W skrócie

Rosyjskie liczebniki odmieniają się przez przypadki, a w liczebniku złożonym zmienia się każde słowo (с двумя́ ты́сячами пятьюста́ми рубля́ми). Każda grupa ma własny wzorzec. Liczebniki zbiorowe (дво́е, тро́е, че́тверо…) razem z dopełniaczem liczby mnogiej liczą grupy ludzi, dzieci, rzeczowniki występujące tylko w liczbie mnogiej oraz zaimki; о́ба / о́бе („oba/obie”) też się odmieniają.

Zasada

Nie ma tu skrótu „liczy się tylko ostatnie słowo” (ta zasada, punkt 30, dotyczy tylko tego, w jakim przypadku stoi rzeczownik). Gdy cała fraza przechodzi w przypadek zależny, musisz odmienić każdą część liczby. Wzorce:

• оди́н odmienia się jak zaimek wskazujący э́тот: оди́н / одного́ / одному́ / одни́м / об одно́м; forma żeńska одна́ → одно́й; liczba mnoga одни́ → одни́х.
• два / две, три, четы́ре mają formy specjalne: dopełniacz двух / трёх / четырёх, celownik двум / трём / четырём, narzędnik двумя́ / тремя́ / четырьмя́.
• 5–20 i 30 odmieniają się jak rzeczownik trzeciej deklinacji na -ь (taki jak дверь): jedna wspólna forma zależna -и (пяти́, двадцати́, тридцати́) i narzędnik -ью (пятью́, двадцатью́).
• 40, 90, 100 mają tylko dwie formy: mianownik/biernik со́рок, девяно́сто, сто oraz wszystkie pozostałe przypadki сорока́, девяно́ста, ста.
• 50–80 i 200–900 odmieniają obie połowy: пяти́десяти, пятью́десятью; пятисо́т, пятиста́м, пятьюста́ми.
• ты́сяча, миллио́н odmieniają się jak zwykłe rzeczowniki (ты́сяча jak rzeczownik żeński na -а, миллио́н jak rzeczownik męski).

Liczebniki zbiorowe (дво́е, тро́е, че́тверо, пя́теро, ше́стеро, се́меро) łączą się z dopełniaczem liczby mnogiej i odmieniają się jak przymiotniki w liczbie mnogiej (двои́х, двои́м, двои́ми). о́ба (r.m./r.n.) / о́бе (r.ż.) „oba/obie” zachowują dwa tematy: обо́- (обо́их) wobec обе́- (обе́их).

Formy i schematy

1–4 (formy specjalne):

(Forma żeńska одна́ → одно́й we wszystkich przypadkach zależnych oprócz biernika одну́; liczba mnoga одни́ → одни́х / одни́м / одни́ми.)

5–20 i 30 (jak rzeczownik trzeciej deklinacji na -ь):

40, 90, 100 (tylko dwie formy):

50–80 i 200–900 (odmieniają się obie połowy):

Liczebniki zbiorowe oraz о́ба / о́бе:

(Wyższe liczebniki zbiorowe idą za wzorem че́тверо: пя́теро → пятеры́х, ше́стеро → шестеры́х.)

Przykłady

Typowe błędy

• с пятьдеся́т рубля́ми -> с пятью́десятью рубля́ми — w 50–80 (i 200–900) odmieniają się obie połowy.
• о́коло сто киломе́тров -> о́коло ста киломе́тров — 40 / 90 / 100 mają osobną formę zależną (сорока́, девяно́ста, ста).
• с двумя́ ты́сячами пятьсо́т -> …пятьюста́ми — w liczebniku złożonym przypadek zmienia każde słowo, nie tylko pierwsze.
• дво́е де́вушек -> две де́вушки — liczebników zbiorowych nie używa się z rzeczownikami oznaczającymi kobiety; użyj два / две, пять…
• два су́ток -> дво́е су́ток — rzeczowniki występujące tylko w liczbie mnogiej (су́тки, но́жницы) łączą się z liczebnikiem zbiorowym, nigdy z два/три/четы́ре.

Wskazówki

• Główna zasada: odmieniaj wszystko. Ułóż każdą część liczby w tym samym przypadku — двух ты́сяч пятисо́т (dopełniacz), двумя́ ты́сячами пятьюста́ми (narzędnik).
• „Łatwa trójka” to 40, 90, 100: wystarczy zapamiętać po jednej dodatkowej formie — сорока́, девяно́ста, ста — i masz pokryte wszystkie przypadki zależne.
• Liczebników zbiorowych (дво́е, тро́е, че́тверо…) używaj dla grup mężczyzn, де́ти / лю́ди, młodych zwierząt (се́меро котя́т), rzeczowników tylko w liczbie mnogiej (тро́е су́ток) i konstrukcji „nas/was/ich było N” (нас бы́ло пя́теро). Dla kobiet i rzeczy wróć do два/две, пять…
• W codziennej mowie ludzie omijają niewygodne formy zależne liczebników, przeformułowując zdanie (приме́рно сто рубле́й, су́мма в 2500 рубле́й), ale mimo to musisz rozpoznawać te formy podczas czytania i słuchania.