W skrócie

Portugalski nie ma końcówek typu „-er / -est”. Każde porównanie buduje się za pomocą małego słowa przed przymiotnikiem i, gdy trzeba, jednego po nim: mais … (do) que dla „bardziej … niż”, menos … (do) que dla „mniej … niż”, i tão … como dla „tak … jak”. Stopień najwyższy względny — „naj… w/z” — to po prostu przedimek określony plus mais / menos plus de: a cidade mais bonita de Portugal. Cztery codzienne przymiotniki — bom, mau, grande, pequeno — mają jednowyrazowe stopnie wyższe (melhor, pior, maior, menor), których nigdy nie wolno budować z mais. A „bardzo / niezwykle”, bez niczego do porównania, to stopień najwyższy bezwzględny: muito caro albo, jednym słowem, caríssimo.

Zasada

Bardziej, mniej i tak … jak

Trzy schematy pokrywają niemal wszystko, a przymiotnik pośrodku nadal zgadza się ze swoim rzeczownikiem (lekcja 5):

• Przewagi — mais + przymiotnik + (do) que: Ela é mais alta do que o irmão („Ona jest wyższa niż jej brat”). do jest opcjonalne — mais alta que o irmão jest równie poprawne — ale do que to pełniejsza, bardzo częsta forma europejska.
• Niższości — menos + przymiotnik + (do) que: Este telemóvel é menos caro do que aquele.
• Równości — tão + przymiotnik + como: O João é tão alto como o pai („tak wysoki jak”). (quanto może zastąpić como: tão alto quanto o pai.)

Żeby porównać ilość rzeczownika, zamień tão na tanto, które wtedy się zgadza: tanto / tanta / tantos / tantas … como — Tenho tanto trabalho como tu, Não há tantas casas como antes. Żeby porównać, jak bardzo dwie osoby coś robią, użyj tanto como po czasowniku: Ele trabalha tanto como eu.

Cztery nieregularne stopnie wyższe

To one potykają wszystkich. Nigdy nie mów mais bom ani mais grande:

• bom -> melhor („lepszy”), mau -> pior („gorszy”)
• grande -> maior („większy”), pequeno -> menor („mniejszy”)

Te same melhor / pior są też stopniem wyższym przysłówków bem i mal: Ela canta melhor do que eu, Hoje sinto-me pior.

Dwie kwestie właściwe portugalskiemu europejskiemu. Po pierwsze, grande ma tylko maior — mais grande w ogóle nie istnieje. Ale pequeno ma dwa akceptowane stopnie wyższe: menor i, powszechnie w Portugalii, mais pequeno — Este quarto é mais pequeno do que o outro jest całkowicie standardowym portugalskim europejskim. Po drugie, muito i pouco też się skracają: ich stopnie wyższe to po prostu mais i menos (mais dinheiro, menos tempo).

Stopień najwyższy względny: naj… w/z

Żeby powiedzieć, że coś jest naj(bardziej)/naj(mniej) w grupie, postaw przedimek określony przed mais / menos, a grupę wprowadź za pomocą de — nie em i nie que:

• Lisboa é a cidade mais bonita de Portugal.
• É o aluno menos aplicado da turma. (de + a = da, lekcja 2.)

Kiedy rzeczownik jest obecny, przymiotnik zachowuje swoje zwykłe miejsce po rzeczowniku, a pracę stopnia najwyższego wykonuje przedimek: o rapaz mais alto da turma, os dias mais curtos do ano. Cztery nieregularne używają tu też swoich jednowyrazowych form: o melhor restaurante da cidade, a pior nota da turma, o maior país da Europa.

Stopień najwyższy bezwzględny: bardzo / niezwykle

Ten nie porównuje niczego — po prostu wzmacnia przymiotnik. Dwie drogi:

1. muito + przymiotnik: muito caro, muito interessante.
2. Przyrostek -íssimo, który zgadza się jak każdy przymiotnik na -o (-íssimo / -íssima / -íssimos / -íssimas). Usuń ostatnią samogłoskę i dodaj go: caro -> caríssimo, bonito -> bonitíssimo, lento -> lentíssimo. Słowa kończące się na spółgłoskę dodają go do całego słowa, czasem ze zmianą pisowni: feliz -> felicíssimo; kilka na -il bierze zamiast tego formę książkową, łacińską -ílimo: fácil -> facílimo. Zwróć uwagę na odruch pisowni c/qu z przewodnika po wymowie i czytaniu: rico -> riquíssimo (c -> qu zachowuje głoskę [k]), oraz samo muito -> muitíssimo.

Garstka bardzo częstych przymiotników zapożycza książkowy, łaciński stopień najwyższy bezwzględny zamiast przyjmować -íssimo: bom -> ótimo, mau -> péssimo, grande -> máximo, pequeno -> mínimo. Pełny system -íssimo (razem z czułym zdrobnieniem -inho obok niego) jest ćwiczony w lekcji 41.

Porównywanie ilości: wielokrotności i ułamki

• Wielokrotności: o dobro (podwójnie), o triplo (potrójnie), o quádruplo — łączone z de: Paguei o dobro do preço normal, Ganha o triplo do que eu ganho.
• Ułamki: metade (połowa), um terço (jedna trzecia), um quarto (jedna czwarta), dois terços: Comi metade do bolo, Um terço dos alunos faltou.
• Dwa przydatne wzorce: cada vez mais / menos („coraz bardziej / coraz mniej”) — Está cada vez mais frio — i quanto mais …, mais … („im bardziej …, tym bardziej …”) — Quanto mais estudo, mais aprendo.

Formy i schematy

Schematy stopnia wyższego:

Zestaw nieregularny, we wszystkich stopniach:

Przykłady

Typowe błędy

• mais bom, mais grande -> melhor, maior — te cztery przymiotniki (bom, mau, grande, pequeno) mają jednowyrazowe stopnie wyższe; nigdy nie buduj ich z mais. (mais pequeno jest jednak poprawne w Portugalii.)
• o mais alto na turma / o mais alto que a turma -> o mais alto da turma — grupę po stopniu najwyższym wprowadza de (da, do, dos, das), nigdy em ani que.
• tão alto que o pai -> tão alto como o pai — „tak … jak” to tão … como, nie tão … que; schemat que należy tylko do mais / menos.
• tão dinheiro como tu -> tanto dinheiro como tu — przed rzeczownikiem porównujesz za pomocą tanto (które się zgadza), nie tão, które określa tylko przymiotniki i przysłówki.
• mais melhor, mais pior -> melhor, pior — jednowyrazowa forma jest już stopniem wyższym; żeby ją wzmocnić, powiedz muito melhor, bastante pior.
• o mais bom restaurante -> o melhor restaurante — nieregularna forma przechodzi też do stopnia najwyższego.
• muito caríssimo -> caríssimo (albo muito caro) — wybierz jedną drogę do „niezwykle”; nie nakładaj muito na -íssimo.

Wskazówki

• Myśl analitycznie: portugalski nigdy nie doczepia końcówki do przymiotnika tak, jak angielski dodaje „-er / -est”. Stawia mais albo menos z przodu i, gdy trzeba, (do) que z tyłu.
• Wypal sobie w pamięci cztery nieregularne formy jako jeden blok — melhor, pior, maior, menor — bo są wśród najczęstszych słów, jakie powiesz, a mais bom brzmi dla rodzimego ucha bardzo źle.
• Trzymaj te dwa małe słowa osobno: porównanie bierze (do) que („niż”); grupa stopnia najwyższego bierze de („w / z”). Mais alto do que ele, ale o mais alto da turma.
• -íssimo to twoje jednowyrazowe „bardzo”: lindíssimo, cansadíssimo, caríssimo. Używaj go dla podkreślenia w mowie i pamiętaj, że zawsze zgadza się z rzeczownikiem.
• W Brazylii: gramatyka jest identyczna, ale w jednym punkcie użycie przechyla się w drugą stronę — Brazylijczycy zdecydowanie wolą menor i rzadko mówią mais pequeno, które jest codzienną formą w Portugalii. Obie są poprawne; dopasuj się do normy, której się uczysz.
• Stopień najwyższy bezwzględny na -íssimo i przyrostki wielkości i emocjonalnego zabarwienia -inho / -ão tworzą jeden system — pełny obraz znajdziesz w lekcji 41.