Präfigierte Bewegungsverben
B1 Czasowniki ruchu z przedrostkami 39 / 52
Kurz gefasst
In Lektion 26 hast du die grundlegenden Bewegungspaare iść / chodzić und jechać / jeździć kennengelernt, beide imperfektiv. Diese Lektion zeigt, was passiert, wenn du ein Präfix anhängst. Ein Präfix tut zwei Dinge gleichzeitig: Es fügt eine Richtung hinzu (hinein, hinaus, heran, hinüber, weg) und es ändert den Aspekt. Präfix + das determinierte Verb ergibt ein perfektives Verb; Präfix + das indeterminierte Verb ergibt seinen imperfektiven Partner. So sagt man im Polnischen „ankommen“, „weggehen“, „hineingehen“, „überqueren“ und dutzende weitere.
Die Regel
Ein Präfix macht aus einem bloßen „gehen“ ein gerichtetes, begrenztes Ereignis. Welches Grundverb du wählst, entscheidet über den Aspekt.
Präfix + determiniertes Verb = perfektiv
Fügst du ein Präfix an iść oder jechać (die Einmal-Verben) an, erhältst du ein perfektives Verb – eine einzelne abgeschlossene Ankunft oder Abfahrt:
- przyjść, przyjechać = „ankommen“ (perfektiv)
- wyjść, wyjechać = „weggehen / hinausgehen“ (perfektiv)
Weil sie perfektiv sind, drücken ihre Präsensendungen das einfache Futur aus (Lektion 23): przyjdę = „ich werde ankommen“, nicht „ich komme an“.
Präfix + indeterminiertes Verb = imperfektiv
Fügst du dasselbe Präfix an den indeterminierten Stamm an, erhältst du das passende imperfektive Verb – für Wiederholung, Verlauf oder ein Ereignis, das gerade geschieht:
- zu Fuß: der Stamm wird zu -chodzić -> przychodzić, wychodzić
- mit Fahrzeug: der Stamm wird zu -jeżdżać -> przyjeżdżać, wyjeżdżać
So ergibt jede Richtung ein echtes Aspektpaar: przyjść (pf.) / przychodzić (ipf.), wyjechać (pf.) / wyjeżdżać (ipf.). Anders als das Grundpaar aus Lektion 26 ist dies wirklich der perfektiv/imperfektiv-Gegensatz aus Lektion 20.
Was die Präfixe bedeuten
Die häufigsten Richtungspräfixe:
- przy- = Ankunft, das Erreichen eines Punktes: przyjść (ankommen)
- wy- = hinaus, Austritt: wyjść (hinausgehen)
- w-/we- = hinein, Eintritt: wejść (hineingehen)
- od-/ode- = weg von, Abfahrt: odejść (weggehen)
- do- = bis zu, Erreichen: dojść (hingelangen)
- pod-/pode- = Annäherung, ganz nah heran: podejść (herankommen)
- prze- = hinüber, hindurch: przejść (überqueren)
- z-/ze-/s- = hinunter, oder zusammen: zejść (hinuntergehen), zejść się (sich versammeln)
- roze-…się = auseinander, sich zerstreuen: rozejść się (sich trennen)
- po- = aufbrechen (ein frischer Start der Fahrt): pójść, pojechać
Der Stamm von -jść
Endet das Präfix auf einen Vokal, erscheint iść als -jść: przyjść, dojść, wyjść, przejść. Endet es auf einen Konsonanten, wird ein -e- eingefügt: wejść, zejść, odejść, podejść. Das Präfix po- ist ein Sonderfall: po- + iść -> pójść (mit ó).
Formen und Muster
Eine Richtung, beide Aspekte (zu Fuß vs. mit Fahrzeug)
Nimm przy- („Ankunft“). Jede Zelle ist ein vollständiges Verb; das perfektive Verb konjugiert als einfaches Futur.
| Zu Fuß | Mit Fahrzeug | |
|---|---|---|
| perfektiv (pf.) | przyjść | przyjechać |
| imperfektiv (ipf.) | przychodzić | przyjeżdżać |
Konjugation der Perfektiva (Endungen = einfaches Futur)
| przyjść (pf.) | przyjechać (pf.) | |
|---|---|---|
| ja | przyjdę | przyjadę |
| ty | przyjdziesz | przyjedziesz |
| on/ona/ono | przyjdzie | przyjedzie |
| my | przyjdziemy | przyjedziemy |
| wy | przyjdziecie | przyjedziecie |
| oni/one | przyjdą | przyjadą |
| Vergangenheit (m. Sg.) | przyszedłem | przyjechałem |
| Vergangenheit (f. Sg.) | przyszłam | przyjechałam |
| Vergangenheit (3. Person mask./fem.) | przyszedł / przyszła | przyjechał / przyjechała |
Beachte: Die Vergangenheitswurzel von -jść ist -szedł- / -szł- (genau wie beim Grundverb iść): przyszedł (er ist angekommen), przyszła (sie ist angekommen), przyszli (sie, virile Gruppe).
Konjugation der Imperfektiva (Präsens)
| przychodzić (ipf.) | przyjeżdżać (ipf.) | |
|---|---|---|
| ja | przychodzę | przyjeżdżam |
| ty | przychodzisz | przyjeżdżasz |
| on/ona/ono | przychodzi | przyjeżdża |
| my | przychodzimy | przyjeżdżamy |
| wy | przychodzicie | przyjeżdżacie |
| oni/one | przychodzą | przyjeżdżają |
Das System über alle Präfixe hinweg (pf. / ipf.)
| Richtung | Zu Fuß: pf. / ipf. | Mit Fahrzeug: pf. / ipf. |
|---|---|---|
| ankommen (przy-) | przyjść / przychodzić | przyjechać / przyjeżdżać |
| hinausgehen (wy-) | wyjść / wychodzić | wyjechać / wyjeżdżać |
| hineingehen (w-/we-) | wejść / wchodzić | wjechać / wjeżdżać |
| weggehen, fort (od-/ode-) | odejść / odchodzić | odjechać / odjeżdżać |
| erreichen (do-) | dojść / dochodzić | dojechać / dojeżdżać |
| sich nähern (pod-/pode-) | podejść / podchodzić | podjechać / podjeżdżać |
| überqueren (prze-) | przejść / przechodzić | przejechać / przejeżdżać |
| hinuntergehen (z-/s-) | zejść / schodzić | zjechać / zjeżdżać |
| aufbrechen (po-) | pójść / (chodzić) | pojechać / (jeździć) |
Das Muster ist völlig regelmäßig: Das Imperfektiv zu Fuß ist immer -chodzić, das Imperfektiv mit Fahrzeug ist immer -jeżdżać. Dieselben Präfixe funktionieren auch bei den anderen Bewegungswurzeln: przynieść / przynosić („zu Fuß bringen“), przywieźć / przywozić („mit dem Fahrzeug bringen“), przylecieć / przylatywać („mit dem Flugzeug ankommen“).
Beispiele
| Polski | Deutsch |
|---|---|
| Przyjdę do ciebie o ósmej. | Ich komme um acht zu dir. (pf., eine Ankunft) |
| Ona przychodzi do nas w każdą niedzielę. | Sie kommt jeden Sonntag zu uns. (ipf., Gewohnheit) |
| Wyszedłem z domu pięć minut temu. | Ich habe das Haus vor fünf Minuten verlassen. (pf., abgeschlossen) |
| Pociąg wyjeżdża z peronu drugiego. | Der Zug fährt von Gleis zwei ab. (ipf., Vorgang) |
| Proszę wejść! | Bitte komm herein! (pf. Infinitiv in einer höflichen Bitte) |
| Samochód wjechał do garażu. | Das Auto fuhr in die Garage hinein. (pf.) |
| Musimy przejść przez ulicę na zielonym. | Wir müssen bei Grün über die Straße gehen. (pf.) |
| Codziennie przechodzę obok tego kościoła. | Jeden Tag komme ich an dieser Kirche vorbei. (ipf., Gewohnheit) |
| Dojechaliśmy do Krakowa o północy. | Wir erreichten Krakau um Mitternacht. (pf., Ankunft) |
| Autobus podjeżdża właśnie na przystanek. | Der Bus fährt gerade an die Haltestelle heran. (ipf., im Verlauf) |
Häufige Fehler
- Będę przyjść. -> Przyjdę. – ein perfektives Verb bildet sein eigenes einwortiges Futur; niemals mit będę.
- Jutro przychodzę o ósmej. (eine geplante Ankunft) -> Jutro przyjdę o ósmej. – ein einzelnes abgeschlossenes Ereignis braucht das perfektive przyjść.
- Codziennie przyjdę do pracy. -> Codziennie przychodzę do pracy. – eine Gewohnheit braucht das imperfektive przychodzić.
- Przyjeżdżam wczoraj. -> Przyjechałem wczoraj. / Przyjechałam wczoraj. – eine abgeschlossene vergangene Fahrt ist perfektiv przyjechać.
- wyjśc / wejśc -> wyjść / wejść – behalte die Schreibweise -jść bei; und w- + iść fügt -e- ein, was wejść ergibt, nicht wiść.
- poidę -> pójdę (von pójść) – po- + iść verschmilzt zu pójść, Futur pójdę, pójdziesz.
- przychodzę do pracy autobusem (im Sinne von „mit dem Bus“) -> przyjeżdżam do pracy autobusem – bei einem Fahrzeug verwendest du den -jeżdżać-Stamm, nicht -chodzić (zu Fuß).
Tipps
- Lerne jede Richtung als Paar auf einer Karteikarte: przyjść / przychodzić, wyjechać / wyjeżdżać. Präfix und Aspekt sind die zwei Dinge, die du festhalten musst.
- Zwei felsenfeste Formeln: Imperfektiv zu Fuß = Präfix + -chodzić; Imperfektiv mit Fahrzeug = Präfix + -jeżdżać. Perfektiva sind immer Präfix + iść / jechać.
- Ist der Satz ein einzelnes abgeschlossenes oder geplantes Ereignis, greif zum Perfektiv (dessen „Präsens“ ist Futur). Ist es eine Gewohnheit oder etwas im Verlauf, greif zum Imperfektiv.
- Rechtschreib-Eselsbrücken: Nach einem Präfix auf Vokal schreib -jść (przyjść, dojść); nach einem Präfix auf Konsonant füge -e- ein (wejść, zejść, odejść); po- ergibt pójść mit ó.
- Die Vergangenheit von -jść behält das Grundmuster szedł / szła / szli (przyszedł, wyszła, doszli) – regularisiere es nicht.