Przymiotniki krótkie
B1 Краткие прилагательные 34 / 50
W skrócie
Wiele przymiotników ma formę krótką, używaną tylko w mianowniku i tylko jako orzecznik (po rzeczowniku, tam gdzie angielski stawia is). Oznacza ona stan przejściowy, a nie cechę stałą: r.m. = goły temat (często + samogłoska ruchoma), r.ż. -а, r.n. -о, liczba mnoga -ы/-и: Он бо́лен, она́ больна́, они́ больны́.
Zasada
1. Gdzie występuje. Forma krótka pojawia się tylko po rzeczowniku, jako orzecznik. Nigdy nie stoi przed rzeczownikiem i nigdy się nie odmienia — istnieje tylko w mianowniku, zgadzając się w rodzaju i liczbie:
- Он гото́в. / Она́ гото́ва. / Они́ гото́вы. — On / ona / oni są gotowi.
2. Jak się ją tworzy (z formy pełnej):
| Rodzaj / Liczba | Końcówka | Przykład (od гото́вый) |
|---|---|---|
| Rodzaj męski (он) | goły temat (∅) | гото́в |
| Rodzaj żeński (она́) | -а | гото́ва |
| Rodzaj nijaki (оно́) | -о | гото́во |
| Liczba mnoga (они́) | -ы / -и | гото́вы |
3. Samogłoska ruchoma. Gdy temat rodzaju męskiego kończy się na dwie spółgłoski, wstaw między nimi samogłoskę — -е-, -ё- (jeśli akcentowana) albo -о-:
- у́мный → ум-н → умён; интере́сный → интерес-н → интере́сен; ва́жный → ва́жен; поня́тный → поня́тен; по́лный → по́лон.
Samogłoska ruchoma pojawia się tylko w rodzaju męskim; pozostałe formy zachowują pełną końcówkę: умён, ale умна́, умно́, умны́.
4. Forma pełna kontra krótka = cecha kontra stan. Forma pełna nazywa cechę stałą (typ osoby/rzeczy); forma krótka opisuje stan przejściowy w danej chwili:
| Forma pełna (stała) | Forma krótka (przejściowa) |
|---|---|
| Он больно́й. — Jest chorym człowiekiem / przewlekle chory. | Он бо́лен. — Jest chory (teraz). |
| Она́ зла́я. — Jest złośliwą osobą. | Она́ зла. — Jest zła (teraz). |
| Ребёнок здоро́вый. — Dziecko jest zdrowe (z natury). | Ребёнок здоро́в. — Dziecko jest zdrowe teraz. |
5. Przymiotniki tylko krótkie. Kilka powszechnych słów działa wyłącznie jako orzeczniki w formie krótkiej. Z nich tylko рад w ogóle nie ma formy pełnej; ну́жный, до́лжный i согла́сный mają formy pełne, ale tylko jako przydawki przed rzeczownikiem (ну́жная кни́га — potrzebna książka; до́лжное внима́ние — należna uwaga):
- рад (rad), до́лжен (musieć), ну́жен (potrzebny), согла́сен (zgodny).
6. Rodzaj nijaki = orzecznik bezosobowy. Krótka forma rodzaju nijakiego (-о) pełni też funkcję orzecznika bezosobowego, często z osobą w celowniku (lekcja 31):
- Э́то ва́жно. — To jest ważne. / Мне поня́тно. — Rozumiem (jest mi jasne). / Здесь хо́лодно. — Tu jest zimno.
Formy i schematy
Regularne formy krótkie (akcent często przesuwa się na końcówkę w rodzaju żeńskim):
| Forma pełna | R.m. (он) | R.ż. (она́) | R.n. (оно́) | Liczba mnoga (они́) |
|---|---|---|---|---|
| гото́вый (gotowy) | гото́в | гото́ва | гото́во | гото́вы |
| за́нятый (zajęty) | за́нят | занята́ | за́нято | за́няты |
| здоро́вый (zdrowy) | здоро́в | здоро́ва | здоро́во | здоро́вы |
| у́мный (mądry) | умён | умна́ | умно́ | умны́ |
| интере́сный (interesujący) | интере́сен | интере́сна | интере́сно | интере́сны |
| ва́жный (ważny) | ва́жен | важна́ | ва́жно | важны́ |
Przymiotniki tylko krótkie:
| Znaczenie | R.m. | R.ż. | R.n. | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|---|
| rad | рад | ра́да | ра́до | ра́ды |
| musieć | до́лжен | должна́ | должно́ | должны́ |
| potrzebny | ну́жен | нужна́ | ну́жно | нужны́ |
| zgodny | согла́сен | согла́сна | согла́сно | согла́сны |
ну́жен („potrzebować”): celownik nazywa osobę; ну́жен/нужна́/ну́жно/нужны́ zgadza się z rzeczą potrzebną:
| Rosyjski | Tłumaczenie |
|---|---|
| Мне ну́жен слова́рь. (r.m.) | Potrzebuję słownika. |
| Мне нужна́ по́мощь. (r.ż.) | Potrzebuję pomocy. |
| Мне ну́жно вре́мя. (r.n.) | Potrzebuję czasu. |
| Мне нужны́ де́ньги. (lm.) | Potrzebuję pieniędzy. |
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| Он сего́дня бо́лен и оста́лся до́ма. | Dziś jest chory i został w domu. |
| Извини́те, я сейча́с за́нят. | Przepraszam, jestem teraz zajęty. |
| Она́ ра́да ви́деть ста́рых друзе́й. | Jest rada, że widzi starych przyjaciół. |
| Мы гото́вы нача́ть уро́к. | Jesteśmy gotowi zacząć lekcję. |
| Э́то о́чень ва́жно для меня́. | To jest dla mnie bardzo ważne. |
| Мне ну́жен но́вый телефо́н. | Potrzebuję nowego telefonu. |
| Я должна́ идти́ домо́й. | Muszę iść do domu. |
| Ты прав - я согла́сен. | Masz rację — zgadzam się. |
Typowe błędy
- бо́лен челове́к -> больно́й челове́к — forma krótka nie może stać przed rzeczownikiem; jako przydawki użyj formy pełnej.
- у́мн (r.m.) -> умён — pamiętaj o samogłosce ruchomej, gdy temat kończy się na dwie spółgłoski.
- Она́ ра́дая -> Она́ ра́да - рад nie ma formy pełnej; *ра́дый nie istnieje.
- Я согла́сный / Я согла́сно -> Я согла́сен — słowo tylko krótkie, które musi się zgadzać (tu rodzaj męski).
- Мне ну́жно слова́рь -> Мне ну́жен слова́рь - ну́жен zgadza się z слова́рь (rodzaj męski), nie z „мне”.
- Она́ занята́я весь день -> Она́ занята́ весь день — stan przejściowy = forma krótka jako orzecznik.
Wskazówki
- Sprawdź się: jeśli możesz zastąpić „is”, a słowo stoi po rzeczowniku, pasuje forma krótka (Он гото́в). Przed rzeczownikiem zawsze forma pełna (гото́вый отве́т).
- Formy krótkie do przećwiczenia najpierw: рад, до́лжен, ну́жен, согла́сен, за́нят, бо́лен, гото́в, прав, здоро́в — pojawiają się w mowie nieustannie.
- Uważaj na akcent w rodzaju żeńskim: bardzo często przeskakuje na końcówkę — занята́, больна́, умна́, нужна́, должна́.
- Przy ну́жен pomyśl „co jest potrzebne?” — forma kopiuje rodzaj/liczbę potrzebnej rzeczy, a osoba stoi w celowniku.