιστής σε ομαλό αρσενικό πληθυντικό ρίχνουν και οι δύο το τελικό τους ن πριν από επίθημα (كِتابانِ → كِتاباهُ، مُعَلِّمونَ → مُعَلِّموهُ)· συναντήστε τους τύπους στα μαθήματα 9 και 12 και τον μηχανισμό στο μάθημα 40. Μια μικρή ομάδα πολύ συχνών ονομάτων — أَبٌ، أَخٌ και τα όμοιά τους — τεντώνει το πτωτικό φωνήεν σε μακρό γράμμα πριν από επίθημα: أَبوهُ، أَخوهُ، أَباهُ، أَبيهِ. Αυτό που χρειάζεστε σήμερα είναι το ακίνδυνο πρώτο πρόσωπο: أَبي «ο πατέρας μου», أَخي «ο αδελφός μου».

Τύποι και δομές

Το πλήρες σύνολο πάνω σε αρσενικό όνομα στην ονομαστική. Οι δυϊκές σειρές τυπώνονται για πληρότητα — αναγνωρίστε τες, αλλά περιμένετε να χρησιμοποιείτε τις άλλες δέκα πολύ συχνότερα.

Ονόματα που τελειώνουν σε ة, σε τέσσερις από τις καταλήξεις. Το σχήμα είναι το ίδιο και για τις δώδεκα:

Η δική του πτωτική κατάληξη του ξενιστή επιβιώνει κάτω από το επίθημα — και συμπαρασύρει τους τύπους σε ه:

Οι καταλήξεις σε πέντε συχνές προθέσεις:

Και στις τέσσερις που αλλάζουν σχήμα στη ραφή:

Ο δυϊκός μπαίνει και στους δύο πίνακες προθέσεων ακριβώς εκεί που θα περιμένατε: لَكُما، لَهُما، مِنْكُما، مِنْهُما، عَلَيْكُما، عَلَيْهِما، فيكُما، فيهِما.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• كِتابُي -> كِتابي — το ي του πρώτου προσώπου παίρνει το τελευταίο σύμφωνο για τον εαυτό του και το πτωτικό φωνήεν χάνεται. Δεν υπάρχει ντάμμα να γράψετε.
• الكِتابي -> كِتابي — ένα επίθημα κάνει ήδη το όνομα οριστικό, οπότε το الـ δεν έχει τίποτα να κάνει. Ένα σημάδι οριστικότητας ανά λέξη.
• بَيْتٌكَ -> بَيْتُكَ — ούτε το τανβίν μπορεί να σταθεί μπροστά από επίθημα. Το διπλό σημάδι γίνεται ένα απλό πτωτικό φωνήεν.
• سَيّارَةي -> سَيّارَتي — το ة υπάρχει μόνο στο τέλος της λέξης. Προσθέστε οτιδήποτε πίσω του και λύνεται σε ت.
• كِتابي جَديدٌ (με τη σημασία «το καινούργιο βιβλίο μου») -> كِتابي الجَديدُ — το όνομα είναι οριστικό, οπότε το επίθετο χρειάζεται الـ. Χωρίς αυτό έχετε γράψει την πλήρη πρόταση «το βιβλίο μου είναι καινούργιο».
• بِهُ / فيهُ / عَلَيْهُ -> بِهِ / فيهِ / عَلَيْهِ — μετά από κάσρα, μακρό ī ή ay, οι καταλήξεις σε ه παίρνουν κάσρα για να ταιριάξουν.
• فِي كِتابُهُ -> فِي كِتابِهِ — η πρόθεση κυβερνά ακόμη το όνομα κάτω από το επίθημα, και εκείνη η κάσρα τραβάει τότε και το هُ κάτω στο هِ.
• مِنْي / عَنْي -> مِنّي / عَنّي — το ن των مِنْ και عَنْ διπλασιάζεται πριν από τα ـي και ـنا. Το ίδιο για τα مِنّا، عَنّا.
• عَلَيْي / إِلَيْي -> عَلَيَّ / إِلَيَّ — τα δύο yāʾ συγχωνεύονται σε ένα γράμμα με σάντα, και η φάτχα πριν από αυτά μένει.
• لِكَ / لِهُمْ -> لَكَ / لَهُمْ — το لِ παίρνει φάτχα μπροστά από κάθε κατάληξη εκτός από το ـي.
• كِتاب أَنا -> كِتابي — οι ανεξάρτητες αντωνυμίες του μαθήματος 6 δεν σημειώνουν ποτέ κτήση. Αυτή η δουλειά ανήκει μόνο στο προσκολλημένο σύνολο.

Συμβουλές

• Απαγγείλετε ένα όνομα κατευθείαν και στις δώδεκα: كِتابي، كِتابُكَ، كِتابُكِ، كِتابُهُ، كِتابُها… Μετά κάντε το πάλι με το سَيّارَة ώστε η αλλαγή ة → ت να γίνει αυτόματη μάλλον παρά απομνημονευμένη.
• Αγκιστρώστε τα σύμφωνα, όχι ολόκληρες τις καταλήξεις: ك = «εσύ», ه = «αυτός / αυτή / αυτοί», ن = «εμείς», ي = «εμένα». Το υπόλοιπο κάθε κατάληξης είναι η ίδια ουρά που μάθατε στις ανεξάρτητες αντωνυμίες.
• Δύο από τις δώδεκα είναι δυϊκοί. Μάθετε να αναγνωρίζετε τα ـكُما και ـهُما στην ανάγνωση· την παραγωγή τους μπορείτε να την αφήσετε μέχρι το μάθημα 12.
• Πριν γράψετε الـ σε οποιοδήποτε όνομα, ελέγξτε αν τελειώνει ήδη σε επίθημα. Αν τελειώνει, σταματήστε — η λέξη έχει τελειώσει.
• Διαβάστε το كِتابُهُ، كِتابَهُ، كِتابِهِ δυνατά ως σύνολο. Η φωνηεντική αρμονία هُ / هِ είναι ευκολότερο να την ακούσετε παρά να την απομνημονεύσετε.
• Τα συνηθισμένα αραβικά τυπώνουν το كتابه χωρίς κανένα φωνήεν, οπότε το συμφραζόμενο — όχι η ορθογραφία — σας λέει την πτώση. Μην αφήσετε αυτό να σας ανησυχήσει· γι’ αυτό είναι το μάθημα του οδηγού προφοράς για την ανάγνωση κειμένου χωρίς φωνηεντικά σημάδια.
• Αγνοήστε προς το παρόν τι γίνεται όταν ο ξενιστής είναι δυϊκός ή ομαλός αρσενικός πληθυντικός, και αγνοήστε εντελώς το σύνολο αντωνυμίας-πάνω-σε-ρήμα. Και τα δύο έρχονται αργότερα με τα δικά τους μαθήματα.
• Οι προθέσεις αξίζουν να τις υπερμάθετε νωρίς: τα لي، لَهُ، مَعَهُ، عِنْدَها، مِنْهُمْ، عَلَيْكُمْ εμφανίζονται σε κάθε συνομιλία, και δεν αλλάζουν ποτέ μετά.