Με λίγα λόγια

Τα ελληνικά, όπως και τα αγγλικά, βάζουν μια μικρή λέξη μπροστά από το ουσιαστικό: «ένα σπίτι», «το σπίτι». Τα Αραβικά σημειώνουν την ίδια διαφορά σε δύο άλλα σημεία — στο ίδιο το τέλος του ονόματος και στο ίδιο του το μπροστά — με δύο σημάδια που δεν μπορούν ποτέ να κάθονται στην ίδια λέξη. Το διπλό φωνηεντικό σημάδι που λέγεται τανβίν λέει ότι το όνομα είναι αόριστο: بَيْتٌ. Το πρόθημα الـ λέει ότι είναι οριστικό: البَيْتُ. Διαλέγετε ένα. Το να γράψετε και τα δύο, όπως στο *الْبَيْتٌ, είναι από τα πιο συχνά λάθη αρχαρίων, και δεν είναι μικρή αβλεψία: είναι σαν να γράφετε «ένας το σπίτι».

Το الـ γράφεται πανομοιότυπα μπροστά από κάθε όνομα, αλλά δεν ακούγεται πάντα το ίδιο. Μπροστά από δεκατέσσερα γράμματα που λέγονται حُروف شَمْسِيَّة το ل σωπαίνει και το σύμφωνο που ακολουθεί διπλασιάζεται αντ’ αυτού — الشَّمْسُ. Μπροστά από τα άλλα δεκατέσσερα, τα حُروف قَمَرِيَّة, το ل προφέρεται κανονικά — القَمَرُ. Από πάνω σε αυτό, μια ολόκληρη οικογένεια ονομάτων είναι ήδη οριστική χωρίς الـ: ονόματα, αντωνυμίες, δεικτικές, και οτιδήποτε φέρει κτητική κατάληξη.

Ο κανόνας

1. Ένα όνομα, ένα σημάδι. Η οριστικότητα είναι διακόπτης δύο θέσεων, και τα Αραβικά δεν σας αφήνουν να τραβήξετε και τους δύο μοχλούς μαζί:

• αόριστο: بَيْتٌ (ένα σπίτι), كِتابٌ (ένα βιβλίο), مَدْرَسَةٌ (ένα σχολείο)
• οριστικό: البَيْتُ (το σπίτι), الكِتابُ (το βιβλίο), المَدْرَسَةُ (το σχολείο)

Προσέξτε τι γίνεται στην κατάληξη. Το αόριστο όνομα τελειώνει στο διπλό σημάδι ـٌ· το οριστικό όνομα τελειώνει στο απλό σημάδι ـُ. Το τανβίν είναι ακριβώς το πτωτικό φωνήεν συν έναν ήχο ن που ακούγεται αλλά δεν γράφεται ποτέ ως γράμμα. Έτσι τα *الْبَيْتٌ και *الْكِتابًا είναι αδύνατα: τη στιγμή που μπαίνει الـ μπροστά, η κατάληξη χάνει τη δεύτερη γραμμή της.

2. Το τανβίν υπάρχει και στις τρεις πτώσεις. Το μάθημα πριν από αυτό εισήγαγε τις τρεις καταλήξεις του ονόματος. Καθεμία έχει αόριστο δίδυμο, και το ζευγάρωμα είναι εντελώς κανονικό:

Μην σκέφτεστε το τανβίν ως «την κατάληξη για αόριστα ονόματα» στον ενικό· σκεφτείτε το ως όλο το σύνολο ـٌ ـً ـٍ, το καθένα να κουβαλάει την πτώση του και το μήνυμα «αόριστο». Ποια πτώση παίρνει ένα όνομα σε μια δεδομένη πρόταση το αποφασίζει η πρόταση, όχι αυτό το μάθημα.

3. Το الـ δεν αλλάζει ποτέ την ορθογραφία του. Ό,τι ακολουθεί — ηλιακό γράμμα, σεληνιακό γράμμα, χάμζα — γράφετε πάντα أَلِف + لام, κολλημένο στο όνομα χωρίς κενό: البَيْتُ، الشَّمْسُ، الأُسْتاذُ. Τα Αραβικά δεν έχουν χωριστή λέξη για το «the», και δεν μένει ποτέ κενό μετά το الـ.

4. Ηλιακά γράμματα: το ل γράφεται αλλά δεν προφέρεται. Δεκατέσσερα σύμφωνα καταπίνουν το ل του άρθρου. Όταν ένα από αυτά ακολουθεί το الـ, το ل δεν ακούγεται καθόλου· αντί γι’ αυτό το ίδιο το ηλιακό γράμμα διπλασιάζεται, και σημειώνετε αυτόν τον διπλασιασμό με σάντα:

الشَّمْسُ، الرَّجُلُ، النّورُ، السَّلامُ، الطّالِبُ، الدَّرْسُ، الزَّيْتُ، الصَّديقُ

Σε πλήρως φωνηεντισμένη γραφή το ل ενός άρθρου με ηλιακό γράμμα δεν φέρει κανένα σημάδι — ούτε φωνήεν ούτε σουκούν — γιατί δεν υπάρχει τίποτα εκεί να προφερθεί. Η σάντα στο επόμενο γράμμα είναι η οδηγία σας: κρατήστε αυτό το σύμφωνο διπλάσιο χρόνο.

5. Σεληνιακά γράμματα: το ل προφέρεται. Τα άλλα δεκατέσσερα αφήνουν το άρθρο ανέπαφο. Εδώ το ل ακούγεται και το γράμμα που ακολουθεί είναι απλό. Αυστηρός φωνηεντισμός βάζει σουκούν σε αυτό το ل — الْقَمَرُ — αν και η περισσότερη εκτύπωση, μαζί και οι κατάλογοι αυτού του μαθήματος, το αφήνει χωρίς σημάδι:

القَمَرُ، الكِتابُ، البَيْتُ، المَدْرَسَةُ، الوَلَدُ، الجَبَلُ، العَيْنُ، الهاتِفُ

Τα δύο ονόματα έρχονται από τις δύο λέξεις-παραδείγματα τις ίδιες: το شَمْس αρχίζει με ηλιακό γράμμα και το قَمَر με σεληνιακό, οπότε κάθε λέξη επιδεικνύει τη δική της τάξη.

6. Γιατί ο χωρισμός δεν είναι αυθαίρετος. Καθένα από τα δεκατέσσερα ηλιακά γράμματα παράγεται με την άκρη ή το πέταλο της γλώσσας στα δόντια ή στο εξόγκωμα πίσω από αυτά — ακριβώς η ίδια περιοχή όπου γίνεται το ل. Ένα σύμφωνο φτιαγμένο στο ίδιο μέρος απλώς απορροφά τον γείτονά του. Τα σεληνιακά γράμματα γίνονται αλλού: στα χείλη, στον λαιμό, στο πίσω μέρος του στόματος. Έτσι η γλώσσα σας συνήθως θα προβλέπει την τάξη για εσάς — αλλά οι τάξεις κλειδώθηκαν πάνω σε παλαιότερη προφορά, οπότε ελέγξτε τον κατάλογο όπου έχετε αμφιβολία. Το ج είναι η παγίδα: σήμερα γίνεται μπροστά στο στόμα σαν ηλιακό γράμμα, κι όμως είναι σεληνιακό — الجَبَلُ, ποτέ *الجَّبَل. Και προσέξτε την πιο καθαρή περίπτωση απ’ όλες: το ل είναι το ίδιο ηλιακό γράμμα, οπότε διπλασιάζεται στον εαυτό του — اللُّغَةُ، اللَّيْلُ، اللَّوْنُ.

7. هَمْزَةُ الوَصْل: το άλιφ πέφτει μετά από προηγούμενη λέξη. Το άλιφ του الـ είναι «συνδετικό» άλιφ (το μάθημα χάμζα του οδηγού προφοράς). Προφέρεται μόνο όταν το άρθρο ανοίγει την εκφώνηση. Μόλις μπει άλλη λέξη μπροστά του, το άλιφ δεν προφέρεται καθόλου και το άρθρο ακουμπάει απευθείας στο τελευταίο φωνήεν εκείνης της λέξης — τα δύο τρέχουν μαζί σαν μία ανάσα:

• قَرَأْتُ الْكِتابَ — η κατάληξη του قَرَأْتُ μπαίνει κατευθείαν στο ل
• ذَهَبْتُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ
• الوَلَدُ فِي الْبَيْتِ
• خَرَجْتُ مِنَ الْبَيْتِ — το مِنْ τελειώνει σε σύμφωνο, οπότε δανείζεται φωνήεν για να συνδεθεί. Το φωνήεν είναι φάτχα, και το مِنْ είναι εδώ η εξαίρεση: σχεδόν κάθε άλλη λέξη με τελικό σουκούν δανείζεται κάσρα — عَنِ الْمَكْتَبِ، هَلِ الْمِفْتاحُ جاهِزٌ؟، وَصَلَتِ الطّائِرَةُ — ενώ ο πληθυντικός ـمْ των هُمْ και أَنْتُمْ δανείζεται ντάμμα αντ’ αυτού (μάθημα 6)

Αυτό το σουκούν στο ل είναι εκεί και στις δύο θέσεις· αυτό που αλλάζει μέσα στην πρόταση είναι μόνο το άλιφ, που σταματά να προφέρεται — οπότε το الْ μέσα σε πρόταση διαβάζεται κατευθείαν από το φωνήεν της προηγούμενης λέξης. Μια λέξη που τελειώνει σε μακρό φωνήεν δεν δανείζεται τίποτα: το μακρό φωνήεν πέφτει αντ’ αυτού, και ο φωνηεντισμός δείχνει αυτό που μένει ως φάτχα στο ل των إِلَى και عَلَى — إِلَى الْمَدْرَسَةِ، عَلَى الصُّنْدوقِ — οπότε η ορθογραφία δεν αλλάζει ποτέ και μόνο το σημάδι είναι καινούργιο. Το Κοράνι και άλλα ιερά κείμενα σημειώνουν το άφωνο άλιφ με βάσλα, το κεφάλι ενός μικρού ص γραμμένο από πάνω του (ٱ)· η συνηθισμένη εκτύπωση, μαζί και αυτό το μάθημα, αφήνει το άλιφ γυμνό. Με ηλιακό γράμμα δεν φαίνεται τίποτα επιπλέον καθόλου, γιατί το ل δεν είχε σημάδι εξ αρχής: رَأَيْتُ الشَّمْسَ.

8. Γραφή του τανβίν φάτχα. Το τανβίν αιτιατικής είναι το μόνο που αλλάζει την ορθογραφία της λέξης: προστίθεται ένα έξτρα άλιφ ως έδρα του, και αυτό το άλιφ είναι άφωνο.

• كِتابًا، بَيْتًا، وَلَدًا، جَديدًا

Δύο θέσεις χρησιμοποιούνται στην εκτύπωση — πάνω από το τελευταίο γράμμα (كِتابًا) ή πάνω από το πρόσθετο άλιφ (كِتاباً). Είναι το ίδιο πράγμα· γράψτε το με τον πρώτο τρόπο και διαβάστε και τα δύο. Τρεις ομάδες λέξεων δεν παίρνουν κανένα έξτρα άλιφ:

• λέξεις που τελειώνουν σε ة: مَدْرَسَةً، سَيّارَةً، كَلِمَةً
• λέξεις που τελειώνουν σε ء που κάθεται ήδη σε μακρό άλιφ: ماءً، سَماءً، دَواءً
• λέξεις που τελειώνουν σε ى: فَتًى، مَعْنًى، مَقْهًى

Αλλά μια χάμζα που δεν ακολουθεί μακρό άλιφ συμπεριφέρεται όπως οποιοδήποτε άλλο σύμφωνο και παίρνει την έδρα: شَيْئًا، جُزْءًا، عِبْئًا.

9. Οριστικό χωρίς الـ. Μην πιάνετε το الـ κάθε φορά που τα ελληνικά λένε «ο/η/το». Αρκετές τάξεις λέξεων είναι εκ φύσεως οριστικές και αρνούνται το άρθρο:

• κύρια ονόματα: مُحَمَّدٌ، فاطِمَةُ، مِصْرُ، لُبْنانُ — οπότε το *الْمُحَمَّد είναι λάθος. (Μια σειρά τοπωνυμίων φέρουν το άρθρο ως μέρος του ίδιου του ονόματος: القاهِرَةُ، المَغْرِبُ، العِراقُ. Μάθετέ τα όπως γράφονται.)
• αντωνυμίες: هُوَ، هِيَ، أَنا، أَنْتَ (μάθημα 6)
• δεικτικές: هٰذا، هٰذِهِ، ذٰلِكَ (μάθημα 13)
• ονόματα με κτητική κατάληξη: كِتابي، بَيْتُكَ، سَيّارَتُها (μάθημα 7) — το «το βιβλίο μου» είναι ήδη το συγκεκριμένο, οπότε το *الْكِتابي είναι αδύνατο
• ο πρώτος όρος μιας إِضافَة: بابُ الْبَيْتِ، مِفْتاحُ السَّيّارَةِ (μάθημα 20) — η πρώτη λέξη δεν παίρνει ούτε الـ ούτε τανβίν· αντλεί την οριστικότητά της από τη δεύτερη λέξη, οπότε το بابُ بَيْتٍ είναι «μια πόρτα ενός σπιτιού»

Μια ειλικρινής πτυχή: ένα πλήρως κλιτό κύριο όνομα δείχνει ακόμα τανβίν — مُحَمَّدٌ، خالِدٌ. Εκεί το τανβίν είναι μόνο η συνηθισμένη πλήρης κατάληξη της λέξης· δεν λέει «αόριστο», γιατί ένα όνομα δείχνει ένα πρόσωπο εκ φύσεως. Αυτό είναι το ένα σημείο όπου τανβίν και οριστικότητα συνυπάρχουν, και στο A1 δεν σας κοστίζει τίποτα: απλώς μην σβήνετε το τανβίν από ονόματα που το έχουν.

10. Σημαία για αργότερα. Μια τάξη ονομάτων που λέγεται المَمْنوع مِنَ الصَّرْف δεν παίρνει ποτέ τανβίν καθόλου, σε καμία πτώση: فاطِمَةُ، أَحْمَدُ، مَدارِسُ. Οι καταλήξεις τους δουλεύουν διαφορετικά και τις πιάνει το μάθημα 41. Προς το παρόν, αν μια λέξη που συναντάτε δεν έχει τανβίν εκεί που το περιμένατε, υποπτευθείτε αυτή την ομάδα μάλλον παρά τυπογραφικό λάθος.

Τύποι και δομές

Τα δύο σημάδια δίπλα δίπλα, με ένα θηλυκό όνομα προσθεμένο ώστε να δείτε ότι το ة δεν αλλάζει τίποτα στο σύστημα:

Τα δεκατέσσερα حُروف شَمْسِيَّة — το ل εξαφανίζεται και το γράμμα διπλασιάζεται:

Τα δεκατέσσερα حُروف قَمَرِيَّة — το ل κρατάει το σουκούν του και προφέρεται:

Το άρθρο στην αρχή μιας εκφώνησης απέναντι στο άρθρο μέσα σε μία:

Το τανβίν αιτιατικής και η έδρα του:

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• الْبَيْتٌ -> البَيْتُ (το σπίτι) ή بَيْتٌ (ένα σπίτι) — ένα όνομα δεν μπορεί ποτέ να φέρει το άρθρο και τανβίν ταυτόχρονα. Αποφασίστε ποιο εννοείτε.
• هٰذا كِتابُ. -> هٰذا كِتابٌ. — ένα αόριστο όνομα τελειώνει στο διπλό σημάδι, όχι σε σκέτη ντάμμα. Ένα μόνο ـُ χωρίς άρθρο σημαίνει ότι η λέξη είναι οριστική από κάτι άλλο.
• الْشَّمْسُ -> الشَّمْسُ — πριν από ηλιακό γράμμα το ل δεν παίρνει σουκούν, γιατί δεν προφέρεται. Γράφεται μόνο η σάντα στο ش.
• الشَمْسُ -> الشَّمْسُ — και μην αφήνετε έξω ούτε τη σάντα· χωρίς αυτήν ο αναγνώστης πρέπει να μαντέψει, και ένας αρχάριος θα προφέρει το ل.
• القَّمَرُ -> القَمَرُ — τα σεληνιακά γράμματα δεν παίρνουν ποτέ μέσα τους το ل του άρθρου, οπότε δεν φέρουν ποτέ σάντα από αυτό. Το ل μένει ακουστό και το ق μένει απλό.
• الْمُحَمَّدُ -> مُحَمَّدٌ — ένα προσωπικό όνομα είναι οριστικό από μόνο του, οπότε αρνείται το άρθρο· και εδώ το τανβίν είναι απλώς η κανονική πλήρης κατάληξη της λέξης.
• الْكِتابي -> كِتابي — μια κτητική κατάληξη κάνει ήδη το όνομα οριστικό· το الـ και ένα επίθημα δεν μπορούν να μοιράζονται μία λέξη.
• الْبابُ الْبَيْتِ -> بابُ الْبَيْتِ — η πρώτη λέξη μιας إِضافَة δεν παίρνει ούτε الـ ούτε τανβίν, ακόμη και όταν τα ελληνικά λένε «η πόρτα του σπιτιού».
• كِتابً -> كِتابًا — το τανβίν αιτιατικής χρειάζεται την άφωνη έδρα του άλιφ.
• مَدْرَسَةًا / ماءًا -> مَدْرَسَةً / ماءً — αλλά ποτέ μετά από ة, και ποτέ μετά από ء που κάθεται ήδη σε μακρό άλιφ.

Συμβουλές

• Αποθηκεύστε κάθε καινούργιο όνομα στη μνήμη σας με το τανβίν του κολλημένο: بَيْتٌ، كِتابٌ، مَدْرَسَةٌ. Αν το μάθετε σκέτο, αργότερα θα πρέπει να μαντέψετε αν είναι οριστικό.
• Πείτε τις λέξεις με ηλιακό γράμμα δυνατά κοιτάζοντας τη σάντα. Η σάντα δεν είναι στολίδι — είναι η οδηγία προφοράς, και το να ακούτε το الرَّجُلُ με μακρό ر είναι όλο το νόημα.
• Χρησιμοποιήστε τον έλεγχο της γλώσσας για να μικρύνετε τον κατάλογο: αν το σύμφωνο γίνεται στα δόντια ή ακριβώς πίσω από αυτά — εκεί όπου γίνεται το ل — είναι ηλιακό. Χείλη, λαιμός και πίσω μέρος του στόματος είναι σεληνιακά. Μάθετε το ج απέξω ως την εξαίρεση: σήμερα μοιάζει ηλιακό, αλλά είναι σεληνιακό.
• Θυμηθείτε ότι το ل είναι το ίδιο ηλιακό. Το اللُّغَةُ δεν είναι εξαίρεση· είναι ο κανόνας εφαρμοσμένος στο ίδιο το γράμμα του άρθρου.
• Σταματήστε να ψάχνετε αραβική λέξη για το «ένας/μια/ένα». Η αοριστία είναι ήχος στο τέλος του ονόματος, όχι λέξη μπροστά του.
• Πριν γράψετε οποιοδήποτε όνομα, τρέξτε τον έλεγχο των δύο δευτερολέπτων: αρχίζει με الـ; Τότε δεν μπορεί να τελειώνει σε τανβίν — και το αντίστροφο.
• Αγνοήστε προς το παρόν σε ποια πτώση πρέπει να είναι ένα όνομα. Αυτό το μάθημα σας ζητά μόνο να ζευγαρώσετε τον σωστό οριστικό τύπο με τον σωστό αόριστο: το البَيْتُ με το بَيْتٌ، το البَيْتَ με το بَيْتًا.
• Σε συνηθισμένο κείμενο χωρίς φωνηεντικά σημάδια — το ίδιο το θέμα του οδηγού προφοράς — το الـ φαίνεται ακόμα καθαρά, αλλά το τανβίν εξαφανίζεται εκτός από το άλιφ του كتابا. Το να διαβάζετε την οριστικότητα εκεί είναι κυρίως το να διαβάζετε το μπροστά της λέξης.