W skrócie

Umiesz już mówić o teraźniejszości (lekcja 6) i o tym, co dzieje się w tej sekundzie (lekcja 9). Ta lekcja daje ci dwa kolejne codzienne narzędzia, oba zbudowane na tym samym prostym schemacie — odmieniony czasownik posiłkowy plus bezokolicznik. Pierwsze to bliska przyszłość: ir („iść”) w czasie teraźniejszym plus bezokolicznik, Vou comer = „zamierzam zjeść” — w ten sposób portugalscy mówcy naprawdę mówią o planach, o wiele częściej niż jednowyrazowym czasem przyszłym, który poznasz później, w lekcji 32. Drugie to rodzina czasowników modalnych — poder, dever, ter de, precisar de — które pozwalają powiedzieć, co możesz, co powinieneś, co musisz i co potrzebujesz zrobić. W każdym przypadku odmieniasz tylko pierwszy czasownik; czynność zostaje w bezokoliczniku.

Zasada

ir + bezokolicznik — bliska przyszłość

Weź ir w czasie teraźniejszym (jest nieregularny — lekcja 7: vou, vais, vai, vamos, vão), a potem dodaj bezokolicznik czynności. To cały przepis:

• Vou estudar hoje à noite. — Zamierzam się dziś wieczorem uczyć.
• Vais gostar deste livro. — Ta książka ci się spodoba.
• Amanhã vamos visitar os meus pais. — Jutro odwiedzimy moich rodziców.

Między ir a bezokolicznikiem nie ma żadnego „a”. Hiszpański mówi voy a comer; portugalski mówi vou comer. Wstawienie tam a to najczęstszy pojedynczy błąd z tą konstrukcją. Bliska przyszłość obejmuje plany, przewidywania i decyzje podjęte przed chwilą (Vou ajudar-te = „pomogę ci”). Do prawdziwej, odległej lub bardziej formalnej przyszłości portugalski ma też jednowyrazowy czas przyszły, ale na razie go nie potrzebujesz — w mowie ir + infinitivo wykonuje niemal całą pracę.

Czasowniki modalne — móc, powinien, musieć, potrzebować

Czasownik modalny to czasownik, który podpiera inny czasownik, dodając odcień znaczenia: możliwość, obowiązek, radę. Portugalskie czasowniki modalne działają dokładnie jak peryfrazy, które już znasz — odmień modalny, główny czasownik zostaw w bezokoliczniku. Cztery zaprowadzą cię daleko:

• poder (móc) — umiejętność i pozwolenie: Posso entrar? („czy mogę wejść?”), Não podes fumar aqui („nie możesz tu palić”).
• dever (powinien) — rada i łagodny obowiązek: Deves descansar („powinieneś odpocząć”). Dever wyraża też prawdopodobieństwo: Ela deve estar em casa („ona pewnie jest w domu”).
• ter de (musieć) — rzeczywisty obowiązek lub konieczność: Tenho de ir („muszę iść”). Zwróć uwagę na łączące de.
• precisar de (potrzebować) — konieczność, nieco łagodniejsza niż ter de: Preciso de dormir („muszę się wyspać”). Tutaj także zwróć uwagę na łączące de — a precisar de działa też przed rzeczownikiem: Preciso de ajuda.

Podział do zapamiętania: poder i dever łączą się z bezokolicznikiem bezpośrednio, natomiast ter i precisar potrzebują przed nim de.

Formy i schematy

Bliska przyszłość — ir (czas teraźniejszy) + bezokolicznik, bez słowa łączącego:

Cztery czasowniki modalne w czasie teraźniejszym oraz łącznik, jaki każdy z nich przyjmuje przed bezokolicznikiem:

Tak jak w lekcji 9, tylko pierwszy czasownik zmienia się przez osobę i czas; bezokolicznik po nim nigdy się nie zmienia.

Przykłady

Typowe błędy

• Vou a comer -> Vou comer — portugalska bliska przyszłość to ir + infinitivo BEZ „a”; a należy do hiszpańskiego, nie do portugalskiego.
• Nós vai comer -> Nós vamos comer — odmień ir przez podmiot (vou, vais, vai, vamos, vão), zanim dodasz bezokolicznik.
• Vou comerei -> Vou comer — po vou / vais / vai… drugi czasownik to zwykły bezokolicznik, nigdy sam odmieniony.
• Posso a entrar? -> Posso entrar? — poder łączy się z gołym bezokolicznikiem, bez słowa łączącego (to samo dotyczy dever).
• Tenho ir -> Tenho de ir — obowiązek to ter de + infinitivo; de w portugalskim europejskim nie jest opcjonalne.
• Preciso estudar -> Preciso de estudar — w EP precisar zachowuje de przed bezokolicznikiem; pominięcie go to cecha brazylijska.
• Devo de estudar w znaczeniu „powinienem się uczyć” -> Devo estudar — dever + goły bezokolicznik znaczy „powinienem”; dodatkowe de jest staroświeckie lub regionalne, więc je pomijaj.

Wskazówki

• Dla codziennych planów ir + infinitivo to twoja podstawowa forma: Amanhã vou estudar brzmi w mowie dużo naturalniej niż formalny jednowyrazowy czas przyszły Amanhã estudarei (lekcja 32).
• Wszystkie te formy idą za wzorcem z lekcji 9 — „odmień pierwszy czasownik, drugi zostaw w bezokoliczniku”. Tylko posiłkowy zmienia się przez osobę.
• Ucz się każdego modalnego razem z jego słowem łączącym albo jego brakiem: poder + bezok., dever + bezok., ter de + bezok., precisar de + bezok.. Dwa czasowniki z „de” to te, w których uczący się najczęściej się mylą.
• dever ma drugą funkcję — „pewnie / musi być”: Ela deve estar a dormir = „ona pewnie śpi”. Oba użycia rozróżnia kontekst.
• Żeby grzecznie poprosić o pozwolenie, sięgnij po Posso + infinitivo?: Posso entrar?, Posso pagar com cartão?.
• W Brazylii: precisar zwykle pomija de przed bezokolicznikiem (preciso estudar), a ter que jest częstsze niż ter de. Oba są zrozumiałe w Portugalii, ale w swoim portugalskim europejskim zachowaj precisar de i ter de.