W skrócie

pretérito imperfeito to czas przeszły opisywania, a nie relacjonowania. pretérito perfeito simples z lekcji 20–21 mówi ci, co wydarzyło się raz i się zakończyło (li o livro, „przeczytałem książkę”; ela chegou, „przyjechała”). imperfeito zamiast tego maluje tło wokół takich zdarzeń: jak coś wyglądało, co się zwykle działo i co działo się w danej chwili (chovia, „padało”; tinha dez anos, „miałem dziesięć lat”; íamos sempre à praia, „zawsze jeździliśmy na plażę”). Angielski rozkłada tę funkcję na trzy kształty — „was/were doing”, „used to do” i zwyczajowe „would do” — a portugalski zwija je wszystkie w ten jeden czas. Co więcej, jest niemal całkowicie regularny: dwa wzorce końcówek i tylko cztery czasowniki nieregularne.

Zasada

Do czego służy imperfeito

Cztery funkcje pokrywają niemal wszystko, czego potrzebujesz na tym poziomie.

1. Nawyki i czynności powtarzające się w przeszłości — angielskie „used to” albo zwyczajowe „would”:
   • Quando era criança, brincava na rua. — Kiedy byłem dzieckiem, bawiłem się na ulicy.
   • Ao domingo levantávamo-nos tarde. — W niedziele wstawaliśmy późno.
2. Opis i tło — stany, pogoda, godzina, wiek, wygląd, uczucia:
   • A casa era grande e tinha um jardim. — Dom był duży i miał ogród.
   • Estava sol e não havia ninguém na praia. — Było słonecznie i nikogo nie było na plaży.
   • Eram três horas. — Była trzecia godzina.
3. Czynność w toku, przerwana przez zakończone zdarzenie albo trwająca równolegle z inną:
   • Eu jantava quando o telefone tocou. — Jadłem kolację, kiedy zadzwonił telefon.
   • Enquanto ela lia, eu cozinhava. — Podczas gdy ona czytała, ja gotowałem.
4. Dwa łagodniejsze zastosowania, które będziesz nieustannie słyszeć w Portugalii:
   • Uprzejme prośby, gdzie imperfeito zastępuje szorstki czas teraźniejszy: Queria um café, se faz favor. — Poproszę kawę.
   • Nieformalne przypuszczenia, gdzie mowa używa go zamiast kondicjonału: Eu, no teu lugar, não dizia nada. — Na twoim miejscu nic bym nie powiedział.

Praktyczna zasada: jeśli po angielsku można powiedzieć „used to X” albo „was Xing”, niemal zawsze pasuje imperfeito; jeśli mówi zwykłe „X-ed”, relacjonujące jedno zakończone zdarzenie, potrzebujesz perfeito simples.

Budowanie — czasowniki regularne

Weź bezokolicznik, odrzuć -ar / -er / -ir i dodaj jeden z zaledwie dwóch zestawów końcówek. Co ważne, -er i -ir mają wspólne końcówki (-ia), więc tak naprawdę są tylko dwa wzorce do nauczenia:

• Czasowniki na -ar (falar): temat fal- + -ava, -avas, -ava, -ávamos, -avam.
• Czasowniki na -er i -ir (comer, partir): temat + -ia, -ias, -ia, -íamos, -iam.

Forma nós zawsze nosi znak diakrytyczny na akcentowanej samogłosce — falávamos, comíamos, partíamos (przypomnij sobie zasady akcentu i znaków diakrytycznych z przewodnika po wymowie i czytaniu). Zapomnisz o nim — i masz błąd ortograficzny.

Cztery czasowniki nieregularne

Tylko ser, ter, vir i pôr są nieregularne w imperfeito — naucz się tych czterech i masz to za sobą:

• ser -> era, eras, era, éramos, eram
• ter -> tinha, tinhas, tinha, tínhamos, tinham
• vir -> vinha, vinhas, vinha, vínhamos, vinham
• pôr -> punha, punhas, punha, púnhamos, punham

Zwróć uwagę, że ir jest tu całkowicie regularny (ia, ias, ia, íamos, iam), mimo że był skrajnie nieregularny w perfeito simples (fui, foi). Czasowniki zbudowane na tych czterech nieregularnych dziedziczą ich wzorzec: manter -> mantinha, conter -> continha, provir -> provinha, compor -> compunha, supor -> supunha.

Forma ciągła w przeszłości: estava a + infinitivo

Żeby powiedzieć „robiłem” z dodatkowym naciskiem na to, że czynność była w toku, postaw estar w imperfeito i zachowaj ramę estar a + infinitivo z lekcji 9:

• Estava a ler quando chegaste. — Czytałem (właśnie), kiedy przyjechałeś.
• O que estavas a fazer às oito? — Co robiłeś o ósmej?

Sama forma imperfeito (lia, fazia) już znaczy „czytałem / robiłem”, więc ta dłuższa forma to opcjonalne podkreślenie, nie wymóg.

Formy i schematy

Regularne końcówki obok siebie — zwróć uwagę, że kolumny -er i -ir są identyczne:

Cztery czasowniki nieregularne w pełnej odmianie:

Przykłady

Typowe błędy

• A casa foi grande e teve um jardim -> A casa era grande e tinha um jardim — opis stanu w przeszłości bierze imperfeito, nie perfeito simples.
• Quando era criança, brinquei na rua (w znaczeniu nawyku) -> brincava na rua — powtarzany nawyk z dzieciństwa to imperfeito; brinquei znaczyłoby „bawiłem się raz”.
• falavamos, comiamos, iamos -> falávamos, comíamos, íamos — forma nós imperfeito zawsze nosi znak diakrytyczny; brak go to błąd ortograficzny.
• eu era zbudowane jako seava/erava -> eu era — ser jest nieregularny; nie ma dla niego regularnej formy -ava.
• eu tinha oddane jako tia/tinhava -> eu tinha — ter też jest nieregularny; temat to tinh-, nigdy ti- ani tinhav-.
• punhava / ponhia -> punha — imperfeito czasownika pôr to punha, a formy złożone idą za nim (compunha, supunha).
• Quero um café jako grzeczne polecenie -> Queria um café — żeby zabrzmieć uprzejmie, zamień czas teraźniejszy na imperfeito; sam czas teraźniejszy może zabrzmieć obcesowo.

Wskazówki

• Sprawdź po angielsku: jeśli zdanie da się przeformułować jako „used to…” albo „was …-ing”, pasuje imperfeito; jeśli to jedno zakończone zdarzenie („…-ed, i na tym koniec”), użyj perfeito simples z lekcji 20–21.
• Uczysz się na pamięć tylko dwóch regularnych wzorców (-ava dla -ar, -ia dla obu -er i -ir) oraz czterech czasowników nieregularnych (ser, ter, vir, pôr). Wszystko inne jest przewidywalne.
• Trzymaj perfeito simples i imperfeito jako zespół: perfeito przesuwa historię do przodu (a porta abriu-se), imperfeito trzyma tło w bezruchu (estava escuro, ninguém falava). Lekcja 23 ćwiczy wybór między nimi.
• Po łagodniejszą, brzmiącą bardziej po portugalsku prośbę sięgnij po queria, gostava de, podia, importava-se de zamiast czasu teraźniejszego: Gostava de ver o menu., Podia abrir a janela?
• Wypowiadaj formy nós na głos, z akcentem tam, gdzie stoi znak diakrytyczny — fa-lá-va-mos, co-mí-a-mos — żeby zapisany akcent stał się automatyczny.
• W Brazylii: forma ciągła w przeszłości to estar + gerundium w imperfeito — estava fazendo, estava lendo — dokładnie tam, gdzie portugalski europejski używa estava a fazer, estava a ler.