Zdania względne (который)
B1 Придаточные определительные (который) 36 / 50
W skrócie
кото́рый („who / which / that”) łączy zdanie względne z rzeczownikiem. Zgadza się w rodzaju i liczbie z tym rzeczownikiem, ale swój przypadek bierze z własnej roli wewnątrz zdania. Zdanie jest zawsze oddzielone przecinkami, a każdy przyimek zostaje w jego wnętrzu, tuż przed кото́рый.
Zasada
кото́рый wskazuje wstecz na rzeczownik (poprzednik) i otwiera zdanie, które go opisuje. O jego formie decydują dwa osobne wybory:
- Rodzaj i liczba pochodzą od poprzednika (rzeczownika przed przecinkiem).
- Przypadek zależy od tego, czym кото́рый jest wewnątrz własnego zdania (podmiotem, dopełnieniem, po przyimku…).
Porównaj — poprzednik челове́к (r.m. lp.) zawsze zostaje w r.m. lp., ale przypadek się zmienia:
| Zdanie | Rola который | Przypadek |
|---|---|---|
| Челове́к, кото́рый звони́л… | podmiot | mianownik |
| Челове́к, кото́рого я ви́дел… | dopełnienie bliższe (żywotne) | biernik = dopełniacz |
| Челове́к, кото́рому я помога́ю… | dopełnienie dalsze | celownik |
| Челове́к, с кото́рым я говори́л… | po с | narzędnik |
| Челове́к, о кото́ром я ду́маю… | po о | miejscownik |
| Челове́к, сестра́ кото́рого рабо́тает здесь… | posiadacz („whose”) | dopełniacz |
Zmień poprzednik, a rodzaj/liczba się zmienią: Кни́га, кото́рую я чита́ю (r.ż.), Дом, в кото́ром я живу́ (r.m.), Лю́ди, кото́рые рабо́тают здесь (lm.).
„Whose” = dopełniacz. Jako posiadacz кото́рый stoi po rzeczowniku, który posiada, a jego rodzaj i liczba nadal pochodzą od poprzednika, nie od tego rzeczownika: Дом, кры́ша кото́рого протека́ет… (r.m., od дом), Кни́га, а́втор кото́рой живёт здесь… (r.ż., od кни́га) — a rzeczownik przed nim przyjmuje przypadek wynikający z jego własnej roli w zdaniu.
Inne słowa względne: тот, кто… („ten, kto”), то, что… / всё, что… („to, co / wszystko, co”), где / куда́ / отку́да dla miejsc (го́род, где я роди́лся), когда́ dla czasu (день, когда́ мы встре́тились).
Formy i schematy
кото́рый odmienia się jak przymiotnik twardotematowy (tak jak но́вый):
| Przypadek | R.m. | R.n. | R.ż. | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|---|
| Mian. | кото́рый | кото́рое | кото́рая | кото́рые |
| Dop. | кото́рого | кото́рого | кото́рой | кото́рых |
| Cel. | кото́рому | кото́рому | кото́рой | кото́рым |
| Bier. | кото́рый / кото́рого* | кото́рое | кото́рую | кото́рые / кото́рых* |
| N. | кото́рым | кото́рым | кото́рой | кото́рыми |
| Miej. | (о) кото́ром | (о) кото́ром | (о) кото́рой | (о) кото́рых |
* Żywotne poprzedniki używają biernika o kształcie dopełniacza (кото́рого, кото́рых).
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| Челове́к, кото́рый звони́л, оста́вил сообще́ние. | Mężczyzna, który dzwonił, zostawił wiadomość. |
| Кни́га, кото́рую я чита́ю, о́чень интере́сная. | Książka, którą czytam, jest bardzo interesująca. |
| Дом, в кото́ром мы живём, дово́льно ста́рый. | Dom, w którym mieszkamy, jest dość stary. |
| Друг, с кото́рым я говори́л, у́чится в Москве́. | Przyjaciel, z którym rozmawiałem, studiuje w Moskwie. |
| Студе́нты, кото́рым я помога́ю, мно́го рабо́тают. | Studenci, którym pomagam, dużo pracują. |
| Э́то го́род, где я роди́лся. | To jest miasto, gdzie się urodziłem. |
| Тот, кто мно́го чита́ет, мно́го зна́ет. | Ten, kto dużo czyta, dużo wie. |
| Всё, что ты сказа́л, — пра́вда. | Wszystko, co powiedziałeś, jest prawdą. |
Typowe błędy
- Кни́га,
кото́рый→ кото́рую я чита́ю — zgódź rodzaj: кни́га jest rodzaju żeńskiego, więc użyj кото́рую. - Челове́к,
кото́рый→ кото́рого я ви́дел — wewnątrz zdania кото́рый jest dopełnieniem; biernik żywotny r.m. to кото́рого. - Друг,
кото́рого я говори́л с→ с кото́рым я говори́л — przyimek zostaje wewnątrz zdania, przed кото́рый (bez pozostawiania go na końcu jak w angielskim). - Я зна́ю студе́нта,
кото́рого→ кото́рый звони́л — przypadek pochodzi z roli w zdaniu (tu podmiot → mianownik), nie z przypadku poprzednika. Дом в кото́ром мы живём ста́рый→ Дом, в кото́ром мы живём, ста́рый — zawsze oddzielaj zdanie przecinkami z obu stron.
Wskazówki
- Trik w dwóch krokach: ① weź rodzaj i liczbę z rzeczownika przed przecinkiem; ② wybierz przypadek, pytając „jaką rolę pełni кото́рый we własnym zdaniu?”
- Odmienia się dokładnie jak przymiotnik twardotematowy (но́вый → кото́рый, но́вого → кото́рого, но́вым → кото́рым, о но́вом → о кото́ром).
- Przyimek zawsze podróżuje razem z кото́рый i stoi tuż przed nim: в кото́ром, с кото́рым, о кото́рой.
- Dla prawdziwych miejsc możesz zamienić «в/на + кото́ром» na где (a куда́/отку́да dla kierunku); wersja z кото́рый brzmi po prostu odrobinę bardziej formalnie.