W skrócie

Czas przeszły (lekcja 21) zawieszał znaczniki osoby na końcu tematu. Przyszły robi odwrotnie: znaczy osobę głównie przedrostkiem — א / ת / י / נ (e / t / y / n) doklejonym z przodu — a końcówkę dodaje tylko w kilku formach. Na tym samym rdzeniu כ־ת־ב (k-t-v, „pisać”) otrzymujesz więc אכתוב (ekhtov, „napiszę”), תכתוב (tikhtov, „napiszesz/napisze [ona]”), יכתוב (yikhtov, „napisze [on]”), נכתוב (nikhtov, „napiszemy”).

To mocny czas przyszły pa’al — codzienne narzędzie do planów, przewidywań i (w 2. osobie) grzecznych sugestii we współczesnym hebrajskim: מחר נשמור על הבית (machar nishmor al ha-bayit, „jutro popilnujemy domu”), תסגור בבקשה את הדלת (tisgor bevakasha et ha-delet, „zamknij proszę drzwi”). Zostajemy przy rdzeniach mocnych (שלמים, shlemim) z lekcji 21; rdzenie słabe i pozostałe binyany przyjdą później.

Zasada

• Osoba jest tu przedrostkiem, nie końcówką. Cztery litery przedrostkowe niosą „kto”: א (1.os.lp., „ja”), ת (2. osoba i 3.os.lp.ż.), י (3.os.lp.m. i 3. osoba lm.), נ (1.os.lm., „my”). Dwie końcówki samogłoskowe dzielą formy dalej: ־י (-i) znaczy 2.os.lp.ż., a ־ו (-u) znaczy liczbę mnogą. Wszystko to przedrostek + temat (+ końcówka).

• Temat to ten sam mocny szkielet spółgłoskowy, który już znasz. Dla czasownika z tematem na -o temat przyszłego to ־כתוב־ (-ktov): dodaj przedrostek i masz ekhtov / tikhtov / yikhtov / nikhtov. Trzy litery rdzenia nigdy się nie zmieniają; zmienia się tylko przód (a czasem i koniec).

• Samogłoska tematyczna to o dla klasy domyślnej — zapisywana literą ו. W ktiv male o siedzi jako ו między 2. a 3. spółgłoską rdzenia: יכתוב (yikhtov), תשמור (tishmor), יסגור (yisgor), יגמור (yigmor). Naucz się formy 3.os.lp.m. יכתוב jako punktu odniesienia i doklejaj do niej kolejne przedrostki.

• Przedrostek 1.os.lp. to e, pozostałe trzy to i. Mówimy אכתוב (ekhtov), nie *ikhtov — przedrostek א przyjmuje samogłoskę e. Przedrostki ת / י / נ przyjmują i: tikhtov, yikhtov, nikhtov. Pomylenie tego (*ikhtov, albo bardzo częste *אני יכתוב) to klasyczny błąd.

• Samogłoska tematyczna wypada przed końcówką samogłoskową — a jej litera ו wypada razem z nią. Dodaj ־י (2.os.lp.ż.) albo ־ו (liczba mnoga), a o wypadnie: תכתוב → תכתבי (tikhtov → tikhtevi), יכתוב → יכתבו (yikhtov → yikhtevu). Zwróć uwagę na zapis: ו, którym zapisywano o, znika (תכתבי, nie *תכתובי). Nie zostawiaj tu żadnego o — to tikhtevi / yikhtevu, nigdy *tikhtovi / *yikhtovu.

• Pierwsza spółgłoska rdzenia typu begadkefat mięknie po samogłosce przedrostka. Ponieważ przedrostek kończy się samogłoską, ב / כ / פ otwierające rdzeń stają się szczelinowe: כתב → יכתוב (yikhtov, nie *yiktov), בדק → יבדוק (yivdok), פתח → יפתח (yiftach). To dzieje się automatycznie — nie wymawiaj twardo pierwszej spółgłoski.

• Druga klasa bierze a zamiast o — typowe dla rdzeni gardłowych. Gdy środkowa lub ostatnia spółgłoska rdzenia jest gardłowa (ח / ע / ה / א), samogłoska tematyczna to zwykle a: ש־מ־ע → ישמע (yishma), פ־ת־ח → יפתח (yiftach). Kilka bardzo częstych czasowników bez rdzenia gardłowego zachowuje się tak samo, przede wszystkim ל־מ־ד → ילמד (yilmad, „nauczy się”). Samogłoska a wypada przed końcówką samogłoskową dokładnie tak jak o: ילמד → ילמדו (yilmad → yilmedu), ישמע → ישמעו (yishma → yishme’u).

• תכתוב to dwie osoby naraz. Bez niqqud (i bez różnicy nawet w wymowie) תכתוב (tikhtov) to zarówno 2.os.lp.m. „ty (m) napiszesz”, jak i 3.os.lp.ż. „ona napisze”. Zaimek lub kontekst pozwala je rozróżnić — אתה תכתוב wobec היא תכתוב — tak samo jak w przypadku kolizji z czasu przeszłego z lekcji 21.

• Brak literackiego rodzaju żeńskiego liczby mnogiej, brak kohortatywu. Współczesny hebrajski nie ma żeńskiej formy liczby mnogiej תכתובנה / תכתבנה: forma męska liczby mnogiej תכתבו / יכתבו obejmuje też kobiety. I nie ma kohortatywu ־ה w 1.os.lp. — mówi się אשמור (eshmor), nigdy biblijnego *אשמרה. Liczba mnoga to zawsze ־ו dla obu rodzajów.

Formy i schematy

Pełen czas przyszły pa’al na rdzeniu כ־ת־ב (pisać) — temat o:

Przedrostki i końcówki, w czystej postaci (ten sam zestaw dla każdego mocnego czasownika pa’al):

Klasa z tematem a (gardłowa) na rdzeniu ל־מ־ד (uczyć się):

Jeszcze dwa czasowniki z tematem a i prawdziwym rdzeniem gardłowym: ש־מ־ע → ישמע (yishma), liczba mnoga ישמעו (yishme’u); פ־ת־ח → יפתח (yiftach), liczba mnoga יפתחו (yiftechu).

Redukcja z bliska — samogłoska tematyczna wypada przed końcówką samogłoskową:

Przeszły a przyszły: gdzie mieszka znacznik osoby (rdzeń כ־ת־ב):

Przykłady

Typowe błędy

• אכתוב (ikhtov) -> אכתוב (ekhtov) — przedrostek א w 1.os.lp. przyjmuje e, nie i.
• אני יכתוב -> אני אכתוב (ekhtov) — 1.os.lp. używa przedrostka א; *יכתוב (yikhtov) to „on napisze”.
• תכתובי (tikhtovi) -> תכתבי (tikhtevi) — samogłoska tematyczna o wypada przed ־י, a jej litera ו wypada też w zapisie.
• יכתובו (yikhtovu) -> יכתבו (yikhtevu) — ten sam zanik przed liczbą mnogą ־ו: bez o, bez ו.
• תכתובנה -> תכתבו (tikhtevu) — współczesny hebrajski nie ma formy żeńskiej liczby mnogiej; forma na ־ו obejmuje też kobiety.
• אשמרה (kohortatyw) -> אשמור (eshmor) — brak biblijnego ־ה w 1.os.lp.; zwykły czas przyszły to eshmor.
• הוא ילמוד (yilmod) -> הוא ילמד (yilmad) — ל־מ־ד to czasownik z tematem a, więc jego czas przyszły to yilmad, nie wzorzec na o *yilmod.
• הוא יכתוב (yiktov) -> הוא יכתוב (yikhtov) — spółgłoska begadkefat כ mięknie po samogłosce przedrostka: mówi się yikhtov, nie yiktov.

Wskazówki

• Buduj każdą formę jako przedrostek + temat (+ końcówka). Zapamiętaj cztery przedrostki א / ת / י / נ i dwie końcówki ־י (2.os.lp.ż.) oraz ־ו (liczba mnoga), a reszta jest automatyczna.
• Zapamiętaj samogłoski przedrostków: e dla 1.os.lp. (ekhtov, elmad), i dla pozostałych trzech (tikhtov, yikhtov, nikhtov). Zbłąkane *ikhtov i *אני יכתוב to dwa najczęstsze błędy.
• Przed końcówką samogłoskową samogłoska tematyczna wypada: tikhtov → tikhtevi, yikhtov → yikhtevu (temat o), yilmad → yilmedu (temat a) — a w temacie o razem z nią wypada zapisana litera ו.
• Pierwsza spółgłoska rdzenia typu begadkefat mięknie po przedrostku: כתב → yikhtov, בדק → yivdok, פתח → yiftach. Nie wymawiaj jej twardo.
• תכתוב (tikhtov) to zarówno „ty (m) napiszesz”, jak i „ona napisze” — opieraj się na zaimku, żeby je rozróżnić, dokładnie tak jak przy niewokalizowanym czasie przeszłym.
• W codziennym współczesnym izraelskim hebrajskim czas przyszły w 2. osobie pełni też funkcję łagodnej prośby lub sugestii: תסגור בבקשה את הדלת („zamknij proszę drzwi”). Prawdziwy tryb rozkazujący pojawia się w lekcji 38.
• Zakotwicz plan lub przewidywanie słowem czasu — מחר (machar, „jutro”), בשבוע הבא (ba-shavua ha-ba, „w przyszłym tygodniu”), אחר כך (achar kach, „potem”) — żeby utrzymać się w czasie przyszłym.
• Nigdy nie dodawaj żeńskiej formy liczby mnogiej ani kohortatywu ־ה w 1.os.lp.: liczba mnoga to zawsze ־ו dla obu rodzajów, a we współczesnym hebrajskim kohortatywu nie ma.