W skrócie

W lekcji 15 nauczyłeś się, że określone dopełnienie bliższe dostaje mały wskaźnik את (et): אני רואה את הכלב (ani roe et ha-kelev), „widzę psa”. Ale co się dzieje, gdy dopełnieniem jest zaimek — „widzę go”, „ona kocha mnie”? Hebrajski nie zostawia zaimka jako wolnego słowa po את. Zamiast tego zaimek zrasta się z את jako sufiks, dając jedno słowo: אותו (oto, „jego/to”), אותי (oti, „mnie”), אותה (ota, „ją/to”).

To dokładnie ten sam mechanizm zrostu, który poznałeś już przy של w lekcji 10 (שלי/שלך/שלו) oraz przy przyimkach w lekcji 17 (לי/לך/לו). Tutaj podstawą niosącą sufiksy jest אות־ (ot-), odmieniona forma wskaźnika dopełnienia. Ponieważ zaimek jest z natury określony („jego” zawsze oznacza konkretnego jego), ta odmieniona forma את jest obowiązkowa — nie istnieje wersja z dopełnieniem-zaimkiem bez niej, dokładnie odwrotnie niż w przypadku dopełnień nieokreślonych z lekcji 15, które w ogóle nie biorą את.

Zasada

• Zaimkowe dopełnienie bliższe zrasta się z את — nigdy את + wolny zaimek. Nie możesz powiedzieć אני אוהב את הוא na „kocham go”. Zaimek הוא topi się ze wskaźnikiem i powstaje jedno słowo: אני אוהב אותו (ani ohev oto). Tak samo z każdą osobą: „mnie” to אותי (oti), „ją” to אותה (ota), „ich” to אותם (otam).

• Podstawą jest אות־ (ot-) i przyjmuje ten sam zestaw sufiksów, który już znasz. Końcówki to znajoma rodzina -i / -cha (r.m.) ~ -ach (r.ż.) / -o / -a / -nu / -am / -an — ten sam zestaw, który niosą של i ל. Jeśli więc potrafisz utworzyć שלי/שלך/שלו (sheli/shelcha/shelo) z lekcji 10 oraz לי/לך/לו (li/lecha/lo) z lekcji 17, znasz już większość tego paradygmatu; wystarczy zmienić podstawę na אות־.

• Jeden zapis אותך, dwa odczyty. Jak inne sufiksowane formy drugiej osoby liczby pojedynczej w hebrajskim, „ty” rozdziela się na męski/żeński pod jednym zapisem bez niqqud: אותך to otcha do mężczyzny, ale otach do kobiety. Litery są identyczne; rodzaj adresata decyduje o samogłosce — dokładnie jak z לך (lecha/lach) w lekcji 17.

• Nie ma osobnego „to”. Hebrajski nie ma zaimka nijakiego. אותו (oto) obejmuje zarówno „jego”, jak i „to” dla rzeczownika rodzaju męskiego; אותה (ota) obejmuje zarówno „ją”, jak i „to” dla rzeczownika rodzaju żeńskiego. To, do czego odnosi się „to”, decyduje, którego użyjesz.

• „Wy” ma formę staranną i formę potoczną. Normatywne formy dopełnienia to אתכם / אתכן (etchem / etchen, „wy” r.m./r.ż. lm.), zbudowane na gołej podstawie את־. W potocznym języku mówionym ludzie regularyzują je do אותכם / אותכן (otchem / otchen), dopasowując je do podstawy אות־ wszystkich innych form. Obie są zrozumiałe; אתכם to forma do starannej prozy, natomiast אותכם jest w mowie powszechna i niczym niewyróżniająca się.

• Dopełnienia zaimkowe są z natury określone → wskaźnik jest obowiązkowy. W lekcji 15 dopełnienie nieokreślone nie brało את (אני רואה כלב, ani roe kelev, „widzę psa”). Zaimek nigdy nie może być nieokreślony — „jego”, „ich” zawsze wskazują coś konkretnego — więc odmieniona forma את nigdy nie jest tu opcjonalna. Nie istnieje coś takiego jak goły zaimek jako dopełnienie.

• Uważaj na rekcję czasownika — nie każdy czasownik ma dopełnienie bliższe. Niektóre czasowniki rządzą przyimkiem zamiast את, i wtedy dopełnienie jedzie na tym przyimku, a nie na אות־. Klasyczną pułapką jest לעזור (la’azor, „pomagać”), który rządzi ל: „pomogłem mu” to עזרתי לו (azarti lo), nigdy עזרתי אותו. Ucz się każdego czasownika razem z przyimkiem, którego wymaga (pełna lista jest w lekcji 59).

• Istnieje literacka forma związana, ale mówi się formą analityczną. Formalny i literacki hebrajski może dołączyć zaimek dopełnienia wprost do czasownika: ראיתיו (re’itiv, „widziałem go”), אהבתיה (ahavtiha, „kochałem ją”). Rozpoznawaj je w książkach, ale w codziennym współczesnym hebrajskim zawsze rozdzielasz je na czasownik + אותו: ראיתי אותו (ra’iti oto).

Formy i schematy

Pełna odmiana את — zaimki dopełnienia (podstawa אות־, ot-):

Ten sam zestaw sufiksów w trzech poznanych już „silnikach” — jedna rodzina końcówek, trzy podstawy:

Dopełnienie pełnym rzeczownikiem a dopełnienie zaimkiem — to samo miejsce, inny kształt:

Przykłady

Typowe błędy

• אני אוהב את הוא -> אני אוהב אותו (ani ohev oto) — zaimek nigdy nie stoi jako wolne słowo po את; zrasta się z nim, dając אותו.
• ראיתי את היא -> ראיתי אותה (ra’iti ota) — ta sama zasada dla „ją”: jedno zrośnięte słowo אותה, a nie את plus zaimek היא.
• עזרתי אותו (miało znaczyć „pomogłem mu”) -> עזרתי לו (azarti lo) — לעזור rządzi ל, więc jego dopełnienie jedzie na לו, a nie na dopełnieniu bliższym אות־.
• אותך odczytane jako otcha do kobiety -> אותך odczytane jako otach — jeden zapis, dwa odczyty: otcha do mężczyzny, otach do kobiety, wybierane według rodzaju adresata.
• אני מכיר הוא -> אני מכיר אותו (ani makir oto) — dopełnienie zaimkowe jest z natury określone, więc musi nieść wskaźnik; goły zaimek nie może być dopełnieniem.
• ראיתיו w rozmowie -> ראיתי אותו (ra’iti oto) — związany literacki sufiks ראיתיו należy do formalnego pisma; codzienny hebrajski używa formy analitycznej אותו.

Wskazówki

• Buduj każdą formę tak samo: weź podstawę אות־ (ot-) i doklej znaną ci już końcówkę osobową — -i, -cha/-ach, -o, -a, -nu, -am, -an. Jeśli potrafisz powiedzieć שלי/שלו i לי/לו, potrafisz powiedzieć אותי/אותו.
• Dopełnienie zaimkowe zawsze potrzebuje wskaźnika: nie ma „gołego zaimka” jako dopełnienia, tak jak istnieje goły rzeczownik nieokreślony jako dopełnienie. Jeśli dopełnieniem jest „mnie/cię/go/ją/nas/ich”, sięgnij automatycznie po formę אות־.
• אותו znaczy zarówno „jego”, jak i „to (r.m.)”; אותה znaczy zarówno „ją”, jak i „to (r.ż.)”. Hebrajski nie ma osobnego słowa na „to” — decyduje rodzaj rzeczownika.
• Jeden zapis, dwie samogłoski dla „ty”: אותך = otcha do mężczyzny, otach do kobiety — ten sam podział, który widziałeś przy לך i שלך.
• Dla „wy” pisz staranne אתכם / אתכן (etchem / etchen) w tekście formalnym; potoczne mówione אותכם / אותכן (otchem / otchen) jest regularne i doskonale zrozumiałe.
• Sprawdź rekcję czasownika, zanim sięgniesz po את: niektóre czasowniki rządzą przyimkiem — עזר ל־ (azar le), הפריע ל־ (hifria le) … — więc ich „dopełnienie” to לו, a nie אותו. Ucz się czasownika razem z jego przyimkiem jako pary; pełna lista rekcji jest w lekcji 59.
• Związany literacki sufiks (ראיתיו, אהבתיה) warto rozpoznawać przy czytaniu, ale nigdy nie twórz go w mowie — rozdzielaj go na ראיתי אותו, אהבתי אותה.
• Nie myl tego z sufiksami dzierżawczymi na rzeczownikach (ביתי „mój dom”, lekcja 41): te dołączają się do rzeczownika, podczas gdy אות־ dołącza się do wskaźnika dopełnienia i stoi po czasowniku.