Με λίγα λόγια

Τα αγγλικά χωρίζουν τις λέξεις σε οκτώ ή εννέα μέρη του λόγου (τα ελληνικά σε δέκα). Τα Αραβικά χωρίζουν κάθε λέξη της γλώσσας σε ακριβώς τρεις: اسْم (όνομα), فِعْل (ρήμα) και حَرْف (μόριο). Δεν υπάρχει χωριστή κατηγορία για τα επίθετα, καμία για τις αντωνυμίες, καμία για τις δεικτικές και καμία για τα περισσότερα επιρρήματα — με αραβικούς όρους όλα αυτά είναι اسْم. Τρία κουτιά, και κάθε λέξη μπαίνει σε ένα από αυτά. Διαλέγετε το κουτί με γραμματικό έλεγχο, όχι από το τι σημαίνει η λέξη.

Το δεύτερο μισό του μαθήματος είναι για το μικρό φωνήεν που κάθεται στο τελευταίο γράμμα. Δεν είναι στολίδι και δεν είναι μέρος της ορθογραφίας της λέξης: είναι ετικέτα ρόλου. Σε ένα όνομα αυτό το τελικό φωνήεν λέει σε ποια πτώση είναι το όνομα — δηλαδή τι ρόλο κάνει στην πρόταση. Σε ένα ρήμα τα ίδια τρία φωνήεντα λένε κάτι εντελώς διαφορετικό: έγκλιση, όχι πτώση. Σε ένα μόριο δεν υπάρχει ετικέτα καθόλου, γιατί ένα μόριο δεν αλλάζει ποτέ. Σε αυτό το στάδιο το έργο σας είναι μόνο να αναγνωρίζετε αυτές τις καταλήξεις όταν είναι τυπωμένες. Δεν αναμένεται ακόμα να τις παράγετε.

Ο κανόνας

Μία λέξη, μία κατηγορία — το αποφασίζει έλεγχος. Μην ρωτάτε «τι σημαίνει αυτή η λέξη;». Ρωτήστε «τι μπορεί να κάνει αυτή η λέξη;». Το مَريضٌ («άρρωστος») μοιάζει με επίθετο σε έναν ομιλητή των αγγλικών ή των ελληνικών, αλλά παίρνει τανβίν, παίρνει الـ (المَريضُ) και μπορεί να ακολουθεί πρόθεση (عَنِ المَريضِ), οπότε είναι اسْم. Δεν αποφάσισε η σημασία· αποφάσισε η συμπεριφορά.

Έλεγχος 1 — παίρνει الـ; Μόνο ένα اسْم μπορεί. Τα الكِتابُ، البَيْتُ، الجَديدُ، المَدْرَسَةُ είναι όλα ονόματα. Ένα ρήμα δεν παίρνει ποτέ الـ· ένα μόριο δεν παίρνει ποτέ الـ. Αν μπορείτε να βάλετε μπροστά το άρθρο, έχετε όνομα και μπορείτε να σταματήσετε τους ελέγχους.

Έλεγχος 2 — παίρνει τανβίν (ـٌ ـً ـٍ); Μόνο ένα اسْم μπορεί: كِتابٌ، وَلَدًا، بَيْتٍ. Το τανβίν είναι το σημάδι της αοριστίας· τα ρήματα δεν το φέρουν ποτέ, ούτε κανένα μόριο που θα συναντήσετε σε αυτό το επίπεδο. (Το μάθημα 4 δείχνει ότι ένα όνομα δεν φέρει ποτέ الـ και τανβίν ταυτόχρονα.)

Έλεγχος 3 — μπορεί να ακολουθεί πρόθεση; Ό,τι έρχεται απευθείας μετά τα مِنْ، في، عَلى، إِلى، عَنْ είναι اسْم — ή, αργότερα, μια ολόκληρη πρόταση στη θέση του (μάθημα 34). في البَيْتِ، مِنَ المَدينَةِ، عَلى الطّاوِلَةِ. Αυτός ο έλεγχος είναι αυτός που πιάνει ονόματα που αποτυγχάνουν στους ελέγχους 1 και 2 — βλ. τη σημείωση για τις άκλιτες λέξεις παρακάτω.

Το الاسْم φέρει πτώση. Ένα όνομα σε πλήρως φωνηεντισμένο κείμενο τελειώνει κανονικά σε ένα από τρία φωνήεντα, και αυτό το φωνήεν σας λέει τον ρόλο του: ـُ για αυτόν που ενεργεί, ـَ για το αντικείμενο, ـِ μετά από πρόθεση. Η αραβική γραμματική το αποκαλεί إِعْراب. Τα ελληνικά δείχνουν την ίδια διάκριση σε κάθε ουσιαστικό (και στο άρθρο)· τα αγγλικά μόνο στις αντωνυμίες (he / him). Τα Αραβικά την δείχνουν σε κάθε όνομα.

Το الفِعْل φέρει χρόνο και πρόσωπο, και το τελικό του φωνήεν είναι έγκλιση, όχι πτώση. Το كَتَبَ («έγραψε») και το يَكْتُبُ («γράφει») είναι ρήματα: λένε πότε και ποιος. Αρνούνται το الـ και αρνούνται το τανβίν. Το ـُ στο يَكْتُبُ είναι πραγματικό και πρέπει να το τυπώνετε, αλλά δεν σημαίνει «ονομαστική». Είναι η προεπιλεγμένη κατάληξη έγκλισης, και αλλάζει σε ـَ ή σε σουκούν όταν ορισμένα μόρια μπαίνουν μπροστά από το ρήμα — لَمْ يَكْتُبْ، أَنْ يَكْتُبَ. Αυτά είναι τα μαθήματα 33 και 35· εδώ απλώς σημειώστε ότι το τελευταίο φωνήεν ενός ρήματος ανήκει σε διαφορετικό σύστημα.

Το الحَرْف είναι άκλιτο και δεν σημαίνει τίποτα μόνο του. Τα مِنْ، في، عَلى، إِلى، هَلْ، لا، وَ، أَنْ δεν παίρνουν ποτέ δική τους κατάληξη· το περισσότερο που κάνουν είναι να ανταλλάξουν ένα τελικό σουκούν με βοηθητικό φωνήεν όταν η επόμενη λέξη ανοίγει με الـ (مِنَ البَيْتِ). Πείτε مِنْ δυνατά και δεν έχετε πει τίποτα — «από» τι; Ένα μόριο κάνει τη δουλειά του μόνο όταν είναι κολλημένο σε κάτι άλλο. Η κατηγορία είναι ένας μικρός κλειστός κατάλογος λίγων δεκάδων λέξεων, οπότε μπορείτε πραγματικά να τον μάθετε· τα اسْم και فِعْل είναι ανοιχτές κατηγορίες με εκατοντάδες χιλιάδες μέλη.

Αναλύστε μια πρόταση, λέξη προς λέξη. Πάρτε το ذَهَبَ الوَلَدُ إِلى المَدْرَسَةِ («το αγόρι πήγε στο σχολείο»). Τέσσερις λέξεις, τρεις κατηγορίες: το ذَهَبَ είναι فِعْل (χρόνος και πρόσωπο, χωρίς الـ), το الوَلَدُ είναι اسْم (έχει الـ) και τελειώνει σε ـُ γιατί είναι αυτός που ενεργεί, το إِلى είναι حَرْف (σταθερό, χωρίς σημασία μόνο του), και το المَدْرَسَةِ είναι اسْم που τελειώνει σε ـِ γιατί ακολουθεί πρόθεση. Κάθε αραβική πρόταση που θα διαβάσετε ποτέ αναλύεται ακριβώς έτσι.

Το τρίο των πτώσεων, σε ένα όνομα. Κρατήστε το όνομα και αλλάξτε τον ρόλο του, και μόνο το τελευταίο φωνήεν μετακινείται: ذَهَبَ الوَلَدُ (αυτός είναι που πηγαίνει) — رَأَيْتُ الوَلَدَ (αυτός είναι που είδα) — نَظَرْتُ إِلى الوَلَدِ (έρχεται μετά από πρόθεση). Ίδια τρία σύμφωνα, τρεις διαφορετικές καταλήξεις, τρεις διαφορετικοί ρόλοι. Αυτή είναι όλη η ιδέα του إِعْراب σε μία γραμμή.

Αναγνωρίζετε, μην παράγετε μόνοι σας. Προς το παρόν: όταν διαβάζετε φωνηεντισμένο κείμενο, προσέξτε την κατάληξη και αφήστε την να σας πει ποιος έκανε τι. Όταν μιλάτε, μπορείτε να σταματήσετε πριν την κατάληξη — το να παύετε στη σκέτη λέξη είναι αυτό που κάνουν οι φυσικοί ομιλητές στο τέλος της πρότασης ούτως ή άλλως — αυτός είναι ο τύπος παύσης, στον οδηγό προφοράς. Το πλήρες σύστημα, με όλους τους υποδείκτες του, είναι το μάθημα 40. Τίποτα ανάμεσα εδώ και εκεί δεν σας ζητά να σημειώνετε πτώσεις αυθόρμητα.

Επίθετα, αντωνυμίες και δεικτικές είναι όλα ονόματα. Το الجَديدُ («το καινούργιο») παίρνει الـ και πτώση -> اسْم. Τα هُوَ، أَنا، أَنْتَ μπορούν να σταθούν ως υποκείμενο και να ακολουθήσουν πρόθεση (مِنْهُ) -> اسْم. Τα هٰذا، هٰذِهِ δείχνουν πράγματα και συμπεριφέρονται σαν ονόματα -> اسْم. Λέξεις χρόνου και τόπου όπως τα اليَوْمَ، غَدًا، أَمامَ، تَحْتَ είναι ονόματα κι αυτές, στην πτώση ـَ (μάθημα 31). Αν σας τραβάει να εφεύρετε τέταρτη κατηγορία για οποιοδήποτε από αυτά, αντισταθείτε: τα Αραβικά έχουν τρεις.

مَبْنِيّ: οι λέξεις με παγωμένη κατάληξη. Μια λέξη مُعْرَب αλλάζει το τελικό της φωνήεν με τον ρόλο της (الكِتابُ / الكِتابَ / الكِتابِ). Μια λέξη مَبْنِيّ είναι σταθερή — κρατάει ένα σχήμα παντού. Κάθε حَرْف είναι مَبْنِيّ, το ρήμα του παρελθόντος είναι مَبْنِيّ (το ذَهَبَ τελειώνει σε ـَ σε κάθε πρόταση), και ένα μικρό σύνολο ονομάτων είναι مَبْنِيّ επίσης: οι αντωνυμίες, οι δεικτικές, το الَّذي. Γι’ αυτό τα هٰذا και هُوَ αποτυγχάνουν στους ελέγχους 1 και 2 και είναι ακόμα ονόματα — ο έλεγχος 3 τα πιάνει.

Και όλα αυτά είναι αόρατα στο πραγματικό κείμενο. Εφημερίδες, μυθιστορήματα και ιστοσελίδες τυπώνουν σχεδόν κανένα φωνηεντικό σημάδι: ذهب الولد إلى المدرسة. Οι καταλήξεις είναι ακόμα γραμματικά εκεί και ένας μορφωμένος αναγνώστης τις συμπληρώνει, αλλά τίποτα στη σελίδα δεν τις δείχνει. Αυτή η σειρά τυπώνει πλήρες تَشْكيل ακριβώς για να βλέπετε τη γραμματική που σας διδάσκεται· μην περιμένετε ο έξω κόσμος να είναι τόσο γενναιόδωρος (η ανάγνωση σκέτου κειμένου είναι δικό της μάθημα στον οδηγό προφοράς).

Τύποι και δομές

Ο τριπλός έλεγχος. Ένα «ναι» στις πρώτες τρεις γραμμές κλειδώνει την κατηγορία αμέσως.

Μια πρόταση αναλυμένη λέξη προς λέξη: ذَهَبَ الوَلَدُ إِلى المَدْرَسَةِ.

Το τρίο των πτώσεων σε ένα όνομα — μόνο αναγνώριση· το πλήρες απόθεμα είναι το μάθημα 40.

Τα ίδια τρία φωνήεντα σε ρήμα είναι διαφορετικό σύστημα. Μην τα διαβάζετε ως πτώσεις.

Άκλιτο (مَبْنِيّ) ή κλιτό (مُعْرَب);

Τα μόρια που χρειάζεστε ήδη. Αυτός είναι κλειστός κατάλογος· μια ντουζίνα από αυτά κουβαλούν το μεγαλύτερο μέρος της πρώτης σας ανάγνωσης. Οι προθέσεις καλύπτονται σωστά στο μάθημα 16.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• الطّالِبُ الْيَدْرُسُ -> الطّالِبُ يَدْرُسُ — ένα ρήμα δεν μπορεί ποτέ να πάρει الـ. Για να πείτε «ο μαθητής που μελετά» χρειάζεστε αναφορική πρόταση (μάθημα 39), όχι άρθρο κολλημένο σε ρήμα.
• يَكْتُبٌ -> يَكْتُبُ — το τανβίν ανήκει μόνο στα ονόματα. Κανένα ρήμα στα Αραβικά δεν τελειώνει ποτέ σε ـٌ ـً ـٍ.
• لَمْ يَكْتُبُ -> لَمْ يَكْتُبْ — το τελευταίο φωνήεν ενός ρήματος είναι έγκλιση, όχι πτώση, οπότε ένα μόριο μπροστά του μπορεί να το κόψει σε σουκούν. Η κατάληξη ενός ονόματος δεν θα αντιδρούσε ποτέ στο لَمْ.
• ذَهَبَ الوَلَدَ إِلى المَدْرَسَةِ. -> ذَهَبَ الوَلَدُ إِلى المَدْرَسَةِ. — αυτός που ενεργεί παίρνει ـُ. Με ـَ έχετε πει ότι κάποιος πήγε το αγόρι, που είναι ανοησία.
• إِلى المَدْرَسَةُ -> إِلى المَدْرَسَةِ — ό,τι ακολουθεί πρόθεση είναι όνομα στην πτώση ـِ. (Μια μικρή τάξη ονομάτων γράφει την ίδια πτώση με ـَ — إِلى مِصْرَ — αλλά αυτό είναι το μάθημα 41· ό,τι συναντάτε τώρα παίρνει ـِ.)
• مِنْ هٰذا الكِتابُ -> مِنْ هٰذا الكِتابِ — το هٰذا είναι όνομα, όχι μόριο· κάθεται μετά το مِنْ ως σταθερός (مَبْنِيّ) τύπος, και το όνομα που ακολουθεί πρέπει ακόμα να δείχνει το ـِ.
• الرِّسالَةُ مِنْ هُوَ. -> الرِّسالَةُ مِنْهُ. — οι αντωνυμίες είναι ονόματα και μπορούν να ακολουθήσουν πρόθεση, αλλά εκεί χρησιμοποιείται ο προσκολλημένος τύπος, ποτέ ο αυτοτελής (μάθημα 7).
• هَلْ أَنْتَ طالِبًا؟ -> هَلْ أَنْتَ طالِبٌ؟ — το هَلْ είναι حَرْف: προσθέτει ερώτηση και δεν αγγίζει καμία κατάληξη. Το κατηγόρημα ονοματικής πρότασης μένει όπως ήταν (μάθημα 2).
• ذَهَبْتُ إِلى. -> ذَهَبْتُ إِلى المَدْرَسَةِ. — ένα μόριο δεν μπορεί να τελειώνει πρόταση, γιατί δεν σημαίνει τίποτα μόνο του. Το إِلى πρέπει να ακολουθείται από το όνομά του.

Συμβουλές

• Τρέξτε πρώτα τον έλεγχο الـ. Είναι ένα δευτερόλεπτο σκέψης και χωρίζει τα ονόματα από όλα τα άλλα πιο γρήγορα από οποιαδήποτε άλλη ερώτηση.
• Δύο φωνήεντα, δύο ερωτήσεις. Σε ένα όνομα το τελικό φωνήεν απαντά «τι ρόλος;»· σε ένα ρήμα απαντά «τι έγκλιση;». Μην αφήσετε ποτέ το ـُ ενός ρήματος να σας παρασύρει να το πείτε υποκείμενο.
• Κόλπο απομνημόνευσης: όνομα, ενέργεια, κόλλα. Το اسْم ονομάζει ένα πράγμα, το فِعْل ενεργεί, το حَرْف κολλάει τα άλλα δύο μεταξύ τους και δεν κάνει τίποτα μόνο του.
• Μάθετε τα μόρια ως λεξιλόγιο, όχι ως γραμματική. Είναι μόνο λίγες δεκάδες και συναντάτε τα ίδια δώδεκα συνεχώς· κάθε άλλη λέξη που θα συναντήσετε ποτέ είναι όνομα ή ρήμα.
• Σταματήστε να μεταφράζετε αγγλικές (ή ελληνικές) γραμματικές κατηγορίες. Το «επίθετο», το «αντωνυμία», το «επίρρημα» και το «άρθρο» δεν έχουν δικό τους αραβικό κουτί — το να τα καταχωρείτε στο اسْم αφαιρεί περίπου τη μισή σύγχυση στο A1.
• Διαβάστε τις πτωτικές καταλήξεις δυνατά όταν διαβάζετε φωνηεντισμένο κείμενο, και ρίξτε τις όταν μιλάτε αυθόρμητα. Αναγνώριση τώρα, παραγωγή πολύ αργότερα (μάθημα 40).
• Μην πανικοβάλλεστε για κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια. Οι καταλήξεις είναι αόρατες εκεί, και η σειρά των λέξεων συν το πλαίσιο σας κουβαλούν· αυτή η σειρά τις τυπώνει ώστε να βλέπετε τον μηχανισμό να δουλεύει.
• Όταν μια πρόταση σας μπερδεύει, αναλύστε την όπως τον πίνακα παραπάνω: κατηγορία, μετά λόγος, μετά κατάληξη. Τέσσερις στήλες και η ομίχλη συνήθως σηκώνεται.