W skrócie

Czas przeszły trybu łączącego (le subjonctif passé) to „dokonana” forma trybu łączącego: aie/sois + imiesłów czasu przeszłego. Używaj go po wyzwalaczu trybu łączącego, gdy czynność jest już zakończona względem czasownika głównego – Je suis content que tu sois venu (cieszę się, że przyszedłeś, czyli że już przyszedłeś).

Zasada

Znasz już czas teraźniejszy trybu łączącego i wiesz, kiedy jest wywoływany (zob. lekcje 37–38). Czas przeszły trybu łączącego zachowuje dokładnie te same wyzwalacze – zmienia tylko relację czasową. To czas złożony zbudowany jak passé composé, ale z czasownikiem posiłkowym w czasie teraźniejszym trybu łączącego.

Wybieraj na podstawie uprzedniości, nie kalendarza:

• Czas teraźniejszy trybu łączącego = czynność jest równoczesna z czasownikiem głównym albo późniejsza: Je veux qu’il parte (chcę, żeby wyszedł / żeby wychodził).
• Czas przeszły trybu łączącego = czynność jest już zakończona przed czasownikiem głównym: Je suis heureux qu’il soit parti (cieszę się, że wyszedł).

aie / sois + imiesłów czasu przeszłego

Czasownikiem posiłkowym jest avoir lub être w czasie teraźniejszym trybu łączącego, po którym następuje imiesłów czasu przeszłego:

• Czasowniki z avoir: que j’aie fini, que tu aies mangé, qu’il ait compris.
• Czasowniki z être (ruchu oraz wszystkie zaimkowe): que je sois venu(e), que tu sois parti(e), qu’elle soit arrivée.

Nadal obowiązują wszystkie zasady zgodności z passé composé (zob. lekcje 20–21): z être imiesłów zgadza się z podmiotem (qu’elle soit partie); z avoir zgadza się z dopełnieniem bliższym postawionym przed czasownikiem (les lettres que tu aies écrites).

Uprzedniość w trybie łączącym

Współczesny francuski nie zna pełnego następstwa czasów w trybie łączącym. W codziennej mowie żywe są tylko dwie formy: teraźniejsza (nieuprzednia) i przeszła (uprzednia). Zdanie z wyzwalaczem nigdy więc nie „przesuwa się w przeszłość” tak jak w trybie oznajmującym – formę teraźniejszą czy przeszłą wybierasz wyłącznie na podstawie tego, czy czynność w zdaniu podrzędnym jest zakończona:

• Je doute qu’il vienne. – wątpię, czy przyjdzie. (jeszcze niezakończone)
• Je doute qu’il soit venu. – wątpię, czy przyszedł. (już zakończone)

Czasownik główny może być w czasie teraźniejszym, przeszłym lub przyszłym – to nie zmienia tego wyboru. J’avais peur qu’il ait oublié (czasownik główny w przeszłości, a mimo to czas przeszły trybu łączącego).

Zaawansowane i literackie wyzwalacze; tryb łączący w zdaniach z przymiotnikiem w stopniu najwyższym i w zdaniach względnych

Poza podstawowymi wyzwalaczami „powinność, emocje, wątpliwość” na poziomie B2 dochodzi kilka kolejnych wzorców, które również wymagają trybu łączącego:

• Po przymiotniku w stopniu najwyższym lub wyrażeniu ograniczającym (le seul, le premier, le dernier, l’unique, le meilleur, ne…que), gdy zdanie względne wyraża subiektywną ocenę: C’est le plus beau film que j’aie jamais vu. C’est la seule personne qui me comprenne.
• W zdaniu względnym wyrażającym poszukiwaną lub hipotetyczną cechę – antecedent może nie istnieć: Je cherche un assistant qui sache le russe (jakakolwiek taka osoba, o ile w ogóle istnieje) wobec trybu oznajmującego Je connais un assistant qui sait le russe (konkretna, znana osoba).
• Po pewnych spójnikach: avant que, jusqu’à ce que, bien que / quoique, pour que / afin que, à condition que, sans que, à moins que, de peur que: Bien qu’il ait tout compris, il n’a rien dit.
• Czasy literackie (tylko do rozpoznawania): klasyczna i formalna pisownia posługuje się imparfait du subjonctif i plus-que-parfait du subjonctif (qu’il fût, qu’il eût compris). Spotkasz je w powieściach; w mowie i zwykłym piśmie zastępuje się je czasem teraźniejszym i przeszłym trybu łączącego.

Formy i schematy

Czas przeszły trybu łączącego = czas teraźniejszy trybu łączącego czasownika posiłkowego + imiesłów czasu przeszłego.

Czasowniki posiłkowe w czasie teraźniejszym trybu łączącego (zapamiętaj te dwa):

Czas teraźniejszy a przeszły trybu łączącego – kontrast uprzedniości:

Czasy literackie (rozpoznawaj, nie twórz):

Przykłady

Typowe błędy

• Je suis content que tu es venu -> que tu sois venu – wyzwalacz wymusza tryb łączący, więc czasownik posiłkowy musi mieć formę sois, a nie formę trybu oznajmującego es.
• Je doute qu’il a fini -> qu’il ait fini – po douter que użyj czasownika posiłkowego w trybie łączącym ait.
• qu’elle soit parti -> qu’elle soit partie – z être imiesłów zgadza się z podmiotem.
• C’est le plus beau film que j’ai vu -> que j’aie vu – stopień najwyższy + subiektywna ocena w zdaniu względnym wymaga trybu łączącego.
• Bien qu’il a compris -> Bien qu’il ait compris – bien que zawsze wywołuje tryb łączący.
• Je suis content qu’il vienne hier -> qu’il soit venu hier – czynność jest już zakończona, więc wymagana jest forma uprzednia (czas przeszły trybu łączącego).

Wskazówki

• Zbuduj go tak jak passé composé, po prostu stawiając czasownik posiłkowy w trybie łączącym: a mangé -> ait mangé, est venu -> soit venu.
• Jedno pytanie decyduje o wyborze czasu teraźniejszego czy przeszłego: czy czynność w zdaniu podrzędnym jest już wykonana? Tak -> czas przeszły trybu łączącego; nie -> czas teraźniejszy trybu łączącego.
• Czas czasownika głównego nie ma znaczenia dla tego wyboru – liczy się tylko uprzedniość.
• Zachowaj wszystkie nawyki zgodności z passé composé: être zgadza się z podmiotem, avoir zgadza się z dopełnieniem bliższym postawionym przed czasownikiem.
• Stopień najwyższy oraz le seul / le premier / ne…que wraz ze zdaniem względnym wyrażającym opinię wymagają trybu łączącego – to bardzo częsty punkt na egzaminie B2.
• fût, eût, eût compris to formy literackie: czytaj je i rozumiej, ale pisz współczesne soit / ait / ait compris.