W skrócie

Imiesłów czasu teraźniejszego to nieodmienna forma czasownika na -ant (parlant, finissant, vendant). Użyty samodzielnie (bez en), jest zwięzłym, dość oficjalnym sposobem zastąpienia zdania względnego (qui parle) lub zdania przyczynowego (comme il était fatigué).

Zasada

Imiesłów czasu teraźniejszego tworzy się od tematu czasownika i końcówki -ant. Jako prawdziwa forma czasownika jest nieodmienny — nigdy nie zgadza się w rodzaju ani liczbie i może mieć własne dopełnienie oraz przysłówki, dokładnie jak czasownik w formie osobowej.

Jak go utworzyć. Weź formę nous czasu teraźniejszego, odrzuć -ons i dodaj -ant:

• nous parlons -> parlant
• nous finissons -> finissant
• nous vendons -> vendant
• nous mangeons -> mangeant, nous commençons -> commençant (pisownia zachowana dla miękkiego brzmienia)

Tylko trzy czasowniki są nieregularne: être -> étant, avoir -> ayant, savoir -> sachant.

Imiesłów odsłowny

Użyty samodzielnie imiesłów opisuje czynność wykonywaną przez rzeczownik i zachowuje się jak czasownik: może mieć dopełnienie bliższe, dopełnienie lub przysłówek.

• une personne parlant français = osoba mówiąca po francusku
• les étudiants connaissant bien le sujet = studenci dobrze znający temat
• un homme portant une valise noire = mężczyzna niosący czarną walizkę

Ponieważ jest odsłowny, pozostaje nieodmienny nawet po rzeczowniku w liczbie mnogiej: des touristes cherchant leur hôtel (a nie cherchants).

Zastępowanie zdania względnego lub przyczynowego

To główne zastosowanie na poziomie B2. Imiesłów kondensuje zdanie podrzędne w jedno słowo.

• Zastępowanie zdania względnego (qui + czasownik): imiesłów odnosi się do rzeczownika stojącego tuż przed nim.
  • les gens qui habitent ici -> les gens habitant ici
  • une loi qui interdit le tabac -> une loi interdisant le tabac
• Zastępowanie zdania przyczynowego (comme / parce que / puisque): imiesłów, zwykle na początku zdania, podaje przyczynę. Forma złożona ayant / étant + imiesłów czasu przeszłego wyraża czynność zakończoną przed czasownikiem głównym.
  • Ne trouvant pas de taxi, elle a pris le métro. (= Comme elle ne trouvait pas…)
  • Ayant fini son travail, il est parti. (= Puisqu’il avait fini…)
  • Étant malade, je suis resté chez moi. (= Comme j’étais malade…)

Gdy imiesłów otwiera zdanie, jego domyślny podmiot musi być taki sam jak podmiot zdania głównego.

Różnica względem gérondif i przymiotników odczasownikowych

Trzy formy na -ant wyglądają podobnie, ale zachowują się różnie:

• Imiesłów czasu teraźniejszego (odsłowny, nieodmienny, bez en): opisuje/identyfikuje rzeczownik lub podaje przyczynę. Une femme conduisant vite.
• Gérondif (en + imiesłów): odnosi się do podmiotu czasownika głównego i wyraża sposób, środek lub jednoczesność — „robiąc coś/przez robienie czegoś” (zob. lekcję 42). Elle chante en conduisant.
• Przymiotnik odczasownikowy (przymiotnik powstały z imiesłowu): opisuje cechę, zgadza się w rodzaju i liczbie i często ma inną pisownię. Une journée fatigante.

Przymiotnik odczasownikowy często zmienia pisownię względem imiesłowu odsłownego:

Test: jeśli można dodać dopełnienie lub przysłówek, to jest to czasownik (imiesłów) -> zachowaj pisownię -guant/-quant i brak zgodności. Jeśli po prostu określa rzeczownik, to jest to przymiotnik -> użyj -gant/-cant i uzgodnij go.

Formy i schematy

Tworzenie z formy nous, plus trzy nieregularne:

Prosty kontra złożony (złożony oznacza czynność zakończoną przed czasownikiem głównym):

Przykłady

Typowe błędy

• des touristes cherchants leur hôtel -> des touristes cherchant leur hôtel — imiesłów odsłowny jest nieodmienny, nigdy nie dodawaj -s ani -e.
• une journée fatiguante -> une journée fatigante — jako przymiotnik traci u i się zgadza.
• Il travaille parlant au téléphone -> Il travaille en parlant au téléphone — „robiąc coś” wymaga gérondif z en, nie samego imiesłowu.
• Étant malade, le médecin m’a examiné -> Étant malade, j’ai vu le médecin — imiesłów na początku musi mieć ten sam podmiot co zdanie główne (to ja jestem chory).
• Ayant fini, le repas était froid -> Ayant fini, il a trouvé le repas froid — ten, kto skończył, musi być podmiotem; posiłek nie może „skończyć”.
• les gens que habitant ici -> les gens habitant ici — imiesłów już zastępuje qui habitent; nie zachowuj zaimka względnego.

Wskazówki

• Twórz niemal każdy imiesłów z formy nous czasu teraźniejszego; tylko étant, ayant, sachant są nieregularne.
• Jeśli można zastąpić słowo na -ant przez qui + czasownik w formie osobowej, to jest to imiesłów odsłowny i pozostaje nieodmienny.
• Użyj ayant / étant + imiesłowu czasu przeszłego dla przyczyny, która miała miejsce przed czynnością główną.
• Imiesłów czasu teraźniejszego jest dość oficjalny lub pisemny; w mowie zdanie względne (qui…) często brzmi naturalniej.
• Sprawdzenie pisowni dla przymiotników: fatigant traci u z formy czasownikowej, provocant i communicant zamieniają swoje qu na c, a différent, précédent, négligent kończą się na -ent.
• Dodaj en w chwili, gdy masz na myśli „robiąc coś/przez robienie czegoś” — to zmienia formę w gérondif (lekcja 42), inną konstrukcję.