O perfectum (+ escolha entre hebben e zijn)

A1 Voltooid tegenwoordige tijd (perfectum) 22 / 48

Em resumo

O perfectum = o presente de hebben ou zijn + um particípio passado no fim da oração (Ik heb gewerkt, Zij is gegaan). É a forma do dia a dia com que o neerlandês fala do passado na oralidade.

A regra

Precisa de duas coisas: um auxiliar (verbo auxiliar) e um particípio passado.

  1. O auxiliar (hebben ou zijn) é conjugado e fica na posição normal de verbo em segundo lugar (V2).
  2. O particípio passado é fixo e vai para o fim da oração.

Ik heb gisteren een brief geschreven. — Escrevi uma carta ontem.

Formar o particípio passado

  • Verbos fracos: ge- + radical + -t ou -d. Use -t se o radical terminar numa consoante surda de ‘t kofschip (t, k, f, s, ch, p); caso contrário -d.
    • maken -> gemaakt, werken -> gewerkt (k, surda -> -t)
    • horen -> gehoord, spelen -> gespeeld (r, l, sonora -> -d)
    • -ven/-zen são a armadilha: o seu f/s é só ortografia, o som é sonoro, por isso um verbo fraco aqui leva -d — verven -> geverfd, reizen -> gereisd, verhuizen -> verhuisd.
  • Verbos fortes: ge- + (muitas vezes uma alternância vocálica) + -en. Têm de ser aprendidos de cor.
    • eten -> gegeten, lopen -> gelopen, schrijven -> geschreven, drinken -> gedronken
  • Sem ge- com os prefixos átonos be-, ge-, er-, her-, ont-, ver-.
    • verkopen -> verkocht, betalen -> betaald, ontmoeten -> ontmoet
  • Mas os verbos em -eren LEVAM ge- (não têm prefixo):
    • studeren -> gestudeerd, feliciteren -> gefeliciteerd

hebben ou zijn?

Use zijn para uma mudança de estado/localização e movimento até um destino. Um grupo pequeno, fácil de aprender:

verbo-zijnparticípiosignificado
gaangegaanir
komengekomenvir
wordengewordentornar-se
blijvengeblevenficar
zijngeweestser / estar
gebeurengebeurdacontecer
beginnenbegonnencomeçar
stoppengestoptparar

Repare em stoppen: com um complemento direto leva hebben — Ik ben gestopt met roken. (deixei de fumar) mas Ik heb de auto gestopt. (parei o carro).

Para tudo o resto, use hebben.

Formas e estruturas

Auxiliares (presente)

hebbenzijn
ikhebben
jij/jehebtbent
hij/zij/hetheeftis
wij/jullie/zijhebbenzijn

Moldura da frase

Sujeitoaux. (V2)… resto …particípio (fim)
Ikhebeen appelgegeten
Zijisnaar huisgegaan
Hebjehet boekgelezen?

A última linha é uma pergunta de sim/não: aí as duas primeiras colunas trocam de lugar — o auxiliar vem primeiro e o sujeito em segundo — mas o particípio continua a ficar no fim.

Lista inicial de particípios fortes

infinitivoparticípioinfinitivoparticípio
ziengeziennemengenomen
doengedaangevengegeven
lezengelezenvindengevonden
krijgengekregenhelpengeholpen
sprekengesprokenslapengeslapen

Exemplos

NederlandsPortuguês
Ik heb een appel gegeten.Comi uma maçã.
We hebben gisteren gewerkt.Trabalhámos ontem.
Zij heeft een liedje gespeeld.Ela tocou uma canção.
Heb je de film al gezien?Já viste o filme?
Hij is naar school gegaan.Ele foi à escola.
We zijn in Utrecht geweest.Já estivemos em Utrecht.
Wat is er gebeurd?O que aconteceu?
Ik heb mijn fiets verkocht.Vendi a minha bicicleta.

Erros frequentes

  • Ik heb naar huis gegaan -> Ik ben naar huis gegaan — gaan (movimento até um destino) leva zijn, não hebben.
  • Ik heb gemaakt mijn huiswerk -> Ik heb mijn huiswerk gemaakt — o particípio tem de ir para o fim da oração.
  • Ik heb gewerk -> Ik heb gewerkt — o particípio fraco de werken precisa de -t (‘t kofschip: k é surda).
  • Ik heb het gehoort -> Ik heb het gehoord — o radical termina em r (sonora), por isso -d, não -t.
  • Ik heb het geverkocht -> Ik heb het verkocht — o prefixo ver- não leva ge-.

Dicas

  • Mnemónica para a escolha entre -t/-d: as letras surdas vivem em ‘t kofschip (t-k-f-s-ch-p) -> -t. Tudo o resto -> -d — os verbos fracos em -ven/-zen contam como sonoros (reizen -> gereisd).
  • O grupo do zijn é pequeno (gaan, komen, worden, blijven, zijn, gebeuren, beginnen, stoppen). Memorize-o; para o resto, assuma hebben.
  • Regra em duas partes: conjugue o auxiliar na segunda posição, deixe o particípio estacionado no fim.
  • Este é o tempo do passado falado — na conversa o neerlandês usa o perfectum muito mais do que o imperfectum (ver lição 23/39).