W skrócie

Zaimki nieokreślone i określenia ilości to słowa, które mówią, ile, jak wiele i który bliżej nieokreślony: algum livro („jakaś książka”), muita gente („mnóstwo ludzi”), nada („nic”). Portugalski dzieli je na dwie rodziny, które trzeba trzymać osobno. Większość jest podobna do przymiotników i zgadza się z rzeczownikiem rodzajem i liczbą, dokładnie jak przymiotniki z lekcji 5: muito -> muita -> muitos -> muitas. Garstka to nieodmienne zaimki rodzaju nijakiego, które stoją samodzielnie i nigdy się nie zmieniają: tudo, nada, algo, alguém, ninguém. A jedna rzecz zaskakuje najbardziej osoby znające angielski: portugalski jest językiem podwójnego przeczenia. „Niczego nie chcę” to Não quero nada — dosłownie „nie chcę nic” — i to spiętrzone przeczenie jest poprawne, obowiązkowe i wszechobecne.

Zasada

Dwie rodziny

1. Odmienne (zgadzają się rodzajem i liczbą): algum, nenhum, todo, muito, pouco, tanto, outro, certo, vário(s). Stoją przed rzeczownikiem jak przymiotniki (alguns dias, muitas casas), a mogą też stać samodzielnie jako zaimki (Quero outra).
2. Nieodmienne zaimki rodzaju nijakiego (jedna stała forma, bez rzeczownika): tudo (wszystko), nada (nic), algo (coś), alguém (ktoś), ninguém (nikt). Wskazują bliżej nieokreślone osoby lub rzeczy w sposób abstrakcyjny i gramatycznie są zawsze trzecią osobą liczby pojedynczej.

Zgoda i pułapka muito

Odmienny zaimek nieokreślony przejmuje rodzaj i liczbę swojego rzeczownika: muito tempo, muita água, muitos amigos, muitas amigas. Ale to samo słowo muito / pouco jest też przysłówkiem, a jako przysłówek jest zastygłe — nigdy się nie zgadza. Kiedy więc muito określa ilość rzeczownika, zgadza się (muitos erros), ale kiedy określa przymiotnik albo czasownik, nie zgadza się: ela é muito simpática (nie muita simpática), elas trabalham muito. Opanowanie tego jednego rozróżnienia usuwa najczęstszy błąd na poziomie A2 w całym temacie.

Pary twierdząca/przecząca i miejsce não

Każdy twierdzący zaimek nieokreślony ma przeczącego partnera: algum <-> nenhum, alguém <-> ninguém, algo / alguma coisa <-> nada, sempre <-> nunca, também <-> também não / nem. To, gdzie stoi słowo przeczące, decyduje, czy potrzebujesz też não:

• Słowo przeczące po czasowniku -> zachowaj não przed czasownikiem: Não conheço ninguém. / Não tenho nenhum. / Não há nada.
• Słowo przeczące przed czasownikiem -> pomiń não (jedno przeczenie wystarczy): Ninguém veio. / Nunca fumei. / Nada mudou.

Oba wzorce to w portugalskim pojedyncze przeczenie gramatyczne; „podwójność”, którą widzisz w Não quero nada, jest wymagana, a nie błędem do poprawienia.

todo czy tudo

todo to odmienny przymiotnik „cały / każdy” i się zgadza; tudo to nieodmienny zaimek „wszystko”. Angielskie „all/everything” zlewa te dwa słowa w jedno, więc uczący się je mylą. Rozróżnij też:

• todo o dia = „cały dzień”; todos os dias = „każdego dnia”. Rzeczownik w liczbie pojedynczej z przedimkiem = cały; rzeczownik w liczbie mnogiej z przedimkiem = każdy.
• Portugalski europejski mówi toda a gente na „wszyscy” (portugalski brazylijski woli todo mundo).

cada, qualquer, ambos

• cada („każdy”) jest nieodmienne i zawsze bierze rzeczownik w liczbie pojedynczej: cada dia, cada pessoa; „każdy z osobna” to cada um / cada uma.
• qualquer („jakikolwiek / którykolwiek”) ma nieregularną liczbę mnogą quaisquer: qualquer pergunta -> quaisquer perguntas.
• ambos os / ambas as = „obaj, obie”: ambos os irmãos, ambas as mãos.

algo czy alguma coisa

Oba znaczą „coś”. W portugalskim europejskim alguma coisa to codzienny wybór w mowie (Queres alguma coisa?), natomiast algo jest nieco bardziej formalne lub pisane. Przeczeniem obu jest nada.

Formy i schematy

Odmienne zaimki nieokreślone — cztery formy zgody:

nenhum jest niemal zawsze używane w liczbie pojedynczej; liczby mnogie nenhuns / nenhumas istnieją, ale są rzadkie.

Słowa nieodmienne:

Pary twierdząca i przecząca:

Przykłady

Typowe błędy

• Quero nada. -> Não quero nada. — kiedy słowo przeczące stoi po czasowniku, portugalski europejski zachowuje não; podwójne przeczenie jest obowiązkowe, nie jest błędem do usunięcia.
• Ela é muita simpática. -> Ela é muito simpática. — przed przymiotnikiem muito jest przysłówkiem i pozostaje nieodmienne; zgadza się tylko wtedy, gdy określa ilość rzeczownika (muitas casas).
• Comi todo. -> Comi tudo. — „wszystko” to nieodmienny zaimek tudo; todo to zgadzający się przymiotnik (todo o bolo = cały tort).
• Todos os dia / cada dias -> todos os dias / cada dia — todos bierze rzeczownik w liczbie mnogiej, cada zawsze w liczbie pojedynczej.
• qualquer perguntas -> quaisquer perguntas (albo qualquer pergunta) — liczba mnoga qualquer to nieregularne quaisquer.
• Não tenho nenhum livros. -> Não tenho nenhum livro. — nenhum i jego rzeczownik zwykle występują w liczbie pojedynczej, nawet tam, gdzie angielski mówi „any” z liczbą mnogą.
• Alguém sabem -> Alguém sabe — alguém, ninguém, tudo, nada to trzecia osoba liczby pojedynczej i biorą czasownik w liczbie pojedynczej, choćby znaczenie wydawało się mnogie.

Wskazówki

• Każdy zaimek nieokreślony od razu przyporządkuj do jednej z dwóch grup: albo się zgadza (algum, nenhum, todo, muito, pouco, outro…), albo jest zastygłym zaimkiem rodzaju nijakiego (tudo, nada, algo, alguém, ninguém). Ten jeden podział rozstrzyga większość pytań o zgodę.
• Test na muito: stoi przed rzeczownikiem (zgadza się: muitos) czy przed przymiotnikiem / czasownikiem (zastyga: muito)? Jedno słowo, dwie funkcje.
• Ucz się przeczeń w parach z ich formami twierdzącymi (alguém/ninguém, algo/nada, sempre/nunca), a potem zastosuj zasadę miejsca: słowo przeczące po czasowniku zachowuje não; przed czasownikiem — pomiń je.
• Odróżniaj tudo (wszystko) od todo (cały, każdy), a todo o dia (cały dzień) od todos os dias (każdego dnia).
• alguém, ninguém, tudo, nada są wszystkie w liczbie pojedynczej — czasownik zostaje w liczbie pojedynczej, a ich przeczenia wpisują się wprost w przeczenie poznane w lekcji 15.