W skrócie

Angielski ma zgrabny zestaw słów niedookreślonych — someone, something, somewhere, everyone, everything, nobody, nothing, never. Współczesny hebrajski ma ten sam zestaw, a ta lekcja podaje ci go w trzech dopasowanych zbiorach: nieokreślonym (מישהו mishehu „ktoś”, משהו mashehu „coś”), ogólnym (כולם kulam „wszyscy”, הכל hakol „wszystko”) i przeczącym (אף אחד af echad „nikt”, כלום klum „nic”).

Jedna rzecz cię potknie, jeśli ją pominiesz: zaimki przeczące nie wystarczają same z siebie. Tam, gdzie angielski mówi „nobody knows” jednym słowem przeczącym, hebrajski zachowuje אף אחד i nadal stawia לא (lo) przy czasowniku — אף אחד לא יודע (af echad lo yodea). Dwa przeczenia, jedna negacja. Ten odruch podwójnego przeczenia jest sednem tej lekcji; słownictwo to łatwa część.

Zasada

Nieokreślone: מישהו / משהו na „ktoś / coś”. מישהו (mishehu) to „ktoś” wskazujące na mężczyznę lub nieznaną osobę; jego forma żeńska to מישהי (mishehi), „ktoś”, o kim wiesz, że jest kobietą. משהו (mashehu) to „coś”, rzecz, a nie osoba, i nie odmienia się przez rodzaj. Wypełniają one nieznane miejsce: מישהו התקשר אליך (mishehu hitkasher elecha, „ktoś do ciebie dzwonił”), רוצה משהו לשתות? (rotze mashehu lishtot?, „chcesz się czegoś napić?”).

Sufiks ־שהו jest produktywny — dolep go do słowa pytającego. Weź słowo pytające i dodaj ־שהו (-shehu), a otrzymasz jego niedookreślonego partnera: איפה (eifo, „gdzie”) → איפשהו (eifoshehu, „gdzieś”); איך (eich, „jak”) → איכשהו (eichshehu, „jakoś”); מתי (matai, „kiedy”) → מתישהו (matayshehu, „kiedyś”). Zatem גרים איפשהו בצפון (garim eifoshehu ba-tzafon) to „mieszkają gdzieś na północy”.

Ogólne: כולם / הכל / כל אחד na „wszyscy / wszystko / każdy”. כולם (kulam) to „wszyscy / oni wszyscy” dla grupy męskiej lub mieszanej; dla grupy w całości żeńskiej przechodzisz na כולן (kulan). הכל (hakol) to „wszystko”, rzecz wszechogarniająca. כל אחד (kol echad) to „każdy / wszyscy” brani po jednym — forma żeńska כל אחת (kol achat) — i jest to gramatycznie liczba pojedyncza: כל אחד יכול לנסות (kol echad yachol lenasot, „każdy może spróbować”), z czasownikiem w liczbie pojedynczej.

Przeczące: אף אחד / כלום / אף פעם — i one wymagają לא. To trudna zasada. אף אחד (af echad, „nikt”; forma żeńska אף אחת af achat), כלום (klum, „nic”; tak samo שום דבר shum davar) i אף פעם (af pa’am, „nigdy”) są słowami przeczącymi, ale hebrajski nie traktuje ich jako niosących negację samodzielnie. Czasownik nadal potrzebuje לא. Zatem „nikt nie wie” to אף אחד לא יודע (af echad lo yodea) — dosłownie „nikt nie nie wie”, co dla ucha hebrajskiego znaczy po prostu „nikt nie wie”. Pominięcie לא (אף אחד יודע) jest niegramatyczne, nie tylko potoczne.

Szyk dla słów przeczących: podmiot przed czasownikiem, dopełnienie po nim — לא tak czy inaczej stoi przy czasowniku. Gdy słowo przeczące jest podmiotem, staje na początku, potem לא, potem czasownik: אף אחד לא בא (af echad lo ba, „nikt nie przyszedł”), אף פעם לא הייתי שם (af pa’am lo hayiti sham, „nigdy tam nie byłem”). Gdy jest dopełnieniem, następuje po czasowniku, a לא nadal jedzie tuż przed czasownikiem: לא ראיתי אף אחד (lo raiti af echad, „nikogo nie widziałem”), לא אמרתי כלום (lo amarti klum, „nic nie powiedziałem”). Podmiot przeczący może też iść za swoim czasownikiem, a לא nadal jest na pierwszym miejscu: לא קרה כלום (lo kara klum, „nic się nie stało”). Wzorzec jest stały: zawsze jest לא przyklejone do czasownika.

Formy i schematy

Zbiór nieokreślony:

Produktywny sufiks ־שהו (słowo pytające + ־שהו):

Zbiór ogólny:

Zbiór przeczący — każde z nich wymaga לא przy czasowniku:

Podwójne przeczenie — gdzie stoi słowo przeczące, a gdzie לא:

Przykłady

Typowe błędy

• אף אחד יודע -> אף אחד לא יודע (af echad lo yodea) — zaimek przeczący nadal potrzebuje לא przy czasowniku; dwa przeczenia dają w hebrajskim jedną negację.
• ראיתי אף אחד (znaczące „nikogo nie widziałem”) -> לא ראיתי אף אחד (lo raiti af echad) — również jako dopełnienie אף אחד wymaga לא przy czasowniku; bez niego zdanie jest niegramatyczne.
• קרה כלום (znaczące „nic się nie stało”) -> לא קרה כלום (lo kara klum) — כלום jest słowem przeczącym i samo z siebie nie niesie negacji; zachowaj לא.
• אף פעם הייתי שם -> אף פעם לא הייתי שם (af pa’am lo hayiti sham) — „nigdy” również wyzwala podwójne przeczenie; לא zostaje przy czasowniku.
• משהו התקשר (znaczące „ktoś dzwonił”) -> מישהו התקשר (mishehu hitkasher) — „ktoś” to מישהו z jodem; משהו (bez jodu) to „coś”, rzecz, a nie osoba.
• כולם הגיעו dla grupy w całości żeńskiej -> כולן הגיעו (kulan higi’u) — użyj כולן, gdy cała grupa jest żeńska; כולם jest tylko męskie lub mieszane.
• כל אחד יכולים -> כל אחד יכול (kol echad yachol) — כל אחד jest gramatycznie liczbą pojedynczą, więc czasownik i przymiotnik zostają w liczbie pojedynczej.

Wskazówki

• Zbuduj odruch: gdy tylko w zdaniu pojawi się אף אחד / אף אחת / כלום / שום דבר / אף פעם, postaw przy czasowniku לא. Bez wyjątków.
• Umiejscowienie jest stałe. Podmiot przeczący staje przed czasownikiem (אף אחד לא בא); dopełnienie przeczące staje po nim (לא ראיתי אף אחד) — ale לא w obu przypadkach przylega do czasownika.
• Różnica jednego jodu ma znaczenie: מישהו (mishehu) „ktoś” ma jod, משהו (mashehu) „coś” nie ma. Czytaj uważnie.
• Dopasuj rodzaj grupy: כולן, אף אחת, כל אחת, מישהי dla odniesienia w całości żeńskiego; domyślne כולם, אף אחד, כל אחד, מישהו obejmują męskie i mieszane.
• ־שהו to maszyna: weź dowolne słowo pytające i je dodaj — איפה→איפשהו, איך→איכשהו, מתי→מתישהו — by na żądanie otrzymać wersje „jakiś-”.
• כלום i שום דבר są wymienne w znaczeniu „nic”; שום דבר brzmi odrobinę bardziej dobitnie. Oba zachowują לא.
• Uwaga o pisowni: „wszystko” zapisuje się też w pełni jako הכול w ścisłym ktiv male, ale kwantyfikator כל przed rzeczownikiem (כל יום, „każdego dnia”) zawsze zostaje כל.