Czasowniki bezosobowe i het
B1 Onpersoonlijke werkwoorden 41 / 48
W skrócie
Niektóre niderlandzkie czasowniki nie mają prawdziwego „wykonawcy”. Używają het jako podmiotu pozornego, który sam w sobie nic nie znaczy — dokładnie jak angielskie it w it rains. Dotyczy to pogody (het regent) oraz stałych wyrażeń, takich jak het lukt me, het gaat om, het spijt me i het valt mee.
Zasada
W konstrukcji bezosobowej podmiotem jest zawsze het (3. osoba liczby pojedynczej). Czasownik przybiera więc zawsze końcówkę -t, i nie ma innej osoby, z którą mógłby się zgadzać.
Trzy grupy do rozpoznania:
- Czasowniki pogodowe. Występują tylko z het: het regent, het sneeuwt, het vriest, het waait. Nigdy nie można powiedzieć „ik regen”.
- Osoba, której to dotyczy, występuje jako dopełnienie, nie jako podmiot. Przy lukken, spijten, meevallen/tegenvallen osoba, na którą to działa, jest zaimkiem w roli dopełnienia (me, je, hem, ons…), a het pozostaje podmiotem: Het lukt me. (= udaje mi się / radzę sobie). Nie rób z tej osoby podmiotu.
- Stałe wyrażenia z het: het gaat om (chodzi o / liczy się), het gaat goed/slecht (sprawy idą dobrze/źle).
Formy i schematy
Czasowniki pogodowe odmieniają się tylko w formie z het:
| Czasownik | Czas teraźniejszy | Imperfectum | Perfectum (posiłkowy) |
|---|---|---|---|
| regenen (padać — deszcz) | het regent | het regende | het heeft geregend (hebben) |
| sneeuwen (padać — śnieg) | het sneeuwt | het sneeuwde | het heeft gesneeuwd (hebben) |
| waaien (wiać, być wietrznie) | het waait | het waaide | het heeft gewaaid (hebben) |
| vriezen (marznąć) | het vriest | het vroor | het heeft gevroren (hebben) |
Konstrukcja z osobą, której to dotyczy — het + czasownik + zaimek w roli dopełnienia:
| Schemat | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|
| het lukt + me/je/hem… | Het lukt me niet. | Nie udaje mi się. |
| het spijt + me… | Het spijt me. | Przykro mi. |
| het valt + me… + mee/tegen | Het valt me mee. | Jest lepiej, niż się spodziewałem. |
Uwaga: lukken oraz mee-/tegenvallen przybierają zijn w perfectum: het is me gelukt, het is meegevallen.
Przykłady
| Nederlands | Polski |
|---|---|
| Het regent al de hele dag. | Cały dzień pada. |
| Gisteren vroor het hard. | Wczoraj mocno marzło. |
| Het lukt me niet om het op te lossen. | Nie udaje mi się tego rozwiązać. |
| Het is me gelukt! | Udało mi się! |
| Het gaat om je gezondheid, niet om geld. | Chodzi o twoje zdrowie, nie o pieniądze. |
| Hoe gaat het? - Het gaat goed, dank je. | Jak się masz? — Idzie dobrze, dzięki. |
| Het spijt me, ik was te laat. | Przykro mi, spóźniłem się. |
| Het examen viel me mee; het viel anderen tegen. | Egzamin okazał się lepszy, niż się spodziewałem; innych rozczarował. |
Typowe błędy
- Regent hard vandaag. -> Het regent hard vandaag. — czasowniki pogodowe zawsze potrzebują podmiotu pozornego het.
- Ik luk het niet. -> Het lukt me niet. — przy lukken osoba jest dopełnieniem (me), nie podmiotem.
- Ik ben gelukt. -> Het is me gelukt. — podmiotem jest het, osoba, której to dotyczy, zostaje me.
- Het gaat over jouw veiligheid (gdy chodzi o „co się liczy”) -> Het gaat om jouw veiligheid. — gaan om = chodzić o coś/liczyć się; gaan over = dotyczyć (tematu).
- Mylenie tej pary: tegenvallen = gorzej niż się spodziewano (rozczarowujące), meevallen = lepiej niż się spodziewano — nie zamieniaj ich miejscami.
Wskazówki
- Podmiot pozorny het jest niezmienny: zawsze liczba pojedyncza, zawsze 3. osoba, więc czasownik zawsze kończy się na -t (czas teraźniejszy).
- Sposób na zapamiętanie: w tych czasownikach het to „pogodowe it” — nie niesie żadnego znaczenia, dokładnie jak angielskie it w it’s raining.
- Przy lukken, spijten, meevallen/tegenvallen: zapytaj „kogo to dotyczy?” i wstaw tę osobę jako zaimek w roli dopełnienia (me, je, hem, haar, ons, hen), nigdy jako podmiot.
- Odróżniaj podmiot pozorny het (ta lekcja) od słówka er (lekcja 36): het używa się dla pogody i tych stałych wyrażeń; er dla „there is/are” i podmiotów nieokreślonych.