不规则动词

B2 Czasowniki nieregularne 50 / 52

概要

波兰语真正“不规则”的动词比英语少得多，但有几个非常常用的动词并不遵循第 5 课讲过的那几种整齐的变位类型。有些动词在现在时会改变词干（brać -> biorę），有些的第三人称复数形式无法预测（dać -> dadzą），还有一些在过去时会换成完全不同的词干（iść -> szedł）。因为这些动词都是波兰语里最常用的词，记住它们的基本形式比记住任何规则都更有用。

规则

如果不能从动词原形可靠地推出一个波兰语动词的所有形式，这个动词就是“不规则”的。实际上，这种情况会出现在三个地方。

1. 现在时词干发生变化

许多高频动词保留一套规则的词尾，但会改变词干里的元音或辅音，有时第一人称单数／第三人称复数的词干和变位表中间的形式还不一样。典型的例子是 brać（biorę／bierzesz）和 prać（piorę／pierzesz）里的 o／e 交替，或者 jechać（jadę／jedziesz）里的元音互换。

2. 第一人称单数和第三人称复数无法预测

有一小群封闭的“无主题元音”动词——być、jeść、wiedzieć、dać 以及和它们相关的动词——用古老的第一人称单数词尾 -m，第三人称复数则用特殊的 -dzą／-są：jem……jedzą，wiem……wiedzą，dam……dadzą，są。mieć 的第一人称单数也用同样的 -m（mam），但它的第三人称复数是规则的 mają。动词原形完全看不出会有 -dzą 这样的复数形式，只能把它当成一个事实记下来。

3. 过去时用另一个词干（换根）

真正最不规则的动词，会在现在时和过去时之间换用不同的词干。iść（“走、去”）现在时是 idę，过去时却是 szedł／szła；móc（“能、可以”）现在时是 mogę，过去时却是 mógł／mogła；像 wziąć 这样以 -ąć 结尾的动词，在过去时会出现 ą／ę 的鼻元音交替（wziął／wzięła）。还记得第 21 课讲过，过去时的人称词尾是 可移动的——它可以移到前面的词上（ja szedłem ＝ jam szedł）。

波兰语中 换根现象 最典型的动词是 być：现在时是 jest，将来时是 będzie，过去时是 był——三个完全不同的词干，而且现在时和动词原形毫无共同之处。

形式与结构

być（“是”）——换根现象最典型的动词（三个词干：jest-／będ-／by-）：

人称	现在时	将来时	过去时（阳／阴）
ja	jestem	będę	byłem / byłam
ty	jesteś	będziesz	byłeś / byłaś
on/ona/ono	jest	będzie	był / była / było
my	jesteśmy	będziemy	byliśmy / byłyśmy
wy	jesteście	będziecie	byliście / byłyście
oni/one	są	będą	byli / były

无主题元音的 -m／-dzą 类动词（第一人称单数不规则地用 -m，第三人称复数用 -dzą）：

人称	jeść（吃）	wiedzieć（知道）	dać（给，完成体）	mieć（有）
ja	jem	wiem	dam	mam
ty	jesz	wiesz	dasz	masz
on/ona/ono	je	wie	da	ma
my	jemy	wiemy	damy	mamy
wy	jecie	wiecie	dacie	macie
oni/one	jedzą	wiedzą	dadzą	mają

现在时词干发生变化（词尾规则，词干交替）：

人称	brać（拿）	jechać（乘坐、开车）	chcieć（想要）	móc（能、可以）
ja	biorę	jadę	chcę	mogę
ty	bierzesz	jedziesz	chcesz	możesz
on/ona/ono	bierze	jedzie	chce	może
my	bierzemy	jedziemy	chcemy	możemy
wy	bierzecie	jedziecie	chcecie	możecie
oni/one	biorą	jadą	chcą	mogą

iść／wziąć——现在时（或完成体将来时）与换根／鼻元音过去时对比（比较这两个词干）：

人称	iść 现在时（走、去）	iść 过去时（阳／阴）	wziąć 将来时（拿，完成体）	wziąć 过去时（阳／阴）
ja	idę	szedłem / szłam	wezmę	wziąłem / wzięłam
ty	idziesz	szedłeś / szłaś	weźmiesz	wziąłeś / wzięłaś
on/ona	idzie	szedł / szła	weźmie	wziął / wzięła
my	idziemy	szliśmy / szłyśmy	weźmiemy	wzięliśmy / wzięłyśmy
wy	idziecie	szliście / szłyście	weźmiecie	wzięliście / wzięłyście
oni/one	idą	szli / szły	wezmą	wzięli / wzięły

换根／改变词干的过去时（第三人称，性数的全部四种形式）：

动词原形	现在时（完成体动词为将来时）第一人称单数	过去时·阳性单数	过去时·阴性单数	过去时·阳性人称复数	过去时·非阳性人称复数
iść（走、去）	idę	szedł	szła	szli	szły
móc（能、可以）	mogę	mógł	mogła	mogli	mogły
jeść（吃）	jem	jadł	jadła	jedli	jadły
znaleźć（找到，完成体）	znajdę	znalazł	znalazła	znaleźli	znalazły
wziąć（拿，完成体）	wezmę	wziął	wzięła	wzięli	wzięły
zacząć（开始，完成体）	zacznę	zaczął	zaczęła	zaczęli	zaczęły

例句

Polski	中文
Jestem studentem, a wczoraj byłem turystą.	我是一名学生，昨天我是一名游客。
Jutro będą w domu przez cały dzień.	明天他们会一整天都在家。
Dzieci jedzą obiad, a rodzice jedli wcześniej.	孩子们正在吃午饭，父母则早些时候已经吃过了。
Nie wiem, czy oni wiedzą o spotkaniu.	我不知道他们是否知道这次会议。
Biorę parasol, bo bierzemy psa na spacer.	我带着一把伞，因为我们要带狗出去散步。
Chcę ci pomóc, ale nie mogę teraz wyjść.	我想帮你，但我现在走不开。
Ona szła do pracy, kiedy zaczął padać deszcz.	她正走路去上班时下起了雨。
Wczoraj wzięliśmy taksówkę, bo jechaliśmy na lotnisko.	昨天我们打了车，因为我们要去机场。
Dadzą nam znać, kiedy pociąg odjedzie.	火车出发时他们会通知我们。
On mógł to zrobić, ale nic nie znalazł.	他本可以做到，但他什么都没找到。

常见错误

ja bierę -> biorę——brać 的第一人称单数（以及第三人称复数）用后元音：biorę、biorą，但中间的形式是 bierzesz。
oni dają 想表达“他们将会给” -> dadzą——dają 是未完成体 dawać 的现在时形式；完成体 dać 的第三人称复数是 dadzą。
on idł／on iszedł -> szedł——iść 的过去时用的是换根后的词干 sz-，而不是现在时的 id-。
ona mógła -> mogła——mógł 里的 ó 只出现在阳性单数形式中；其他所有过去时形式都用普通的 o。
ja wziąłem 是对的，但 ona wziąła -> wzięła——鼻元音 ą 只出现在硬阳性词尾 -ł 前面；在其他地方都会软化成 ę。
oni wiedą／oni jedą -> wiedzą／jedzą——这些无主题元音动词的第三人称复数用 -dzą，绝不会是普通的 -ą。
chcę je 想表达“我想吃” -> chcę jeść——情态动词后面要用动词原形 jeść，而不是变位形式。

学习提示

记住每个不规则动词的 三个基本形式：动词原形、第一人称单数现在时、第三人称单数过去时（iść - idę - szedł）。有了这三个形式，就能推出整个变位表。
用 -dzą 构成复数的动词只集中在一个很小的家族里——jeść、wiedzieć、dać 以及它们的带前缀形式（zjeść -> zjedzą，sprzedać -> sprzedadzą）。认出这个家族，词尾自然就会用了。
对 -ąć 结尾的动词来说，过去时的规则很机械：在阳性词尾 -ł 前面用 ą（wziął、zaczął），其他所有地方都用 ę（wzięła、wzięli、zaczęło）。
mógł -> mogła 和 niósł -> niosła 里的 ó -> o 缩短，和名词变格中遇到过的交替是同一种现象（stół -> stołu）；见第 44 课。
być 很值得多下功夫学：它的将来时 będę…… 同时也是整个复合将来时（第 22 课）的助动词，所以这一个不规则动词撑起了时态系统的一大部分。

概要

规则