W skrócie

Aby powiedzieć, że coś istnieje lub jest obecne, współczesny hebrajski używa jednego krótkiego słowa: יש (yesh), „jest / są”. Aby powiedzieć, że czegoś brakuje albo że coś nie istnieje, używa jego przeciwieństwa: אין (ein), „nie ma”. יש חלב במקרר (yesh chalav ba-mekarer) = „w lodówce jest mleko”; אין קפה (ein kafe) = „nie ma kawy”. To cały zestaw narzędzi do wyrażania istnienia w czasie teraźniejszym.

Dobra wiadomość jest taka, że oba słowa są całkowicie nieodmienne. W przeciwieństwie do przymiotnika czy czasownika nigdy nie zmieniają się przez rodzaj ani liczbę — jeden כלב (kelev) czy sto כלבים (klavim), rodzaj męski czy żeński, blisko czy daleko, zawsze jest po prostu יש albo po prostu אין. Angielski ma trzy formy („there is / there are / there isn’t”); hebrajski ma tylko te dwie niezmienne partykuły.

Zasada

Dwie nieodmienne partykuły: יש dla istnienia, אין dla jego braku. יש (yesh) potwierdza, że coś istnieje; אין (ein) temu zaprzecza. יש מקום (yesh makom) = „jest miejsce”; אין מקום (ein makom) = „nie ma miejsca”. Tworzą parę — stronę twierdzącą i przeczącą tej samej idei.

Nigdy się nie odmieniają — to sedno sprawy. Bez względu na to, co następuje po nich, יש i אין zachowują dokładnie tę samą formę. Nie ma formy męskiej/żeńskiej ani liczby mnogiej. יש כלב (yesh kelev, „jest pies”), יש כלבים (yesh klavim, „są psy”), יש עוגה (yesh uga, „jest ciasto”) — wszystkie zaczynają się od identycznego יש. Nie próbuj sprawiać, by się „zgadzało”; nie ma z czym.

Rzeczownik istniejący jest zwykle nieokreślony. Ogłaszasz, że coś istnieje, więc pojawia się bez rodzajnika: יש חלב (yesh chalav), „jest mleko” — nie יש החלב. Użycie ה־ (ha-) wskazywałoby na konkretną, już znaną rzecz i kłóciłoby się ze znaczeniem „jest jakieś…”.

Dodaj miejsce za pomocą כאן / שם lub wyrażenia z ב־. Aby powiedzieć, gdzie dana rzecz się znajduje, wstaw słowo miejsca — כאן (kan, „tutaj”), שם (sham, „tam”), פה (po, „tutaj”) — albo wyrażenie przyimkowe z ב־ (be-/ba-, „w”). יש ילדים בגן (yesh yeladim ba-gan) = „w ogrodzie są dzieci”; שם יש מסעדה (sham yesh mis’ada) = „tam jest restauracja”. Szyk jest elastyczny; יש/אין może otwierać zdanie albo następować po określeniu miejsca.

Pytania rozstrzygnięcia tworzy się samą intonacją. Szyk się nie zmienia i nie dodaje się żadnego słowa pomocniczego — po prostu wypowiadasz zdanie oznajmujące wznoszącym tonem pytającym i zapisujesz „?”: יש מים? (yesh mayim?, „czy jest woda?”). Naturalne krótkie odpowiedzi wykorzystują samą partykułę: כן, יש (ken, yesh) „tak, jest”; לא, אין (lo, ein) „nie, nie ma”. Codzienny dialog יש בעיה? לא, אין בעיה (yesh be’aya? lo, ein be’aya) — dosłownie „czy jest problem? nie, nie ma problemu” — to utarty zwrot, który usłyszysz na co dzień.

אין zaprzecza istnieniu — to nie jest ogólne słowo na „nie”. Zarezerwuj אין do stwierdzania, że czegoś brakuje. Uniwersalne „nie”, które przeczy czasownikom i przymiotnikom, to לא (lo), i należy ono do lekcji o przeczeniu. Tak więc „nie ma kawy” to אין קפה (ein kafe), ale „nie piję kawy” używa לא, nie אין.

Bez zaimka osobowego, bez łącznika. Zdanie z יש/אין nie ma הוא/היא (hu/hi) ani żadnego słowa łączącego — partykuła stoi sama. To inna konstrukcja niż zdanie imienne z lekcji 5, które zestawia podmiot z orzeczeniem. Tutaj יש/אין po prostu stwierdza albo zaprzecza, że coś istnieje.

Tylko czas teraźniejszy. יש i אין mówią o „tu i teraz”. „Było” i „będzie” przechodzą na formy היה (haya) — היה (haya) dla przeszłości, יהיה (yihye) dla przyszłości — którymi zajmiemy się później razem z łącznikiem. Na poziomie A1 trzymaj יש/אין mocno w teraźniejszości.

Formy i schematy

Dwie partykuły — jedna forma każda, na zawsze:

Podstawowy schemat — partykuła + rzeczownik nieokreślony (+ opcjonalne miejsce):

Jedna partykuła na każdy rodzaj i każdą liczbę — nic się nie zmienia:

Pytanie rozstrzygnięcia i jego krótkie odpowiedzi — tylko intonacja:

Przykłady

Typowe błędy

• יֵשִׁים / יש רבים -> יש (yesh) — יש nigdy nie przyjmuje liczby mnogiej; jedno słowo obejmuje zarówno „jest”, jak i „są”.
• יש החלב במקרר -> יש חלב במקרר (yesh chalav ba-mekarer) — rzeczownik istniejący pozostaje nieokreślony; pomiń ה־.
• לא קפה (rozumiane jako „nie ma kawy”) -> אין קפה (ein kafe) — aby zaprzeczyć istnieniu, użyj אין; לא to ogólne „nie” z lekcji o przeczeniu.
• אינה קפה / ישה עוגה -> אין קפה / יש עוגה (ein kafe / yesh uga) — יש i אין nie mają formy żeńskiej; są nieodmienne.
• הוא יש חלב -> יש חלב (yesh chalav) — bez zaimka osobowego i bez łącznika; יש stoi całkowicie samodzielnie.
• היה חלב במקרר (rozumiane jako teraźniejsze „jest”) -> יש חלב במקרר (yesh chalav ba-mekarer) — היה to przeszłe „było”; teraźniejsze istnienie to יש.
• אני אין זמן (rozumiane jako „nie mam czasu”) -> אין לי זמן (ein li zman) — gołe אין zaprzecza zwykłemu istnieniu; znaczenie „mieć / nie mieć” wymaga ל־, co jest tematem późniejszej lekcji.

Wskazówki

• Zawsze gdy po polsku powiesz „jest / są / nie ma”, sięgnij po dokładnie jedno z dwóch słów: יש albo אין. Nic więcej nie jest potrzebne.
• Nigdy nie odmieniaj יש/אין przez rodzaj ani liczbę: יש כלב, יש כלבים, יש עוגה — wszystkie zaczynają się od identycznego יש.
• Zachowaj istniejącą rzecz jako nieokreśloną: mów יש חלב, nie יש החלב.
• Aby zapytać, po prostu unieś głos — יש מים? — i odpowiedz krótko samą partykułą: כן, יש / לא, אין.
• Naucz się אין בעיה (ein be’aya, „nie ma problemu”) jako jednego gotowego, codziennego zwrotu.
• Uważaj na podział אין wobec לא: אין zaprzecza istnieniu, לא to ogólne „nie”. Mylenie ich to klasyczny błąd.
• Rzeczowniki wyglądające na liczbę mnogą, jak מים (mayim, „woda”), nadal biorą zwykłe יש/אין — partykuła nie reaguje na końcówkę ־ים.
• יש/אין dotyczą tylko teraźniejszości. Dla „było” / „będzie” przejdziesz później na היה / יהיה — nie wymuszaj tego teraz.