W skrócie

Na poziomie C1 przełączasz się między rejestrami (wysokim soutenu, neutralnym courant, potocznym familier), wyróżniasz informację przez mise en relief (c’est…qui/que), kompresujesz czasowniki w rzeczowniki (nominalisation) i rozpoznajesz czasy literackie (passé simple, passé antérieur, imparfait du subjonctif). Kluczowa zasada: dopasuj gramatykę i słownictwo do sytuacji i znaj formy pisane-literackie, nawet jeśli rzadko ich używasz.

Zasada

Rejestry: soutenu / courant / familier

Francuski nieustannie wybiera spośród trzech poziomów. Ta sama myśl zmienia słowo, składnię, a nawet czas, zależnie od tego, do kogo mówisz.

• Soutenu (formalny, literacki, oficjalny): pełne przeczenie, nous, pytania z inwersją, podniosłe słownictwo. Nous n’avons rien constaté.
• Courant (codzienny neutralny, bezpieczny wybór domyślny): on lub nous, est-ce que, słowa standardowe. On n’a rien vu.
• Familier (potoczny, mówiony, wśród znajomych): pominięte ne, on zamiast nous, pytania z samą intonacją, slang. On a rien vu.

Sygnały, które przesuwają cię w górę lub w dół tej skali:

Praktyczna zasada: w piśmie i wobec obcych zachowuj ne, unikaj slangu i wybieraj nous lub neutralne on. Nigdy nie wtrącaj słowa ze slangu do zdania, które poza tym jest formalne.

Mise en relief: c’est…qui/que, ce qui…c’est

Francuski ma stały szyk zdania, więc żeby wyróżnić jeden element, ujmujesz go w konstrukcję rozszczepioną, zamiast akcentować go głosem.

• c’est + [podmiot] + qui wyróżnia podmiot: C’est Marie qui a tout organisé. (To Marie zorganizowała wszystko.)
• c’est + [dopełnienie/uzupełnienie] + que wyróżnia coś innego: C’est à Paris que je l’ai rencontré. (To w Paryżu go poznałem.)
• ce qui / ce que … c’est wysuwa na początek całą myśl: Ce qui m’agace, c’est son retard. / Ce que je veux, c’est la paix.
• Przy wyróżnionym podmiocie w liczbie mnogiej czasownik nadal się zgadza: Ce sont mes parents qui décident.

Czasownik wewnątrz qui zgadza się z wyróżnionym rzeczownikiem (łącznie z jego osobą): C’est moi qui suis responsable (a nie qui est).

Nominalizacja

Nominalisation zamienia czasownik lub przymiotnik w rzeczownik. Sprawia, że zdanie jest gęstsze i bardziej formalne, i stanowi podstawę nagłówków, raportów oraz języka urzędowego.

• Od czasownika (często z przyrostkiem): arriver -> l’arrivée, construire -> la construction, développer -> le développement, fermer -> la fermeture.
• Od przymiotnika: lent -> la lenteur, libre -> la liberté, pauvre -> la pauvreté.
• Styl nagłówkowy całkowicie pomija czasownik: Le président est arrivé -> Arrivée du président. / Les prix ont augmenté -> Hausse des prix.

Rodzaj rzeczownika zależy od przyrostka: -tion, -sion, -ure, -eur (abstrakcyjny), -té, -ée są rodzaju żeńskiego; -ment, -age, -isme są rodzaju męskiego.

Czasy literackie (rozpoznawanie, z czynnym użyciem passé simple)

Te czasy żyją w narracji pisanej i formalnej prozie; powinieneś czytać je płynnie i tworzyć passé simple we własnym opowiadaniu.

• Passé simple (czynne użycie): narracyjny czas przeszły literatury i historii, zastępujący passé composé dla zakończonych czynności pierwszoplanowych. Il entra, regarda autour de lui et sortit.
• Passé antérieur (rozpoznawanie): avoir/être w passé simple + imiesłów czasu przeszłego; oznacza czynność tuż przed inną w tekście literackim, po quand, dès que, lorsque. Quand il eut fini, il partit.
• Imparfait du subjonctif (rozpoznawanie): tryb łączący używany po czasowniku głównym w przeszłości, w bardzo formalnej prozie; dziś zastąpiony czasem teraźniejszym trybu łączącego. Il fallait qu’il partît. (współcześnie: qu’il parte).

Formy i schematy

Zgodność czasownika w konstrukcji rozszczepionej po c’est…qui:

Końcówki Passé simple (czynne użycie):

Passé antérieur i imparfait du subjonctif (rozpoznawanie):

Częste przyrostki nominalizacji:

Przykłady

Typowe błędy

• C’est moi qui a raison -> C’est moi qui ai raison – czasownik po qui zgadza się z moi (1. osobą).
• C’est les voisins qui… -> Ce sont les voisins qui… – przed rzeczownikiem w liczbie mnogiej w starannym rejestrze użyj ce sont.
• Je sais pas, monsieur le directeur -> Je ne sais pas – w formalnym lub pisanym rejestrze zachowaj ne.
• l’augmentation de les prix -> l’augmentation des prix – wyrażenia nominalizowane nadal ściągają de + les -> des.
• Il entrait, regardait et sortait (jako narracja pierwszoplanowa) -> Il entra, regarda et sortit – zakończone czynności narracyjne wymagają passé simple, nie imparfait.
• Quand il a eu fini, il partit (mieszanie rejestrów) -> Quand il eut fini, il partit – trzymaj się systemu literackiego: passé antérieur z passé simple.

Wskazówki

• Wybierz jeden rejestr i trzymaj się go; najszybciej zdradza ucznia słowo ze slangu wtrącone do formalnego zdania.
• Wybór qui czy que w konstrukcji rozszczepionej: qui, gdy wyróżnione słowo jest podmiotem, que we wszystkich innych przypadkach.
• Nominalizuj, by brzmieć formalnie i pisać nagłówki; odwrotnie – wracaj do czasownika, by brzmieć naturalnie w mowie.
• Ucz się passé simple głównie w trzeciej osobie – to tam literatura używa go najczęściej.
• Musisz jedynie rozpoznawać passé antérieur i imparfait du subjonctif; we własnym piśmie używaj zamiast nich plus-que-parfait oraz czasu teraźniejszego trybu łączącego.
• Rozpoznaj imparfait du subjonctif po daszku i końcówkach -ât/-ît/-ût lub -ssent – potem czytaj go jak zwykły tryb łączący.