W skrócie

Konstrukcja sprawcza faire + bezokolicznik mówi, że podmiot zleca wykonanie czegoś komuś innemu, zamiast robić to osobiście: Je fais réparer ma voiture = „Daję naprawić mój samochód”. Kluczowa zasada: faire i bezokolicznik trzymają się razem – dopełnienie nigdy nie wchodzi między nie; może to zrobić tylko słowo przeczące (pas), przysłówek albo zaimek w twierdzącym trybie rozkazującym (Fais-le entrer !).

Zasada

W konstrukcji sprawczej faire nie jest główną czynnością; to czasownik pomocniczy o znaczeniu spowodować / zlecić / sprawić, że coś się dzieje. Prawdziwa czynność znajduje się w bezokoliczniku, który po nim następuje. Porównaj:

• Je construis une maison. = Buduję dom (sam).
• Je fais construire une maison. = Zlecam, żeby dom zbudowano (przez kogoś innego).

Cała grupa faire + bezokolicznik zachowuje się jak jeden czasownik. Nie da się jej rozdzielić: dopełnienie czynności stoi po bezokoliczniku, nie między dwoma czasownikami.

• Elle fait construire une maison. (a nie elle fait une maison construire)
• Nous faisons repeindre la cuisine. = Dajemy przemalować kuchnię.

faire + bezokolicznik: kto wykonuje czynność

Gdy jest tylko jedno dopełnienie (rzecz, na którą działa czynność), jest ono dopełnieniem bliższym:

• Je fais laver la voiture. = Daję umyć samochód.
• Le professeur fait lire le texte. = Nauczyciel daje przeczytać tekst.

Gdy wymieniasz też, kto wykonuje czynność, ta osoba jest wprowadzana przez à lub par:

• Je fais laver la voiture à mon fils. / … par mon fils. = Każę synowi umyć samochód.
• Le professeur fait lire le texte aux élèves. = Nauczyciel każe uczniom przeczytać tekst.

Użyj par, by podkreślić wykonawcę (jak w stronie biernej); à to codzienny wybór, ale bywa niejednoznaczny, gdy zdanie ma już dopełnienie dalsze.

laisser + bezokolicznik

laisser („pozwolić”) zachowuje ten sam szyk, co faire, ale znaczenie to pozwolenie, nie zlecenie:

• Je laisse les enfants jouer dans le jardin. = Pozwalam dzieciom bawić się w ogrodzie.
• Il laisse tomber son livre. = Upuszcza (pozwala upaść) swoją książkę.
• Ne me laisse pas partir. = Nie pozwól mi odejść.

Przy laisser możesz zostawić wykonawcę tuż po laisser (je laisse Marie conduire) – jest bardziej elastyczny niż faire.

se faire / se laisser + bezokolicznik

Zaimkowe se faire + bezokolicznik oznacza, że podmiot zleca zrobienie czegoś sobie samemu / dla siebie – często jest to niemal strona bierna:

• Elle s’est fait couper les cheveux. = Obcięła sobie włosy (u fryzjera).
• Il s’est fait voler son portefeuille. = Skradziono mu portfel.
• Je me suis fait construire une maison. = Kazałem zbudować sobie dom.

se laisser + bezokolicznik oznacza pozwolić, by coś się komuś przydarzyło:

• Il s’est laissé convaincre. = Dał się przekonać.

Ostrzeżenie o zgodności: imiesłów czasu przeszłego fait w se faire + bezokolicznik jest nieodmienny – nigdy się nie uzgadnia: elle s’est fait couper les cheveux (a nie faite).

Miejsce zaimka

Ponieważ faire + bezokolicznik to jeden blok, zaimek dopełnieniowy stoi przed faire, nie przed bezokolicznikiem:

• Je la fais réparer. = Daję to naprawić. (la = la voiture)
• Je les fais travailler. = Każę im pracować.
• Il le lui a fait lire. = Kazał mu/jej to przeczytać.

W formach zaimkowych i w se faire zaimek zwrotny też stoi przed czasownikiem odmienionym: elle se les est fait couper = kazała je (włosy) sobie obciąć. W twierdzącym trybie rozkazującym zaimki następują po faire: Fais-le entrer ! = Każ mu wejść!

Przeczenie. ne … pas obejmuje sam czasownik odmieniony, nigdy całą parę: Je ne fais pas repeindre la chambre – i tak samo z ne … jamais, ne … plus. W czasie złożonym pas zamyka się na czasowniku posiłkowym, więc fait i bezokolicznik zostają razem po nim, a każdy zaimek dopełnieniowy zostaje wewnątrz nawiasu przeczenia: Je ne l’ai pas fait repeindre.

Formy i schematy

faire jest nieregularny; oto jego formy w głównych czasach, a także nieodmienny imiesłów w konstrukcji sprawczej złożonej.

Pozycja zaimka dopełnieniowego (zaimek wspina się do faire):

Zgodność imiesłowu fait w konstrukcji sprawczej:

Przykłady

Typowe błędy

• Je fais ma voiture réparer -> Je fais réparer ma voiture – dopełnienie stoi po bezokoliczniku; nigdy nie rozdzielaj faire + bezokolicznika.
• Je fais la réparer -> Je la fais réparer – zaimek dopełnieniowy stoi przed faire, nie przed bezokolicznikiem.
• Elle s’est faite couper les cheveux -> Elle s’est fait couper les cheveux – fait w se faire + infinitif jest nieodmienny.
• J’ai faite réparer la voiture -> J’ai fait réparer la voiture – ta sama nieodmienność przy zwykłym faire + infinitif.
• Ça me fait à rire -> Ça me fait rire – faire łączy się z bezokolicznikiem bezpośrednio, bez przyimka.
• Il laisse les enfants à jouer -> Il laisse les enfants jouer – laisser + bezokolicznik też nie potrzebuje przyimka przed bezokolicznikiem.

Wskazówki

• Test na konstrukcję sprawczą: jeśli po angielsku pasuje „have/get something done” albo „make someone do”, francuski używa faire + bezokolicznika.
• Trzymaj faire i bezokolicznik razem; traktuj je jak jeden czasownik o jednym znaczeniu.
• Wykonawcę oznacz przez par, by podkreślić działającą osobę, a à dla neutralnego „każ komuś to zrobić”.
• se faire + bezokolicznik to twój codzienny sposób na „obcięłam sobie włosy / okradziono mnie” – i pamiętaj, że fait nigdy się nie uzgadnia.
• Zaimki wspinają się: je le fais réparer, je l’ai fait réparer, fais-le réparer.
• laisser = pozwolenie, faire = zlecenie – ta sama konstrukcja, inna siła.