Με λίγα λόγια

Τα Αραβικά χτίζουν μια πλήρη δήλωση από δύο ονόματα και τίποτα ανάμεσά τους. Το «Το σπίτι είναι μεγάλο» είναι البَيْتُ كَبيرٌ — λέξη προς λέξη «το-σπίτι μεγάλο». Τα Αραβικά δεν έχουν συνδετικό ρήμα στον ενεστώτα — καμία λέξη για το «είναι» ανάμεσα στα δύο μισά —, οπότε δεν υπάρχει τίποτα να παραλείψετε και τίποτα να κλίνετε. Μια πρόταση που ανοίγει έτσι με όνομα είναι جُمْلَةٌ اسْمِيَّةٌ, ονοματική πρόταση, και είναι ο πρώτος πλήρης τύπος πρότασης που μπορείτε να παράγετε: δώστε της οριστικό πρώτο μισό και αόριστο δεύτερο και ήδη λέτε κάτι.

Η μηχανή του όλου είναι η οριστικότητα, όχι η σειρά των λέξεων. Το البَيْتُ كَبيرٌ είναι πρόταση, αλλά το البَيْتُ الكَبيرُ — οι ίδιες δύο λέξεις, με το الـ προσθεμένο στη δεύτερη — δεν είναι καθόλου πρόταση· είναι η φράση «το μεγάλο σπίτι». Ένα μικρό الـ είναι η διαφορά ανάμεσα στο να κάνετε έναν ισχυρισμό και στο να ονομάζετε απλώς ένα πράγμα. Στα ελληνικά η ίδια αντίθεση περνάει από το «είναι» («το μεγάλο σπίτι» / «το σπίτι είναι μεγάλο»)· στα αραβικά ο δείκτης είναι το άρθρο στο δεύτερο μισό, όχι ένα ρήμα. Βάλτε αυτή την αντίθεση στ’ αυτί σας από τώρα, γιατί κάθε πρόταση επιπέδου A1 που θα γράψετε στα επόμενα είκοσι μαθήματα στηρίζεται σε αυτή.

Ο κανόνας

Δύο θέσεις, κανένα ρήμα. Το πρώτο μισό είναι το المُبْتَدَأ, κυριολεκτικά «αυτό από το οποίο αρχίζουμε» — το υποκείμενο για το οποίο μιλάτε. Το δεύτερο μισό είναι το الخَبَر, «η αναφορά» — αυτό που λέτε γι’ αυτό. Ανάμεσά τους υπάρχει σιωπή: κανένα συνδετικό, καμία συνδετική λέξη, κανένα μόριο. Τα ελληνικά, όπως και τα αγγλικά, χρειάζονται το «είναι»· τα Αραβικά χρειάζονται μια παύση.

Και τα δύο μισά είναι σε πτώση رَفْع. Το مُبْتَدَأ και το خَبَر παίρνουν και τα δύο το ضَمَّة ـُ ως κατάληξη. Σε οριστικό όνομα αυτό είναι ένα σκέτο ـُ: البَيْتُ. Σε αόριστο όνομα διπλασιάζεται σε τανβίν ـٌ: كَبيرٌ. Έτσι η ορατή διαφορά ανάμεσα στο البَيْتُ και το كَبيرٌ δεν είναι διαφορά πτώσης — και τα δύο είναι مَرْفوع — είναι η διαφορά ανάμεσα σε οριστικό και αόριστο. Μην διαβάζετε το τανβίν ως «δεύτερη πτώση».

Αυτές οι καταλήξεις ακούγονται μόνο σε προσεκτική, επίσημη ανάγνωση· στον συνηθισμένο προφορικό λόγο το τελικό φωνήεν της τελευταίας λέξης πέφτει στην παύση, και στον συνηθισμένο γραπτό λόγο τα σημάδια δεν τυπώνονται καθόλου. Το μάθημα του οδηγού προφοράς για την ανάγνωση κειμένου χωρίς φωνηεντικά σημάδια πιάνει και τα δύο γεγονότα. Αυτή η σειρά τυπώνει κάθε κατάληξη έτσι κι αλλιώς, γιατί η κατάληξη είναι η γραμματική που διδάσκεται, και δεν μπορείτε να μάθετε αυτό που δεν βλέπετε.

Η ασυμμετρία οριστικότητας είναι η πρόταση. Αυτός είναι ο κανόνας να απομνημονεύσετε:

• οριστικό + αόριστο = πρόταση. البَيْتُ كَبيرٌ. «Το σπίτι είναι μεγάλο.»
• οριστικό + οριστικό = κανονικά φράση. البَيْتُ الكَبيرُ. «το μεγάλο σπίτι.»

Στο δεύτερο το επίθετο έχει αντιγράψει το الـ του ουσιαστικού του, και το να αντιγράφει την οριστικότητα είναι ακριβώς αυτό που κάνει ένα περιγραφικό επίθετο (αυτό είναι το μάθημα 8). Ένα خَبَر δεν αντιγράφει· μένει نَكِرَة, αόριστο, και έτσι ο αναγνώστης ξέρει ότι γίνεται ένας ισχυρισμός. Όποτε μια πρότασή σας μοιάζει να μην «προσγειώνεται» ποτέ, ελέγξτε τη δεύτερη λέξη: ένα الـ που δεν θέλατε να γράψετε έχει μετατρέψει την πρότασή σας σε ετικέτα.

Το خَبَر μπορεί να είναι ουσιαστικό ή επίθετο. Και τα δύο συμπεριφέρονται πανομοιότυπα — αόριστα, مَرْفوع, τανβίν: سَميرٌ مُهَنْدِسٌ «Ο Σαμίρ είναι μηχανικός» (ουσιαστικό) και البابُ مَفْتوحٌ «η πόρτα είναι ανοιχτή» (επίθετο). Τα Αραβικά δεν χωρίζουν αυτά σε δύο κατασκευές, όπως τα αγγλικά χωρίζουν το «is a teacher» από το «is tired».

Πού γράφεται το τανβίν. Σε αρσενικό خَبَر τα δύο ντάμμα κάθονται στο τελευταίο σύμφωνο: كَبيرٌ، جَديدٌ، مُهَنْدِسٌ. Σε θηλυκό خَبَر που τελειώνει σε ة κάθονται στο ίδιο το ة, μετά τη φάτχα της συλλαβής πριν από αυτό: جَميلَةٌ، نَظيفَةٌ، مُتْعَبَةٌ. Το ة είναι πραγματικό γράμμα και παίρνει την κατάληξη όπως οποιοδήποτε άλλο· δεν πέφτει ποτέ και δεν αντικαθίσταται ποτέ από ه όταν γράφετε φωνηεντισμένα αραβικά.

Το مُبْتَدَأ είναι κανονικά οριστικό, και σε αυτό το στάδιο έχετε τρεις τρόπους να είστε οριστικοί. Μπορεί να φέρει الـ (البِنْتُ), μπορεί να είναι κύριο όνομα (سَميرٌ، مُحَمَّدٌ), ή μπορεί να είναι αντωνυμία (أَنا، هُوَ). Προσέξτε ότι πολλά κύρια ονόματα κρατούν τανβίν — مُحَمَّدٌ، سَميرٌ — και παραμένουν οριστικά: το τανβίν σημειώνει αοριστία στα συνηθισμένα ουσιαστικά, αλλά ένα όνομα είναι οριστικό εκ φύσεως. (Μια ολόκληρη τάξη ονομάτων — أَحْمَدُ، فاطِمَةُ — δεν παίρνει καθόλου τανβίν· αυτό είναι το μάθημα 41.) Μια αόριστη πρώτη λέξη μόνη της δεν σας δίνει πρόταση: το بَيْتٌ كَبيرٌ είναι απλώς «ένα μεγάλο σπίτι».

Μια αντωνυμία ως مُبْتَدَأ δεν φέρει πτωτική κατάληξη. أَنا مُدَرِّسٌ، هُوَ مَشْغولٌ، هِيَ مُتْعَبَةٌ. Οι προσωπικές αντωνυμίες είναι مَبْنِيّ — «χτισμένες», άκλιτες —, οπότε δεν παίρνουν ποτέ ـُ ούτε κανένα άλλο πτωτικό φωνήεν· το τελικό φωνήεν που βλέπετε στο هُوَ ή στο أَنْتَ είναι μέρος της ίδιας της λέξης, όχι κατάληξη. Μόνο το خَبَر μετά από αυτές δείχνει το τανβίν του. Το μάθημα 6 δίνει το πλήρες σύνολο.

Το خَبَر συμφωνεί στο γένος. Ένα θηλυκό مُبْتَدَأ παίρνει θηλυκό خَبَر, κανονικά με την κατάληξη ة: البِنْتُ جَميلَةٌ، الحَقيبَةُ ثَقيلَةٌ، القَهْوَةُ ساخِنَةٌ. Η συμφωνία στον αριθμό περιμένει τα μαθήματα του πληθυντικού (9-12)· εκτός από τις πληθυντικές αντωνυμίες, κρατήστε και τα δύο μισά στον ενικό προς το παρόν.

ضَميرُ الفَصْل: όταν το خَبَر πρέπει να είναι οριστικό. Μερικές φορές αυτό που θέλετε να πείτε χρειάζεται πράγματι οριστικό δεύτερο μισό — «ο Μουχάμαντ είναι ο διευθυντής», όχι «ένας διευθυντής». Γραμμένο σκέτο, το مُحَمَّدٌ المُديرُ είναι αμφίσημο: διαβάζεται εξίσου εύκολα ως η φράση «ο Μουχάμαντ ο διευθυντής», όνομα συν τίτλος. Τα Αραβικά το ξεκαθαρίζουν με μια αντωνυμία που γλιστρά ανάμεσα στα δύο μισά, ضَميرُ الفَصْل, «η αντωνυμία διάκρισης»:

مُحَمَّدٌ هُوَ المُديرُ. اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ هِيَ الأَجْمَلُ.

Η αντωνυμία διάκρισης συμφωνεί με το مُبْتَدَأ στο γένος: هُوَ για αρσενικό υποκείμενο, هِيَ για θηλυκό. Δεν είναι το υποκείμενο, δεν είναι το κατηγόρημα, και — αυτή είναι η παγίδα — δεν είναι μετάφραση του «είναι». Την πιάνετε όταν το خَبَر είναι οριστικό. Με ένα κανονικό αόριστο خَبَر δεν υπάρχει τίποτα να ξεδιαλύνετε και δεν χρησιμοποιείται ضَميرُ الفَصْل: το البَيْتُ هُوَ كَبيرٌ δεν είναι ο τρόπος που εκφράζεται η σκέψη.

Αυτό δεν είναι θέμα αυτού του μαθήματος. Για να πείτε ότι μια ονοματική πρόταση δεν ισχύει χρειάζεστε το لَيْسَ (μάθημα 23)· για να τη βάλετε στο παρελθόν χρειάζεστε το كانَ (μάθημα 32)· το «έχω» και το «υπάρχει» χρειάζονται κατηγόρημα μετατοπισμένο μπροστά (μάθημα 17). Αντισταθείτε στην παρόρμηση να τα πιάσετε — ό,τι υπάρχει σε αυτή τη σελίδα δουλεύει χωρίς ούτε ένα ρήμα.

Τύποι και δομές

Οι δύο θέσεις, με τις δύο καταλήξεις σημειωμένες

Προσέξτε τα الطّالِبُ και الدَّرْسُ: τα ط και د είναι ηλιακά γράμματα, οπότε το ل του άρθρου δεν προφέρεται και το γράμμα μετά από αυτό διπλασιάζεται. Αυτό είναι το μάθημα 4· εδώ απλώς αντιγράψτε τη σάντα.

Πρόταση ή φράση; Ένα الـ αποφασίζει

Συμφωνία γένους ανάμεσα στα δύο μισά

Αντωνυμία στην πρώτη θέση — η αντωνυμία δεν αλλάζει ποτέ, μόνο το خَبَر αλλάζει

Με το أَنا το خَبَر ακολουθεί το γένος του ίδιου του ομιλητή, οπότε μια γυναίκα λέει أَنا مُدَرِّسَةٌ. Το πλήρες σύνολο αντωνυμιών, μαζί με τον δυϊκό και τους πληθυντικούς, είναι το μάθημα 6.

ضَميرُ الفَصْل — η αντωνυμία διάκρισης

Εδώ πίνακας γίνεται μόνο για το ενικό هُوَ / هِيَ. Οι δυϊκές και πληθυντικές αντωνυμίες διάκρισης (هُما، هُمْ، هُنَّ) δουλεύουν με τον ίδιο τρόπο, αλλά περιμένουν τα μαθήματα 9-16, όπου διδάσκονται τα ουσιαστικά τους.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• البَيْتُ يَكونُ كَبيرًا. -> البَيْتُ كَبيرٌ. — τα Αραβικά δεν έχουν συνδετικό ρήμα στον ενεστώτα. Το يَكونُ υπάρχει, αλλά λέει «γίνεται / είναι κατά συνήθεια έτσι», όχι το σκέτο «είναι» αυτής της πρότασης, και η εισαγωγή του εδώ είναι η πιο αναγνωρίσιμη πρόταση αρχαρίου.
• البَيْتُ الكَبيرُ. (με τη σημασία «το σπίτι είναι μεγάλο») -> البَيْتُ كَبيرٌ. — Με الـ στη δεύτερη λέξη έχετε γράψει τη φράση «το μεγάλο σπίτι». Το خَبَر πρέπει να μείνει αόριστο για να λέει η πρόταση κάτι.
• البَيْتُ هُوَ كَبيرٌ. -> البَيْتُ كَبيرٌ. — το هُوَ δεν είναι «είναι». Η αντωνυμία διάκρισης ανήκει σε οριστικό خَبَر, που το كَبيرٌ δεν είναι.
• مُحَمَّدٌ المُديرُ. (με τη σημασία «ο Μουχάμαντ είναι ο διευθυντής») -> مُحَمَّدٌ هُوَ المُديرُ. — Χωρίς το هُوَ οι λέξεις είναι αμφίσημες, και ο αναγνώστης είναι πιθανό να πάρει το المُديرُ ως τίτλο κολλημένο στο όνομα, «ο Μουχάμαντ ο διευθυντής». Η αντωνυμία είναι αυτό που επιβάλλει την ανάγνωση που θέλετε.
• البِنْتُ جَميلٌ. -> البِنْتُ جَميلَةٌ. — Το خَبَر συμφωνεί με το مُبْتَدَأ στο γένος· θηλυκό υποκείμενο χρειάζεται το ة στο κατηγόρημα.
• بَيْتٌ كَبيرٌ. (με τη σημασία «το σπίτι είναι μεγάλο») -> البَيْتُ كَبيرٌ. — Δύο αόριστες λέξεις στη σειρά είναι ονοματική φράση, «ένα μεγάλο σπίτι». Σε μια σκέτη δίλεξη πρόταση το مُبْتَدَأ πρέπει να είναι οριστικό.
• الطّالِبُ جَديدًا. -> الطّالِبُ جَديدٌ. — Και τα δύο μισά είναι مَرْفوع. Η αιτιατική ـً ανήκει στο خَبَر του كانَ, που είναι το μάθημα 32, όχι εδώ.
• الجَوُّ جَميلُ. -> الجَوُّ جَميلٌ. — Για ένα συνηθισμένο όνομα όπως το جَميل, αόριστο και مَرْفوع σημαίνει το διπλό ـٌ, ποτέ το σκέτο ـُ. (Μια τάξη ονομάτων παίρνει σκέτο ـُ ενώ είναι αόριστη· αυτό είναι το μάθημα 41.)
• اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ هُوَ الأَجْمَلُ. -> اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ هِيَ الأَجْمَلُ. — Η αντωνυμία διάκρισης ταιριάζει με το γένος του υποκειμένου, όχι του κατηγορήματος.
• أَنا مُدَرِّسًا. -> أَنا مُدَرِّسٌ. — Το ίδιο το أَنا είναι άκλιτο και δεν παίρνει κατάληξη, αλλά το خَبَر μετά από αυτό είναι κανονικό αόριστο όνομα مَرْفوع.

Συμβουλές

• Διαβάστε την πρόταση ως εξίσωση: X = Y. Το ίσον δεν γράφεται, είναι σιωπή, και το ελληνικό «είναι» είναι αυτό που βάζετε όταν μεταφράζετε προς τα έξω — ποτέ όταν μεταφράζετε προς τα μέσα.
• Ακούστε το τανβίν. Σε προσεκτική ανάγνωση, το ـٌ στο τέλος της δεύτερης λέξης είναι το ηχητικό σήμα «αυτή είναι δήλωση». Το الـ στην αρχή της είναι το σήμα «αυτή είναι μόνο ετικέτα».
• Καλύψτε τη δεύτερη λέξη οτιδήποτε γράφετε και ρωτήστε: εννοούσα να περιγράψω, ή να ισχυριστώ; Η περιγραφή παίρνει الـ, ο ισχυρισμός παίρνει τανβίν. Αυτός ο ένας έλεγχος αποτρέπει τα περισσότερα λάθη επιπέδου A1.
• Φτιάξτε ένα μικρό απόθεμα από ζευγαρωτά επίθετα που μπορείτε να ρίξετε κατευθείαν στη θέση خَبَر: كَبيرٌ / صَغيرٌ، جَديدٌ / قَديمٌ، سَهْلٌ / صَعْبٌ، مَفْتوحٌ / مُغْلَقٌ. Μάθετε το καθένα με το θηλυκό του σε ة από την πρώτη μέρα.
• Θυμηθείτε ότι ένα όνομα είναι ήδη οριστικό παρόλο που φοράει τανβίν: το مُحَمَّدٌ طالِبٌ είναι μια απολύτως σωστή πρόταση.
• Χρησιμοποιήστε το ضَميرُ الفَصْل ως σταθερό ζεύγος με οριστικό κατηγόρημα: τη στιγμή που εννοείτε οριστικό δεύτερο μισό, πιάστε το هُوَ ή το هِيَ. Τα Αραβικά μπορούν χωρίς αυτό, αλλά με αυτό η πρότασή σας δεν μπορεί πια να παρεξηγηθεί ως φράση.
• Αγνοήστε προς το παρόν την προφορά των καταλήξεων αν σας επιβραδύνει. Διαβάστε τις δυνατά όταν εξασκείτε γραμματική, ρίξτε τις στην παύση όταν μιλάτε — το μάθημα του οδηγού προφοράς για τον τύπο παύσης το τυποποιεί αυτό.
• Μην προσπαθείτε ακόμα να αρνηθείτε ή να μεταφέρετε αυτές τις προτάσεις στο παρελθόν. Ό,τι χρειάζεστε γι’ αυτό έρχεται στα μαθήματα 23 και 32· η χρήση αυτού του μοτίβου στον ενεστώτα είναι πλήρης δεξιότητα από μόνη της.