W skrócie

Essere („być”) i avere („mieć”) to dwa czasowniki, których nie da się odłożyć: oba są nieregularne, więc naucz się na pamięć po sześć form czasu teraźniejszego każdego. Uważaj na dwie pułapki — włoski mówi ho vent’anni i ho fame tam, gdzie angielski mówi „I am”, a „there is / there are” to c’è / ci sono, które zmienia się wraz z liczbą rzeczy.

Zasada

Essere — być

Używaj essere, by powiedzieć, kim lub jaki ktoś albo coś jest: tożsamość, narodowość, zawód, opis i miejsce.

• Tożsamość i narodowość: Marco è italiano.
• Zawód — bez przedimka przed nazwą zawodu: Sono studente.
• Opis — z przymiotnikiem, który zgadza się z podmiotem (lekcja 5): Siamo stanchi.
• Miejsce: Il libro è sul tavolo.

Zwróć uwagę, że sono pełni podwójną rolę: to zarówno io („jestem”), jak i loro („są”). Rozróżnia je podmiot albo kontekst — sono italiano („jestem Włochem”) wobec sono italiani („są Włochami”), gdzie końcówka przymiotnika to zdradza.

Avere — mieć

Używaj avere do posiadania — oraz do rodziny codziennych stanów, które angielski buduje z „to be”.

• Posiadanie: Ho una macchina. Hai un fratello?
• Wiek — angielskie „to be … years old”, włoskie „mieć … lat”: Anna ha vent’anni.
• Stany fizyczne i psychiczne — avere + rzeczownik, bez przedimka: Ho fame. Hai freddo?

Ponieważ fame, sete, freddo to rzeczowniki, a nie przymiotniki, wzmacniasz je przez molto, które zgadza się z rzeczownikiem: ho molta fame, ho molto sonno. Nigdy sono fame.

Wszystkie cztery formy z h — ho, hai, ha, hanno — są nieme: h nie wymawia się, ale w piśmie jest obowiązkowe, bo tylko ono oddziela je od innych słów (ho wobec o „lub”, ha wobec a „do”, hanno wobec anno „rok”).

C’è i ci sono — jest / są

By powiedzieć, że coś istnieje albo jest obecne gdzieś, włoski używa tylko trzeciej osoby: c’è i ci sono. W przeciwieństwie do angielskiego „there is/are” wybór to prawdziwa zgodność, więc ustal go w dwóch krokach.

• Krok 1 — spójrz na rzeczownik, który następuje, nie na nic przed nim. W c’è un problema czasownik zgadza się z un problema.
• Krok 2 — wybierz liczbę. Rzeczownik w lp. -> c’è; rzeczownik w lm. -> ci sono. Nic innego się nie zmienia: c’è una sedia, ci sono due sedie.

C’è zapisuje się jako ci + è z apostrofem i zachowuje akcent na è. Ci sono to dwa osobne słowa i nigdy nie bierze apostrofu. By zaprzeczyć jednemu albo drugiemu, postaw non z przodu: non c’è, non ci sono.

Nie myl egzystencjalnego c’è („jest, znajduje się”) z è („on/ona/to jest”): C’è un ristorante („Jest restauracja”) wobec È un ristorante („To jest restauracja”).

Formy i schematy

Czas teraźniejszy trybu oznajmującego obu czasowników — najużyteczniejsza tabela w tym kursie:

Stany wyrażane przez avere + rzeczownik (bez przedimka):

Zwrot egzystencjalny, lp. czy lm.:

Przykłady

Typowe błędy

• Sono venti anni -> Ho vent’anni — wiek wyraża się przez avere, nigdy przez essere.
• Sono fame -> Ho fame — głód, pragnienie, zimno i strach to rzeczowniki, które we włoskim „się ma”, a nie przymiotniki, którymi „się jest”.
• O due fratelli -> Ho due fratelli — h w ho, hai, ha, hanno jest nieme, ale w piśmie nigdy nieopcjonalne; oddziela ho od o („lub”).
• C’è due problemi -> Ci sono due problemi — zwrot egzystencjalny zgadza się z rzeczownikiem, który następuje: lp. c’è, lm. ci sono.
• Lui e italiano -> Lui è italiano — è („jest”) zawsze ma znak akcentu; gołe e to inne słowo znaczące „i”.

Wskazówki

• Przećwicz obie odmiany na głos, aż będą automatyczne. Prawie wszystko dalej na nich stoi, a to dwa najczęstsze czasowniki w języku.
• Formy z h to Twój zestaw niemych liter: ho, hai, ha, hanno. Mów je bez h, ale nigdy nie zapisuj bez niego.
• Praktyczna zasada dla idiomów z avere: jeśli po polsku mówisz „jestem głodny / zimno mi / śpię mi się / boję się / mam rację / mam 20 lat”, włoski prawie na pewno używa „mieć”. Tłumacz sens, nie słowa.
• C’è ma apostrof, bo to ci + è; ci sono to dwa czyste słowa. Jeśli przed rzeczownikiem możesz postawić liczbę, chcesz ci sono.