Vergangenheit: pa'al (starke Wurzeln)

A2 עבר בניין פעל 21 / 69

Kurz gefasst

Die Vergangenheit des modernen Hebräisch funktioniert nach einem anderen Prinzip als das Präsens. Während der Binoni (Lektion 6) nur Genus und Numerus markierte, markiert die Vergangenheit die Person — ich, du, er, sie, wir, sie —, indem sie ein Suffix an die Wurzel hängt. So ergeben dieselben drei Buchstaben כ־ת־ב (k-t-v, „schreiben“) die Formen כתבתי (katavti, „ich schrieb“), כתבת (katavta, „du schriebst“), כתב (katav, „er schrieb“), כתבה (katva, „sie schrieb“). Diese Lektion baut den vollständigen Satz für den Grund-Binyan pa’al bei starken (שלמים, shlemim) Wurzeln auf — den vollständig regelmäßigen mit drei festen Konsonanten.

Weil die Endung das Subjekt selbst benennt, wird das Pronomen fakultativ: כתבתי bedeutet allein schon „ich schrieb“. Die zu merkende Form ist die dritte Person Singular maskulin, der nackte CaCaC-Stamm — כתב (katav), למד (lamad), שמר (shamar) —, und jede andere Person ist dieser Stamm plus ein Personensuffix.

Die Regel

  • Die Vergangenheit markiert die Person, das Präsens nicht. Im Binoni sind אני כותב / אתה כותב / הוא כותב dasselbe Wort כותב (kotev), und nur das Pronomen unterscheidet sie. In der Vergangenheit hat jede Person ihre eigene Endung: כתבתי / כתבת / כתב sind drei verschiedene Wörter. Jetzt trägt das Verb, nicht das Pronomen, das „wer“.

  • Die Basis ist die 3. Person Singular maskulin: das Muster CaCaC. Die Wörterbuch-/Grundform ist die dritte Person Singular maskulin, mit einem „a“ nach jedem der ersten beiden Radikale: כתב (katav), למד (lamad), שמר (shamar), סגר (sagar, „schloss“), גמר (gamar, „beendete“). Alles andere wird gebildet, indem man ein Suffix an diesen Stamm anhängt.

  • Neun Personensuffixe — ein Satz für jedes starke pa’al-Verb. ־תי (-ti, ich), ־ת (-ta, du m.), ־ת (-t, du f.), — (nichts, er), ־ה (-a, sie), ־נו (-nu, wir), ־תם (-tem, ihr m.), ־תן (-ten, ihr f.), ־ו (-u, sie Pl.). Lerne sie einmal, dann gelten sie für jede starke Wurzel.

  • Formen mit vokalischem Suffix reduzieren den Stamm — katav → katva, katvu. Vor den vokalisch anlautenden Endungen ־ה (3.sg f.) und ־ו (3.pl) fällt das zweite „a“ des Stamms weg, und die Betonung wandert zur Endung: כתב → כתבה (katav → katva), כתב → כתבו (katav → katvu); שמר → שמרה / שמרו (shamar → shamra / shamru). Füge keinen zusätzlichen Vokal ein — es heißt katva, niemals *katava.

  • Die Formen der 2. Person Plural verschieben die Betonung und schwächen den ersten Vokal. כתבתם (ktavtem) und כתבתן (ktavten) legen die Betonung auf das Suffix, sodass das erste „a“ fast verschwindet: k(a)tavtem. Sie wirken etwas gehoben — in der Schrift sehr gebräuchlich, in der Umgangssprache weniger, wo oft der volle Klang erhalten bleibt —, doch die geschriebene Form bleibt כתבתם / כתבתן.

  • Das Pronomen ist jetzt fakultativ. Da die Endung die Person kodiert, stehen כתבתי, למדנו, שמרתי allein. Die Formen der dritten Person (כתב, כתבה, כתבו) sind die Ausnahme, die du meist trotzdem benennst — הוא כתב, היא כתבה, הם כתבו —, weil das nackte Verb nicht verrät, welches Er/Sie/Sie(Pl.) gemeint ist.

  • Ein bestimmtes Objekt nimmt weiterhin את. Am Objektmarker (Lektion 15) ändert die Zeitform nichts: כתבתי את המכתב (katavti et ha-michtav, „ich schrieb den Brief“), היא סגרה את הדלת (hi sagra et ha-delet, „sie schloss die Tür“).

  • Zwei Formen fallen unvokalisiert zusammen — lies sie aus dem Kontext. Ohne Niqqud steht כתבת sowohl für katavta (du m., „du hast geschrieben“) als auch für katavt (du f.); ebenso למדת = lamadta / lamadt. Nur die angesprochene Person verrät, welche gemeint ist. (Verwechsle diese Vergangenheitsformen nicht mit dem femininen Präsens כותבת, kotevet — das trägt ein ו.)

Formen und Muster

Die vollständige pa’al-Vergangenheit von כ־ת־ב (schreiben) — Suffix, Pronomen und Form:

PersonPronomenSuffixHebräischTranslit.
1c.sg (ich)אני־תיכתבתיkatavti
2m.sg (du)אתה־תכתבתkatavta
2f.sg (du)את־תכתבתkatavt
3m.sg (er)הוא—כתבkatav
3f.sg (sie)היא־הכתבהkatva
1c.pl (wir)אנחנו־נוכתבנוkatavnu
2m.pl (ihr)אתם־תםכתבתםktavtem
2. Pers. fem. Pl. (ihr)אתן־תןכתבתןktavten
3c.pl (sie)הם / הן־וכתבוkatvu

Dieselben neun Suffixe an zwei weiteren starken Wurzeln (ל־מ־ד „lernen/studieren“, ש־מ־ר „bewachen/behalten“):

Personל־מ־ד (lernen)ש־מ־ר (bewachen)
1c.sgלמדתי (lamadti)שמרתי (shamarti)
2m.sgלמדת (lamadta)שמרת (shamarta)
2f.sgלמדת (lamadt)שמרת (shamart)
3m.sgלמד (lamad)שמר (shamar)
3f.sgלמדה (lamda)שמרה (shamra)
1c.plלמדנו (lamadnu)שמרנו (shamarnu)
2m.plלמדתם (lemadtem)שמרתם (shmartem)
2f.plלמדתן (lemadten)שמרתן (shmarten)
3c.plלמדו (lamdu)שמרו (shamru)

Die Reduktion im Detail — das mittlere „a“ fällt vor einer vokalischen Endung weg:

FormHebräischTranslit.Anmerkung
3m.sgכתבkatavvoller Stamm
3f.sgכתבהkatvanicht *katava — das „a“ fällt vor ־ה weg
3c.plכתבוkatvunicht *katavu — das „a“ fällt vor ־ו weg

Präsens vs. Vergangenheit: Was markiert das „wer“ (Wurzel כ־ת־ב):

Präsens (Binoni)Vergangenheit
ich (m.)אני כותב (ani kotev)(אני) כתבתי (katavti)
dich (m)אתה כותב (ata kotev)(אתה) כתבת (katavta)
erהוא כותב (hu kotev)הוא כתב (hu katav)
markiertnur Genus + NumerusPerson (per Suffix)
Pronomenobligatorisch (Formen identisch)fakultativ (3. Person meist beibehalten)

Beispiele

עבריתTransliterationDeutsch
כתבתי את המכתב אתמול.katavti et ha-michtav etmol.Ich habe den Brief gestern geschrieben.
מה למדת בבית הספר?ma lamadt be-veit ha-sefer?Was hast du (weibl.) in der Schule gelernt?
היא סגרה את הדלת.hi sagra et ha-delet.Sie hat die Tür geschlossen.
אתמול גמרנו את העבודה.etmol gamarnu et ha-avoda.Gestern haben wir die Arbeit beendet.
הם שמרו על הבית.hem shamru al ha-bayit.Sie haben das Haus bewacht.
הוא כתב לי מכתב ארוך.hu katav li michtav aroch.Er hat mir einen langen Brief geschrieben.
למדנו עברית שלוש שנים.lamadnu ivrit shalosh shanim.Wir haben drei Jahre lang Hebräisch gelernt.
את כתבת את זה?at katavt et ze?Hast du (weibl.) das geschrieben?
אתה סגרת את החלון?ata sagarta et ha-chalon?Hast du (männl.) das Fenster geschlossen?
הילדים למדו הרבה היום.ha-yeladim lamdu harbe ha-yom.Die Kinder haben heute viel gelernt.
שמרתי על הכלב כל הערב.shamarti al ha-kelev kol ha-erev.Ich habe den ganzen Abend auf den Hund aufgepasst.
היא כתבה לנו הודעה.hi katva lanu hoda’a.Sie hat uns eine Nachricht geschrieben.
סגרנו את החנות בשמונה.sagarnu et ha-chanut be-shmone.Wir haben den Laden um acht geschlossen.
גמרתי את הספר אתמול בלילה.gamarti et ha-sefer etmol ba-layla.Ich habe das Buch gestern Abend beendet.

Häufige Fehler

  • אני כתב את המכתב -> (אני) כתבתי את המכתב (katavti et ha-michtav) – die Vergangenheit zeigt das Subjekt durch ein Suffix; „ich schrieb“ ist כתבתי, und das Hinzufügen von אני repariert das nackte 3.sg.-m.-Verb nicht.
  • הוא כתבה -> הוא כתב (hu katav) – כתבה (katva) ist die 3.sg f. „sie schrieb“; die 3.sg m. „er schrieb“ ist der nackte Stamm כתב (katav).
  • היא כתבה (katava) -> היא כתבה (katva) – kein zusätzlicher Vokal: Das mittlere „a“ fällt vor ־ה weg, also katva, nicht *katava.
  • הם כתבו (katavu) -> הם כתבו (katvu) – dieselbe Reduktion vor ־ו: katvu, nicht *katavu.
  • את כתבתָ -> את כתבת (katavt) – an eine Frau lautet die Endung schlicht ־ת (katavt); ־תָ (katavta) ist das maskuline „du schriebst“.
  • כתבתי המכתב -> כתבתי את המכתב (katavti et ha-michtav) – ein bestimmtes Objekt braucht weiterhin את, genau wie im Präsens; die Zeitform ändert daran nichts.
  • אתמול אני כותב מכתב -> אתמול כתבתי מכתב (etmol katavti michtav) – eine abgeschlossene Handlung in der Vergangenheit braucht die Vergangenheit; lass sie nicht im präsentischen Binoni כותב stehen.

Tipps

  • Merke dir die neun Suffixe als einen Block — ־תי, ־ת, ־ת, —, ־ה, ־נו, ־תם, ־תן, ־ו —, denn sie sind für jedes starke pa’al-Verb identisch. Lerne das Muster, nicht jedes Verb einzeln.
  • Behandle die 3.sg m. (katav, lamad, shamar) als Fixpunkt: Sie ist der nackte CaCaC-Stamm, und alle acht anderen Personen bildest du, indem du eine Endung daranhängst.
  • Achte auf die Reduktion: Vor ־ה (sie) und ־ו (sie Pl.) fällt das zweite „a“ des Stamms weg — katav → katva / katvu, shamar → shamra / shamru. Sag niemals *katava oder *katavu.
  • Weil die Endung das Subjekt schon benennt, lass das Pronomen bei der 1. und 2. Person weg (כתבתי, למדנו). Die Formen der dritten Person behalten meist הוא / היא / הם, da das Verb allein nicht sagt, wer gemeint ist.
  • Übertrage keine Präsensgewohnheiten: Die 1.sg כתבתי ist für einen Mann und eine Frau gleich — die Vergangenheit teilt die 1. Person (ich, wir) nicht nach Genus auf, wie es der Binoni tut.
  • Lies unvokalisierte Zusammenfälle aus dem Kontext: כתבת ist katavta an einen Mann, katavt an eine Frau; der Satz und die angesprochene Person entscheiden, nicht die Schreibung.
  • Verankere die Vergangenheit mit einem Zeitwort — אתמול (etmol, „gestern“), אמש / אתמול בלילה (gestern Abend/letzte Nacht) —, damit du reflexartig aus dem Präsens wechselst.