W skrócie

Ta lekcja stawia twoje liczby do pracy przy trzech codziennych zadaniach: podawaniu która jest godzina, podawaniu dnia i daty oraz mówieniu, ile ktoś ma lat. Wszystkie trzy buduje się po hebrajsku — bez czasownika. „Jest trzecia”, „dziś jest dwunasty maja” i „mam dwadzieścia lat” to wszystko bezczasownikowe zdania imienne (lekcja 5); nie ma „to jest” i — pułapka, w którą wpadają osoby mówiące po angielsku i językami romańskimi — nie ma „mam dwadzieścia lat”.

Przez całą lekcję przewijają się dwa fakty liczbowe. Godzina jest rodzaju żeńskiego, ponieważ שעה (sha’a) „godzina” jest rodzaju żeńskiego, więc mówisz השעה שלוש (ha-sha’a shalosh), nigdy *שלושה. A wiek liczy שנים (shanim) „lata”, też rodzaju żeńskiego, więc liczebnik wieku też jest żeński — nawet dla mężczyzny. Tylko trzy małe słówka wykonują ciężką pracę: ו־ i ל־ dla minut, oraz בן / בת (ben / bat) dla wieku.

Zasada

Pytanie o godzinę i jej podawanie — godzina jest rodzaju żeńskiego. Zapytaj מה השעה? (ma ha-sha’a?) „która godzina?”. Odpowiedz השעה (ha-sha’a) + liczebnikiem w rodzaju żeńskim, ponieważ שעה jest rzeczownikiem rodzaju żeńskiego (lekcja 12): השעה שלוש (ha-sha’a shalosh) „jest trzecia”, השעה חמש (ha-sha’a chamesh) „jest piąta”, השעה שתים עשרה (ha-sha’a shteim esre) „jest dwunasta”. Nigdy nie używaj tu ־ה, męskiej formy liczącej: השעה שלושה jest błędne. W mowie potocznej ludzie często pomijają השעה i mówią po prostu שלוש (shalosh) albo, dla pełnej godziny, שלוש בדיוק (shalosh be-diyuk) „trzecia dokładnie”.

Minuty po pełnej godzinie — łącz je za pomocą ו־. W pierwszej połowie godziny nazwij godzinę, a potem dodaj minuty spójnikiem ו־ (ve-/va-): שלוש ורבע (shalosh va-reva) „kwadrans po trzeciej”, שלוש וחצי (shalosh va-chetzi) „wpół do czwartej”, שבע ועשרים (sheva ve-esrim) „siódma dwadzieścia”. Zauważ, że רבע (reva) „kwadrans” i חצי (chetzi) „połowa” to rzeczowniki, nie liczby.

Minuty do pełnej godziny — odliczaj za pomocą ל־. W drugiej połowie godziny podaj minuty, które zostały, a potem ל־ („do”) + nadchodzącą godzinę: רבע לארבע (reva le-arba) „za kwadrans czwarta”, עשרים לחמש (esrim le-chamesh) „za dwadzieścia piąta”, עשרה לשמונה (asara le-shmone) „za dziesięć ósma”. Warto zaznaczyć osobliwość: małe liczby minut 5 i 10 pojawiają się tu w swoich formach męskich — חמישה (chamisha), עשרה (asara) — mimo że sama godzina jest rodzaju żeńskiego.

Pory dnia doprecyzowują zegar 12-godzinny. Izrael zapisuje rozkłady jazdy na zegarze 24-godzinnym, ale mówi na 12-godzinnym, dodając słowo określające porę dnia: בבוקר (ba-boker) „rano”, בצוהריים (ba-tzohorayim) „w południe”, אחר הצוהריים (achar ha-tzohorayim) „po południu”, בערב (ba-erev) „wieczorem”, בלילה (ba-layla) „w nocy”. Zatem שמונה בבוקר (shmone ba-boker) to 8 rano, a שמונה בערב (shmone ba-erev) to 8 wieczorem.

Data: dzień tygodnia, dzień miesiąca, miesiąc. Zapytaj מה התאריך היום? (ma ha-taarich ha-yom?) „jaka jest dzisiaj data?” albo איזה יום היום? (eize yom ha-yom?) „jaki dziś dzień?”. Dni tygodnia to zastygłe zwroty — יום (yom) „dzień” plus stałe słowo wyglądające na liczebnik porządkowy, w tej kolejności: יום ראשון (yom rishon) „niedziela” … יום שישי (yom shishi) „piątek”, z שבת (shabat) „sobota”. Naucz się ich jako słownictwa; sam system liczebników porządkowych czeka na lekcję 29. Miesiące to nazwy międzynarodowe, zapisane wprost: מאי (mai), יולי (yuli), דצמבר (detsember).

Dzień miesiąca to męski liczebnik główny + ב־. Potocznie data to zwykła liczba główna doczepiona za pomocą ב־ („w/na”) do miesiąca: שנים עשר במאי (shneim asar be-mai) „dwunastego maja”, ארבעה ביולי (arba’a be-yuli) „czwartego lipca”. Liczebnik jest tu męski (zgadza się z rodzajem męskim יום), co ładnie kontrastuje z zegarem: 12:00 jest żeńskie שתים עשרה (shteim esre), ale „dwunasty” jest męski שנים עשר (shneim asar). Rejestr formalny używa liczebników porządkowych (הראשון ב־, ha-rishon be-) — to należy do lekcji 29. Rok po prostu recytuje się wprost: אלפיים עשרים ושש (alpayim esrim ve-shesh) „2026”.

Wiek z בן / בת — bezczasownikowo, według rodzaju osoby. Żeby podać wiek, powiedz בן (ben) „syn” dla mężczyzny albo בת (bat) „córka” dla kobiety, plus liczbę lat: אני בן עשרים (ani ben esrim) „mam dwadzieścia lat” (mężczyzna), אני בת שלושים ושתיים (ani bat shloshim u-shtayim) „mam trzydzieści dwa lata” (kobieta). בן/בת odzwierciedla rodzaj osoby; liczba pozostaje żeńska, bo liczy שנים — więc trzyletni chłopiec to בן שלוש (ben shalosh), nigdy *בן שלושה. Zapytaj בן כמה אתה? (ben kama ata?) mężczyznę, בת כמה את? (bat kama at?) kobietę.

Nigdy „mam X lat” dosłownie z „mieć”. Wiek nie niesie żadnego czasownika ani יש (yesh). יש לי עשרים שנים — dosłowna kalka „mam dwadzieścia lat” z użyciem „mieć” — to po prostu nie jest hebrajski; wzorzec יש … ל־ (lekcja 14) służy do posiadania rzeczy, nie wieku. Używaj בן/בת i niczego więcej.

Formy i schematy

Godzina — zawsze liczebnik żeński (שעה jest rodzaju żeńskiego):

Minuty — ו־ („i”) dla pierwszej połowy godziny, ל־ („do”) dla drugiej połowy:

Pory dnia:

Dni tygodnia — zastygłe zwroty (naucz się jako słownictwa):

Miesiące — nazwy międzynarodowe:

Wiek — בן/בת według rodzaju osoby, liczebnik żeński:

Przykłady

Typowe błędy

• השעה שלושה -> השעה שלוש (ha-sha’a shalosh) — שעה jest rodzaju żeńskiego, więc godzina przyjmuje liczebnik żeński; שלושה to męska forma licząca.
• יש לי עשרים שנים -> אני בן עשרים (ani ben esrim) — hebrajski nie zna „mam X lat” z czasownikiem „mieć”; wiek jest bezczasownikowy, z בן/בת, nigdy z יש + czasownikiem „mieć”.
• אני בן שלושה (o trzyletnim chłopcu) -> אני בן שלוש (ani ben shalosh) — liczebnik liczy שנים (rodzaj żeński), więc zostaje żeński; tylko בן/בת pokazuje rodzaj osoby.
• הוא בת עשרים -> הוא בן עשרים (hu ben esrim) — בן/בת musi zgadzać się z osobą: mężczyzna to בן, kobieta to בת.
• בן כמה את? (do kobiety) -> בת כמה את? (bat kama at?) — użyj בת wobec adresatki, בן wobec adresata.
• ראשון יום -> יום ראשון (yom rishon) — dzień tygodnia to stały zwrot יום + słowo dnia, w tej kolejności.
• שתים עשרה במאי -> שנים עשר במאי (shneim asar be-mai) — dzień miesiąca to męski liczebnik główny (zgadzający się z יום); żeńskie שתים עשרה jest tylko dla zegara.
• רבע אחרי שלוש -> שלוש ורבע (shalosh va-reva) — „kwadrans po” łączy się za pomocą ו־ po godzinie, nie słowem znaczącym „po”.

Wskazówki

• Zapamiętaj dwa punkty oparcia: godzina jest rodzaju żeńskiego (השעה שלוש), a liczebnik wieku jest rodzaju żeńskiego (בן שלוש) — oba dlatego, że ich ukryty rzeczownik, שעה i שנים, jest rodzaju żeńskiego.
• Podziel zegar w połowie: minuty po łączą się za pomocą ו־ (שלוש ורבע), minuty do odliczają za pomocą ל־ + następna godzina (רבע לארבע).
• רבע (reva) i חצי (chetzi) to rzeczowniki „kwadrans” i „połowa”, więc nigdy nie zmieniają kształtu — nie ma tu rodzaju, o który trzeba by dbać.
• Izrael zapisuje godziny w systemie 24-godzinnym (20:30), ale wypowiada je w systemie 12-godzinnym z porą dnia: dodaj בבוקר / בערב / בלילה, żeby rozróżnić 8 rano od 8 wieczorem.
• Dla daty zachowaj kolejność dzień tygodnia → liczba → miesiąc: יום שני, שנים עשר במאי. Liczba dnia jest rodzaju męskiego; forma porządkowa „pierwszy / drugi” jest formalna i pojawia się w lekcji 29.
• Wiek to jedna z najczęściej sprawdzanych pułapek kalkowych: ćwicz „אני בן/בת …”, aż „mam … lat” z czasownikiem „mieć” przestanie brzmieć naturalnie. Żeby zapytać, dopasuj się do adresata: בן כמה אתה? / בת כמה את?
• Nazwy dni tygodnia i miesięcy to czyste słownictwo — zapamiętaj je jako całości; nie buduje się ich z reguł liczebnikowych.