W skrócie

Codzienny hebrajski mówi „mój dom” dwoma słowami — הבית שלי (ha-bayit sheli), konstrukcją של z lekcji 10. Ale hebrajski ma też ściślejszy, jednowyrazowy sposób: przyspawuje posiadacza wprost do rzeczownika jako sufiks. הבית שלי staje się ביתי (beiti), „mój-dom”. To forma syntetyczna dzierżawczości — o literackim, formalnym zabarwieniu, ale nieopcjonalna: dla terminów pokrewieństwa i całego zestawu utartych zwrotów jest to forma normalna, oczekiwana. שמי דוד (shmi David) „nazywam się David”, לדעתי (le-da’ati) „moim zdaniem”, אשתי (ishti) „moja żona” — nikt nie mówi w nich השם שלי דוד.

Trzeba rozróżniać dwa zestawy sufiksów, dobierane według kształtu rzeczownika, nie posiadacza. Rzeczownik w liczbie pojedynczej przyjmuje rodzinę ביתי/ביתך/ביתו (beiti/beitcha/beito). Rzeczownik w liczbie mnogiej przyjmuje inną, dłuższą rodzinę zbudowaną na temacie sprzężonym -ei-: ספריי/ספריך/ספריו (sfarai/sfarecha/sfarav, „moje/twoje/jego książki”). Pomyl te dwa, a powiesz coś fałszywego: ספרו (sifro) to „jego książka”, ספריו (sfarav) to „jego książki”.

Zasada

• Sufiks zastępuje zarazem rodzajnik i של. Rzeczownik z sufiksem oznacza już „ten X mój”, więc nie dodajesz do niego ה־ ani nie dodajesz של. „Mój dom” to ביתי (beiti) — nigdy הביתי, nigdy ביתי שלי. Powiedz to albo syntetycznie (ביתי), albo analitycznie (הבית שלי), ale nigdy jednocześnie oboma sposobami.

• Rzeczowniki w liczbie pojedynczej przyjmują zestaw ביתי. Przy rzeczowniku rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej temat często zmienia samogłoskę (בית bayit → beit-), a końcówki to ־י/־ך/־ו/־ה/־נו/־כם/־ם: ביתי (beiti), ביתך (beitcha / beitech), ביתו (beito), ביתה (beitah), ביתנו (beitenu), ביתכם (beitchem), ביתם (beitam). To dokładnie te same sufiksy, które poznałeś przy przyimkach z tematem pojedynczym w lekcji 17 — pomyśl o לו (lo), a dzierżawczy ־ו na rzeczowniku to to samo ־ו.

• Rzeczowniki w liczbie mnogiej przyjmują zestaw ספריי, na temacie sprzężonym -ei-. Rzeczownik w liczbie mnogiej najpierw przechodzi w formę sprzężoną — ספרים (sfarim) → forma sprzężona ספרי (sifrei-) — i na niej osadzają się sufiksy: ספריי (sfarai), ספריך (sfarecha), ספריו (sfarav), ספריה (sfareha), ספריהם (sifreihem). To dokładnie ten sam zestaw przyimków z tematem mnogim z lekcji 17 (עליי/עליו/עליה, alai/alav/aleha) oraz temat smichut z lekcji 23 i 52 — masz już tę maszynerię.

• Czytaj ־יו jako -av i uważaj na dodatkowy jod. ספריו to sfarav („jego książki”), nie „sfariyu”; אביו to aviv („jego ojciec”). A ten pojedynczy jod ma znaczenie: ספרו (sifro) = „jego książka” (rzeczownik w liczbie pojedynczej + sufiks pojedynczy), a ספריו (sfarav) = „jego książki” (rzeczownik w liczbie mnogiej + sufiks mnogi). Nigdy nie nakładaj sufiksu pojedynczego na znaczenie mnogie.

• Żeńskie ־ה przechodzi w ־ת przed sufiksem. Rzeczownik rodzaju żeńskiego na ־ה najpierw przechodzi w swoją formę sprzężoną na ־ת: משפחה (mishpacha) → משפחתי (mishpachti) „moja rodzina”, משפחתו (mishpachto) „jego rodzina”; דעה (de’a, „opinia”) → דעתי (da’ati), skąd zwrot לדעתי (le-da’ati) „moim zdaniem”. Nie można dodać sufiksu do samego ־ה: משפחהי jest niemożliwe.

• Terminy pokrewieństwa i niektóre zwroty mają nieregularne tematy. Garść bardzo częstych słów przebudowuje się przed sufiksem: אישה (isha) → אשתי (ishti) „moja żona”, אשתו (ishto) „jego żona”; אב (av) → אבי (avi) „mój ojciec”, אביו (aviv) „jego ojciec”; אח (ach) → אחי (achi), אחיו (achiv); בן (ben) → בני (bni) „mój syn”, בנו (bno). Liczba mnoga הורים (horim, „rodzice”) używa zestawu mnogiego: הוריי (horai) „moi rodzice”, הוריו (horav). To właśnie te słowa, w których forma syntetyczna jest codzienną normą.

• Rzeczownik z sufiksem jest określony, więc jego przymiotnik przyjmuje ה־. Ponieważ ביתי oznacza już „ten dom mój”, zgadzający się przymiotnik zachowuje się jak po każdym rzeczowniku określonym (lekcja 7): ביתי הגדול (beiti ha-gadol) „mój duży dom”, z ה־ na przymiotniku. Bez ה־ ביתי גדול (beiti gadol) nie jest już frazą — to całe zdanie, „mój dom jest duży”.

Formy i schematy

Sufiksy rzeczownika w liczbie pojedynczej — na בית (bayit, „dom”), temat beit-:

Sufiksy rzeczownika w liczbie mnogiej — na ספרים (sfarim, „książki”), temat sprzężony sifrei-:

Rzeczownik pojedynczy wobec mnogiego — pułapka „jego” (jeden jod zmienia liczbę):

Zmiana żeńskiego ־ה→־ת oraz nieregularności w pokrewieństwie i zwrotach (z komórkami „mój” i „jego”):

Przykłady

Typowe błędy

• ספרו (na „jego książki”) -> ספריו (sfarav) — ספרו (sifro) to „jego książka”, jedna książka; „jego książki” wymaga tematu mnogiego z dodatkowym jodem, ספריו.
• ביתי שלי -> ביתי (beiti) — sufiks oznacza już „mój”; nie podwajaj tego przez של. Powiedz ביתי albo הבית שלי, nigdy oboje naraz.
• הביתי -> ביתי (beiti) — rzeczownik z sufiksem jest już określony, więc nie przyjmuje własnego ה־.
• ביתי גדול (znaczy „mój duży dom”) -> ביתי הגדול (beiti ha-gadol) — przymiotnik przy rzeczowniku określonym wymaga ה־; bez niego ביתי גדול jest zdaniem „mój dom jest duży”.
• משפחהי -> משפחתי (mishpachti) — żeńskie ־ה przechodzi w ־ת przed sufiksem.
• אבו (na „jego ojciec”) -> אביו (aviv) — „ojciec” przebudowuje się na temacie אבי־; „jego ojciec” to אביו, czytane aviv, nie „avo”.

Wskazówki

• Wybierz zestaw według rzeczownika, nie posiadacza: rzeczownik w liczbie pojedynczej → rodzina ביתי; rzeczownik w liczbie mnogiej → rodzina ספריי. „Jego książka” ספרו wobec „jego książki” ספריו rozstrzyga się tym jednym jodem.
• Oba zestawy sufiksów poznałeś już przy przyimkach (lekcja 17): לו (lo) odzwierciedla pojedynczy ־ו, a עליו/עליה (alav/aleha) odzwierciedlają mnogi ספריו/ספריה. Te same końcówki, nowy nosiciel.
• Czytaj końcówkę ־יו jako -av: ספריו = sfarav, אביו = aviv. Wygląda jak „-iyu”; nie jest.
• Zmiana żeńskiego ־ה→־ת oraz mnogi temat na -ei- to po prostu smichut (lekcje 23 / 52) w akcji — rzeczownik najpierw przechodzi w formę sprzężoną, a dopiero potem przyjmuje sufiks.
• Rejestr: syntetyczne ביתי jest literackie/formalne, a mowa codzienna opiera się na הבית שלי (lekcja 10). Ale niektóre słowa żyją niemal wyłącznie w formie z sufiksem — שמי, לדעתי, אשתי, בעלי, אחי — twórz je z sufiksem. Pełna dyglosja to lekcja 60.
• Pamiętaj o określoności: żadnego ה־ na rzeczowniku z sufiksem, ale ה־ owszem trafia na każdy zgadzający się przymiotnik — ביתי הגדול, ספריי החדשים.
• Terminy pokrewieństwa to najbardziej opłacalne miejsce do ćwiczenia: אבי, אמי, אחי, אחותי, בני, בתי, אשתי, בעלי, הוריי. Zapamiętaj je jako gotowe słowa.
• Niewokalizowane ־ך kryje podział m/ż: שמך to shimcha do mężczyzny, ale shmech do kobiety, dokładnie jak לך to lecha/lach (lekcja 17).