Czasownik + czysty bezokolicznik
A2 Werkwoord + infinitief 31 / 48
W skrócie
Niewielka grupa czasowników łączy się z czystym bezokolicznikiem — bezokolicznikiem bez te — tak jak czasowniki modalne z lekcji 21. Czasownik odmieniony zostaje na drugim miejscu, a bezokolicznik trafia na koniec zdania. Gdy spotkają się dwa takie czasowniki, oba bezokoliczniki piętrzą się na samym końcu (Ik wil je leren zwemmen).
Zasada
Większość tych czasowników nazywa sposób poruszania się, postrzegania, sprawiania lub uczenia się jakiejś czynności i pozwala drugiemu czasownikowi (bezokolicznikowi) powiedzieć, jaka to czynność. Schemat jest taki sam jak przy modalnych:
Podmiot + czasownik odmieniony (drugie miejsce) + … + bezokolicznik (na końcu).
Czasowniki przyjmujące czysty bezokolicznik (bez te):
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| gaan | iść (i coś zrobić) / mieć zamiar | Ik ga slapen. |
| komen | przyjść (i coś zrobić) | Hij komt eten. |
| blijven | nadal coś robić / pozostawać | Zij blijft staan. |
| laten | pozwolić / zlecić zrobienie czegoś | Ik laat mijn haar knippen. |
| doen | sprawić, że ktoś coś zrobi — użycie ograniczone/książkowe | Dat doet me denken aan vroeger. |
| zien | widzieć | Ik zie hem komen. |
| horen | słyszeć | We horen de buren zingen. |
| voelen | czuć | Ik voel mijn hart kloppen. |
| leren | uczyć się / uczyć | Ik leer zwemmen. |
| helpen | pomagać | Ik help je afwassen. |
| + czasowniki modalne | kunnen, mogen, moeten, willen, zullen | Ik wil gaan. |
laten ma dwa codzienne znaczenia:
| Schemat | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| laten + bezokolicznik (znaczenie sprawcze) | zlecić / dać coś zrobić (komuś innemu) | Ik laat mijn auto wassen. = Oddaję samochód do mycia. |
| laten + bezokolicznik (znaczenie przyzwalające) | pozwolić komuś coś zrobić | Ze laat de kinderen spelen. = Ona pozwala dzieciom się bawić. |
Dwa bezokoliczniki się piętrzą. Jeśli czasownik odmieniony sam jest modalnym/„bezokolicznikowym”, a jego partnerem jest jeden z tych czasowników, na końcu pojawiają się dwa bezokoliczniki pod rząd. Czasownik odmieniony nadal zajmuje drugie miejsce:
- Ik wil je leren zwemmen. — Chcę cię nauczyć pływać.
- Ik ga mijn auto laten wassen. — Zamierzam oddać samochód do mycia.
- Je moet hem laten gaan. — Musisz pozwolić mu odejść.
Formy i schematy
Schemat zdania (jeden bezokolicznik)
| 1 | 2 (czasownik odmieniony) | środek | koniec (bezokolicznik) |
|---|---|---|---|
| Ik | ga | vanavond | koken. |
| Hij | laat | zijn fiets | repareren. |
| Ik | hoor | je wel | komen. |
Piętrzenie (dwa bezokoliczniki) — czasownik odmieniony na drugim miejscu, oba bezokoliczniki na końcu:
| 1 | 2 (odmieniony) | środek | koniec (bezokolicznik + bezokolicznik) |
|---|---|---|---|
| Ik | wil | je | leren zwemmen. |
| Je | moet | hem | laten gaan. |
| We | gaan | morgen | leren skiën. |
W czasie przeszłym złożonym (perfectum) te czasowniki nie przybierają imiesłowu przeszłego: zachowują bezokolicznik (tzw. „zastępczy bezokolicznik”, IPP). Zwróć uwagę, że gaan, komen, blijven łączą się z zijn:
| Czas teraźniejszy | Perfectum |
|---|---|
| Ik laat mijn auto wassen. | Ik heb mijn auto laten wassen. |
| Ik zie hem komen. | Ik heb hem zien komen. |
| Ik ga zwemmen. | Ik ben gaan zwemmen. |
| Hij blijft staan. | Hij is blijven staan. |
Przykłady
| Nederlands | Polski |
|---|---|
| Ga je mee wandelen? | Idziesz z nami na spacer? |
| Kom je vanavond eten? | Przyjdziesz dziś wieczorem na kolację? |
| Hij bleef rustig zitten. | Siedział dalej spokojnie / został na miejscu. |
| Ik laat mijn haar knippen. | Idę się ostrzyc. |
| Laat me even uitpraten. | Pozwól mi dokończyć mówić. |
| Ik hoorde de regen op het dak vallen. | Słyszałem, jak deszcz pada na dach. |
| Mijn moeder leerde mij fietsen. | Moja mama nauczyła mnie jeździć na rowerze. |
| Kun je me helpen de tafel dekken? | Możesz mi pomóc nakryć do stołu? |
Typowe błędy
- Ik ga te koken. / Ik laat mijn auto te wassen. -> Ik ga koken / Ik laat mijn auto wassen. — te czasowniki przyjmują czysty bezokolicznik; bez te (to schemat z lekcji 30).
- Ik laat wassen mijn auto. -> Ik laat mijn auto wassen. — bezokolicznik musi stać na końcu zdania.
- Ik heb mijn auto laten gewassen. -> Ik heb mijn auto laten wassen. — w perfectum drugi czasownik zostaje bezokolicznikiem, nie imiesłowem.
- Ik heb gaan zwemmen. -> Ik ben gaan zwemmen. — gaan, komen, blijven tworzą perfectum z zijn.
- Ik wil je zwemmen leren. -> Ik wil je leren zwemmen. — trzymaj grupę czasownikową razem na końcu; nie wsuwaj jednego bezokolicznika w środek.
Wskazówki
- Traktuj te czasowniki jak modalne: czasownik odmieniony na drugim miejscu, bezokolicznik(i) na końcu, bez te. Tylko hoeven (lekcja 21) i czasowniki z lekcji 30 używają te.
- laten to twoje codzienne „zlecić/dać coś zrobić”: Ik laat het repareren (Oddam to do naprawy). Ten sam czasownik znaczy też „zostawić/dać spokój”: Laat maar! (Zostaw to / Daj spokój).
- Dwa bezokoliczniki = oba trafiają na koniec i zostają razem: leren zwemmen, laten gaan, zien aankomen.
- helpen i leren dopuszczają też te, głównie gdy następuje po nich dłuższa fraza (Kun je me helpen de tafel te dekken? / Hij moet leren geduld te hebben.), ale wersja z czystym bezokolicznikiem jest w mowie najczęstsza (Ik help je afwassen. / Ik leer zwemmen.).
- Dla dłuższych grup trzech lub więcej czasowników (i dokładnego porządku w nich) zob. lekcję 47.