W skrócie

Ta lekcja pozwala powiedzieć „mimo że” i „natomiast” — przyznać przeszkodę i mimo to działać (przyzwolenie), albo zestawić dwie rzeczy przeciw sobie (przeciwstawienie). Współczesny hebrajski ma na każde z nich zgrabny zestaw, a jedna decyzja, która rządzi całą lekcją, to dokładnie ta, którą już poznałeś w lekcji o zdaniach przyczynowych: czy łącznik bierze goły rzeczownik, czy całe zdanie? Rzeczownik po przyimku, podmiot z czasownikiem po spójniku podrzędnym z ש־ (she-).

Codzienny podział jest czysty. Przy przyzwoleniu dołączasz rzeczownik przez למרות (lamrot, „mimo”) i zdanie przez למרות ש־ (lamrot she-) albo אף על פי ש־ (af al pi she-), oba w znaczeniu „mimo że / chociaż”. Przy przeciwstawieniu dołączasz rzeczownik przez לעומת (le’umat, „w przeciwieństwie do”) i zdanie przez בעוד ש־ (be’od she-, „natomiast / podczas gdy”). A ponieważ zdanie przyzwalające już wykonało pracę „mimo że”, zdanie główne wznawiasz nie przez אבל, lecz łącznikiem w rodzaju בכל זאת (bechol zot, „mimo to, jednak”).

Zasada

• Przyzwolenie jako rzeczownik: למרות, על אף, חרף. Gdy to, na co się godzisz, to tylko fraza rzeczownikowa, użyj przyimka. Codzienny to למרות (lamrot, „mimo / pomimo”): למרות הגשם יצאנו (lamrot ha-geshem yatzanu, „mimo deszczu wyszliśmy”). על אף (al af, „niezależnie od”) jest nieco bardziej formalne i wymienne: על אף הקושי המשכנו (al af ha-koshi hemshachnu, „mimo trudności kontynuowaliśmy”). W prozie literackiej spotkasz też חרף (cheref, to samo znaczenie): חרף הקשיים (cheref ha-kshayim, „mimo trudności”). Wszystkie trzy biorą rzeczownik — nigdy zdanie z odmienionym czasownikiem.

• Przyzwolenie jako zdanie: למרות ש־ i אף על פי ש־. Gdy przyzwolenie to całe zdanie (własny podmiot i czasownik), doczep je przez ש־. למרות ש־ (lamrot she-) to codzienne „mimo że”: למרות שהיה קר הלכנו לים (lamrot she-haya kar halachnu la-yam, „mimo że było zimno, poszliśmy nad morze”). אף על פי ש־ (af al pi she-, dosłownie «nawet na ustach, że») znaczy „mimo że” i brzmi nieco staranniej: אף על פי שהוא עייף הוא ממשיך לעבוד (af al pi she-hu ayef hu mamshich la’avod, „mimo że jest zmęczony, nadal pracuje”). ש zlewa się z następnym słowem, dokładnie jak przy מפני ש / כדי ש.

• Literackie spójniki przyzwalające przy zdaniu: הגם ש־ i אף כי. W piśmie spotkasz הגם ש־ (hagam she-, „chociaż”) i אף כי (af ki, „choć / chociaż”). הגם ש bierze ש jak pozostałe; אף כי jest samym łącznikiem i bierze zdanie wprost, bez ש: אף כי ניסה, לא הצליח (af ki nisa, lo hitzliach, „choć próbował, nie udało mu się”). Rozpoznawaj oba w tekście; w mowie mów למרות ש albo אף על פי ש.

• Przeciwstawienie jako rzeczownik: לעומת. By zestawić jeden rzeczownik z drugim — „w porównaniu z / w przeciwieństwie do / inaczej niż” — użyj לעומת (le’umat) + rzeczownik: לעומת אחי, אני מעדיף ספרים (le’umat achi, ani ma’adif sfarim, „w przeciwieństwie do brata wolę książki”). לעומת rządzi tylko rzeczownikiem; nigdy nie bierze ש.

• Przeciwstawienie jako zdanie: בעוד ש־ (i literackie ואילו). By przeciwstawić dwa całe zdania — „natomiast / podczas gdy” — użyj בעוד ש־ (be’od she-): בעוד שהצפון גשום, הדרום יבש (be’od she-ha-tzafon gashum, ha-darom yavesh, „podczas gdy na północy pada, południe jest suche”). W rejestrze bardziej literackim tę samą pracę robi ואילו (ve’ilu, „natomiast”), które otwiera drugie, przeciwstawne zdanie: הצפון גשום, ואילו הדרום יבש (ha-tzafon gashum, ve’ilu ha-darom yavesh). Zauważ, że בעוד ma też czasowe znaczenie „podczas gdy / gdy” — zob. Zdania czasowe (kshe-, lifnei she-, aharei she-); kontekst rozróżnia oba użycia, a gołe בעוד + słowo czasu znaczy „za [tyle czasu]” (בעוד שעה, be’od sha’a, „za godzinę”).

• Wznów łącznikiem, nie przez אבל. Spójnik przyzwalający już niesie „mimo że”, więc zdanie główne NIE może też zaczynać się od אבל („ale”). Zamiast tego możesz je wzmocnić łącznikiem przysłówkowym: בכל זאת (bechol zot, „mimo to / jednak”) albo jego bardziej formalnym bliźniakiem אף על פי כן (af al pi ken, „mimo to”): הוא למד ובכל זאת נכשל (hu lamad u-vechol zot nichshal, „uczył się i mimo to oblał”); היה קר, ואף על פי כן יצאנו (haya kar, ve-af al pi ken yatzanu). To wznowienie jest opcjonalne, ale bardzo naturalne; אבל po zdaniu przyzwalającym jest po prostu błędne.

• Przeciwstawienie łączące zdania: לעומת זאת, עם זאת, מצד אחד… מצד שני. Między dwoma osobnymi zdaniami sygnał przeciwstawienia daje לעומת זאת (le’umat zot, „dla odmiany / z drugiej strony”): אני אוהב קפה, לעומת זאת אשתי מעדיפה תה (ani ohev kafe, le’umat zot ishti ma’adifa te). עם זאת (im zot, „jednak / mimo to”) wprowadza zastrzeżenie: זה יקר, עם זאת זה שווה את זה (ze yakar, im zot ze shave et ze). A by zważyć dwie strony, użyj pary מצד אחד… מצד שני (mi-tzad echad… mi-tzad sheni, „z jednej strony… z drugiej strony”).

• Szyk wyrazów zostaje zwykły SVO. Żaden z tych łączników nie wywołuje inwersji. Po בעוד ש־, למרות ש־, לעומת זאת i pozostałych zdanie zachowuje zwykły szyk podmiot–orzeczenie–dopełnienie (zob. Szyk inny niż SVO, wysunięcie, temat i fokus o oznaczonych opcjach). Po prostu łącznik, a potem normalne zdanie.

Formy i schematy

Przyzwolenie — przyimki biorące frazę rzeczownikową:

Przyzwolenie — spójniki podrzędne biorące całe zdanie (podmiot + czasownik):

Przeciwstawienie — rzeczownik wobec zdania:

Łączniki międzyzdaniowe, które wznawiają lub łączą przeciwstawienie:

To samo słowo, ש robi różnicę — rzeczownik wobec zdania:

Przykłady

Typowe błędy

• למרות שהגשם יצאנו -> למרות הגשם יצאנו (lamrot ha-geshem yatzanu) — הגשם to rzeczownik, więc użyj gołego למרות; dodaj ש tylko przed pełnym zdaniem (למרות שירד גשם, „mimo że padał deszcz”).
• לעומת שאשתי מעדיפה תה -> בעוד שאשתי מעדיפה תה (be’od she-ishti ma’adifa te) — לעומת nigdy nie bierze ש ani zdania; by przeciwstawić całe zdanie, użyj בעוד ש (albo literackiego ואילו). לעומת rządzi tylko rzeczownikiem.
• למרות שהיה קר, אבל הלכנו לים -> למרות שהיה קר, בכל זאת הלכנו לים (lamrot she-haya kar, bechol zot halachnu la-yam) — zdanie przyzwalające już znaczy „mimo że”, więc nie odpowiadaj na nie przez אבל; wznów przez בכל זאת albo nie używaj nic.
• אף על פי הוא עייף -> אף על פי שהוא עייף (af al pi she-hu ayef) — by otworzyć zdanie z podmiotem i czasownikiem, אף על פי potrzebuje ש; goła fraza sama nie wprowadzi zdania z odmienionym czasownikiem.
• למרות הוא עייף הוא ממשיך -> למרות שהוא עייף הוא ממשיך (lamrot she-hu ayef hu mamshich) — przed zdaniem musisz dodać ש (למרות ש); gołe למרות bierze tylko rzeczownik.
• לאומת זאת אשתי מעדיפה תה -> לעומת זאת אשתי מעדיפה תה (le’umat zot ishti ma’adifa te) — słowo to לעומת z ע (z rdzenia „przeciw / naprzeciw”); zapis לאומת z א jest błędny.

Wskazówki

• Sortuj każdy łącznik według tego, co po nim NASTĘPUJE, dokładnie jak w lekcji o przyczynie: goły rzeczownik → למרות / על אף / לעומת; pełne zdanie (podmiot + czasownik) → למרות ש / אף על פי ש / בעוד ש. Pytaj: „czy zaraz będzie czasownik?”
• ש־ to zawias zdania. Zerwij go i wracasz do przyimka, który teraz chce rzeczownika. Dlatego למרות שהגשם i לעומת ש… są oba błędne: jedno dokleiło ש do rzeczownika, drugie do słowa, które w ogóle nie bierze ש.
• Przyzwolenie i jego wznowienie się nie podwajają. Jedno „mimo że” wystarczy: albo spójnik podrzędny (למרות ש…) z przodu, ALBO zwykłe zdanie zamknięte przez בכל זאת — nie אבל na wierzchu zdania przyzwalającego.
• codzienne wobec literackiego: w mowie mów למרות (ש), אף על פי ש, לעומת, בכל זאת; חרף, הגם ש, אף כי, ואילו, אף על פי כן zostaw na pismo i rejestr formalny.
• Uważaj na בעוד. Przeciwstawne בעוד ש = „natomiast”; czasowe בעוד ש = „podczas gdy / gdy” (równoczesność); gołe בעוד + słowo czasu = „za [tyle czasu]” (בעוד שבוע, „za tydzień”). Kontekst i obecność słowa czasu rozstrzygają dwuznaczność.
• Szyk wyrazów nigdy nie ulega inwersji. Po każdym z tych łączników zdanie jest zwykłym SVO — po prostu łącznik, a potem normalne zdanie.
• Trzymaj litery w ryzach: לעומת i על אף oba niosą ע; חרף zaczyna się od ח, nie od כ ani ה. Zamieniona spółgłoska gardłowa to błąd ortograficzny.