W skrócie

Lekcja o częstych gzarot (32) nauczyła Cię dwóch flagowych klas słabych — ל”ה (רצה, קנה) oraz czasowników pustych (בא, קם) — i pozwoliła traktować שמע, עבד, פתח, נתן, נסע, לקח jako „prawie mocne”. Ta lekcja zamyka zestaw. Obejmuje rdzenie, których słaba litera jest gardłowa (א/ה/ח/ע, czasem ר), plus trzy klasy „znikającej pierwszej spółgłoski rdzenia”: פ”נ (נ w pozycji 1), פ”י (י w pozycji 1) oraz פ”א (א w pozycji 1).

Dobra wiadomość: żadna z nich nie deformuje wszystkiego. Gardłowa, נ, י lub א zwykle zostawia czas teraźniejszy i przeszły wyglądające na mocne, a wygina czasownik tylko w jednym lub dwóch przewidywalnych miejscach — zwykle w czasie przyszłym i bezokoliczniku. Zamiast więc uczyć się całych nowych paradygmatów, uczysz się gdzie każda klasa odbiega od mocnego wzorca lekcji 6 / 21 / 37, a wszędzie indziej kopiujesz formy mocne.

Zasada

• Gardłowa, pozycja pe — samogłoska prefiksu czasu przyszłego/bezokolicznika zmienia się z i na a. עמד (amad, „stać”) i חשב (chashav, „myśleć”) wyglądają na mocne w czasie teraźniejszym (עומד omed, חושב choshev) i przeszłym (עמדתי amadti). Rozchodzą się tylko w czasie przyszłym i bezokoliczniku, gdzie mocny prefiks i (יכתוב yikhtov, לכתוב likhtov) staje się a: יעמוד (ya’amod), לעמוד (la’amod); יחשוב (yachshov), לחשוב (lachshov). Przy ע/ה samogłoska często jest echem pod gardłową (ya-a-mod).

• Gardłowa, pozycja ayin — samogłoska tematyczna czasu przyszłego zmienia się z o na a. בחר (bachar, „wybierać”) i שאל (sha’al, „pytać”) wyglądają na mocne w czasie teraźniejszym/przeszłym/bezokoliczniku (בוחר bocher, לבחור livchor; שואל sho’el, לשאול lish’ol). Jedyna odchyłka to samogłoska przyszłości między spółgłoskami rdzenia: mocne -o (yikhtov) staje się -a: יבחר (yivchar), ישאל (yish’al) — nigdy *yivchor.

• Gardłowa, pozycja lamed — wsuwany patach w czasie teraźniejszym/bezokoliczniku i samogłoska a w czasie przyszłym. Wyraz kończący się na ח lub ע po samogłosce o/i wypuszcza automatyczne, niepisane -a (patach genuva): שומע (shome’a), פותח (pote’ach), bezokoliczniki לשמוע (lishmoa), לפתוח (liftoach). Żeński czas teraźniejszy też bierze barwę a: שומעת (shoma’at), nie *shome’et. A samogłoska tematyczna czasu przyszłego znowu to a: ישמע (yishma), יפתח (yiftach). Czas przeszły zostaje mocny (שמע shama, שמעתי shamati).

• Pe-nun (פ”נ) — נ się asymiluje, gdy zamykałoby sylabę. W czasie przyszłym i bezokoliczniku נ z pozycji 1 znika (klasycznie podwajając następną literę): נפל (nafal, „padać”) → ייפול (yipol), ליפול (lipol); czas teraźniejszy/przeszły zostają mocne (נופל nofel, נפל nafal). נתן (natan, „dawać”) to nieregularna gwiazda — asymiluje נ także w czasie przeszłym (נתתי natati) i daje bezokolicznik לתת (latet), czas przyszły ייתן (yiten). Asymilacja przenosi się do hif’il: הגיע (higia, „przybyć”), הכיר (hikir, „znać/rozpoznać”).

• Pe-yod (פ”י) — yod wypada, a prefiks bierze tzere. ישב (yashav, „siedzieć/mieszkać”), ירד (yarad, „schodzić”), יצא (yatza, „wychodzić”), ידע (yada, „wiedzieć”) wyglądają na mocne w czasie teraźniejszym (יושב yoshev, יורד yored) i przeszłym (ישב yashav). Ale czas przyszły traci yod i barwi prefiks na e: ישב (yeshev), ירד (yered), יצא (yetze), ידע (yeda). Bezokolicznik staje się krótkim segolem la-…-et: לשבת (lashevet), לרדת (laredet), לצאת (latzet), לדעת (lada’at). W hif’il pe-yod przechodzi w vav/o: הוריד (horid, „sprowadzić w dół”), הוציא (hotzi, „wyjąć”).

• Pe-alef (פ”א) — mała zamknięta klasa, w której alef milknie, a prefiks czasu przyszłego bierze o. Tylko około pięciu częstych czasowników zachowuje się w ten sposób — przede wszystkim אכל (achal, „jeść”) i אמר (amar, „mówić”). Czas teraźniejszy/przeszły są mocne (אוכל ochel, אמר amar), ale czas przyszły ucisza א i zaokrągla prefiks do o: יאכל (yochal), תאכל (tochal), אוכל (ochal); יאמר (yomar). אכל zachowuje regularnie wyglądający bezokolicznik לאכול (le’echol); אמר ma nieregularny bezokolicznik לומר (lomar). Zwyczajne czasowniki pe-alef jak אסף (asaf) nie dołączają do tego klubu — idą za zwykłym wzorcem pe-gardłowym (יאסוף ye’esof).

Formy i schematy

Czasowniki gardłowe — pokazane tylko komórki, które ODBIEGAJĄ od mocnego pa’al; puste = tak samo jak we wzorcu mocnym.

Punkty odniesienia mocnego wzorca: czas teraźniejszy כותב (kotev) / כותבת (kotevet), przeszły כתב (katav), przyszły יכתוב (yikhtov), bezokolicznik לכתוב (likhtov).

Pe-nun (פ”נ) — asymilacja pojawia się w czasie przyszłym + bezokoliczniku (oraz w czasie przeszłym נתן):

Pe-yod (פ”י) — yod wypada w czasie przyszłym + bezokoliczniku; hif’il zamienia go na o:

Pe-alef (פ”א) — zamknięta klasa; alef milczy + prefiks o w czasie przyszłym:

Zauważ kolizję pe-alef: 1. os. lp. czasu przyszłego אוכל (ochal) jest pisana dokładnie jak czas teraźniejszy אוכל (ochel) — rozróżnia je tylko wypowiedziana samogłoska i słowo czasu.

Przykłady

Typowe błędy

• ינפול (yinpol) -> ייפול (yipol) — pe-nun נ asymiluje się w czasie przyszłym; nigdy nie wypływa na powierzchnię, by dać mocne *yinpol.
• לירוד (lirod) -> לרדת (laredet) — czasownik pe-yod traci yod; bezokolicznik to krótki segol la-…-et, nie mocna forma li-…-o.
• לאמור (le’emor) -> לומר (lomar) — אמר ma nieregularny bezokolicznik לומר; nie odbudowuj go na mocnym wzorcu. (Pisownia לאמור istnieje, ale tylko jako literackie lemor, „mówiąc / mianowicie”, nie jako codzienne „mówić”.)
• נתנתי (natanti) -> נתתי (natati) — נתן asymiluje końcowe נ w czasie przeszłym, więc „dałem” to natati, nie mocne *natanti.
• yivchor (יבחר) -> yivchar (יבחר) — czas przyszły ayin-gardłowy bierze samogłoskę tematyczną a; to yivchar, yish’al — tam gdzie mocny czasownik powiedziałby -o.
• lishmo (לשמוע) -> lishmoa (לשמוע) — końcowe ח/ע po o/i wymaga wsuwanego patach; wymawiaj końcówkę -oa/-ea, nigdy gołe *lishmo.
• ye’echol (יאכל) -> yochal (יאכל) — w czasie przyszłym pe-alef alef milknie, a prefiks zaokrągla się do o: yochal, tochal, ochal — alef nie jest wymawiany.

Wskazówki

• Zakotwicz każdy słaby czasownik przez czas teraźniejszy r.m. lp. + bezokolicznik. Bezokolicznik najgłośniej wykrywa klasę: לשבת mówi pe-yod, ליפול mówi pe-nun, לומר/לאכול mówią pe-alef, לעמוד mówi pe-gardłowy.
• Dla פ”נ, פ”י i פ”א odchyłka skupia się w czasie przyszłym i bezokoliczniku — czas teraźniejszy i przeszły zostają mocne. Naucz się tylko tych dwóch miejsc na czasownik i resztę kopiuj z lekcji 6 / 21.
• Wsuwany patach jest automatyczny i niepisany: wszystko kończące się na ח lub ע po o/i dostaje mówione -a — שומע (shome’a), פותח (pote’ach), לשמוע (lishmoa), לפתוח (liftoach).
• Samogłoska tematyczna czasu przyszłego przy gardłowej to a, nie o: lamed-gardłowy ישמע (yishma), יפתח (yiftach); ayin-gardłowy יבחר (yivchar), ישאל (yish’al).
• לקח (brać) to honorowy pe-nun: jego ל asymiluje się jak נ — czas przyszły ייקח (yikach), bezokolicznik לקחת (lakachat).
• נסע (jechać) siedzi w dwóch klasach naraz — pe-nun i lamed-gardłowy: czas przyszły ייסע (yisa) asymiluje נ i bierze gardłową samogłoskę tematyczną a, a jednak bezokolicznik zachowuje נ, לנסוע (linsoa).
• Rejestr (zob. lekcję 60): literackie „powie” to יאמר (yomar), ale codzienna mowa woli hif’il יגיד (yagid); oba to poprawny MIH.
• Hif’il też nie ucieka od tych klas: pe-nun nadal się asymiluje (הגיע higia, הכיר hikir), a pe-yod nadal zaokrągla się do o (הוריד horid, הוציא hotzi).