W skrócie

plus-que-parfait to „przeszłość sprzed przeszłości”: opisuje czynność, która była już zakończona, zanim wydarzyła się inna czynność przeszła. Tworzy się go za pomocą avoir lub être w imparfait + imiesłów czasu przeszłego: j’avais mangé (zjadłem [wcześniej]), elle était partie (ona [wcześniej] wyszła).

Zasada

plus-que-parfait działa dokładnie tak jak passé composé, tylko czasownik posiłkowy stawiasz w imparfait zamiast w czasie teraźniejszym. Wszystko, co już wiesz o passé composé — wybór czasownika posiłkowego, zasady zgodności, miejsce przeczenia i zaimków — zostaje bez zmian.

Kiedy go używać. Użyj go, aby pokazać, że jedno zdarzenie przeszłe wydarzyło się wcześniej niż inne zdarzenie przeszłe, o którym już mówisz:

• Czynność wcześniejsza: Quand je suis arrivé, ils avaient déjà dîné. (Kiedy przyjechałem, oni już zjedli kolację.)
• Wyjaśnienie sytuacji z przeszłości: J’étais fatigué parce que je n’avais pas dormi. (Byłem zmęczony, bo nie spałem.)
• Zakończone tło przed sceną w imparfait: Elle avait rangé la maison; tout était propre. (Posprzątała dom; wszystko było czyste.)

Słowa takie jak déjà (już), ne…pas encore (jeszcze nie), avant (przedtem) i quand często go sygnalizują.

avait / était + imiesłów czasu przeszłego

Wybierz czasownik posiłkowy tak samo jak w passé composé:

• Większość czasowników bierze avoir: j’avais parlé, nous avions fini, tu avais vu.
• Czasowniki ruchu/zmiany z „domu” être oraz wszystkie czasowniki zaimkowe biorą être: il était venu, elles étaient arrivées, je m’étais levé.

Jedyna nowość do zapamiętania to imparfait czasownika posiłkowego (avais, avait, avions… / étais, était, étaient…). Sam imiesłów jest dokładnie taki sam, jakiego już używasz w passé composé — łącznie ze zgodnością (zob. tabelę poniżej).

Przeszłość sprzed przeszłości

Wyobraź sobie oś czasu z dwoma punktami w przeszłości. plus-que-parfait oznacza ten wcześniejszy:

• (wcześniej) elle avait fermé la porte -> (później) je suis entré.
• Angielski używa „had + imiesłów” dokładnie w tych samych miejscach, więc możesz tłumaczyć dosłownie: avait fermé = „had closed”.

Bez niego kolejność zdarzeń jest niejasna; z nim — kryształowo jasna.

Warunek wstępny dla si typu 3 i mowy zależnej

plus-que-parfait jest silnikiem dwóch późniejszych konstrukcji:

• Si typu 3 (nierealna przeszłość): zdanie z si bierze plus-que-parfait -> Si j’avais su, je serais venu. (Gdybym wiedział, przyszedłbym.) Zob. lekcję 36.
• Mowa zależna: passé composé w mowie niezależnej zmienia się w plus-que-parfait, gdy czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym -> „J’ai fini” -> Il a dit qu’il avait fini. Zob. lekcję 43.

Opanuj teraz tę formę, a obie te konstrukcje staną się mechaniczne.

Formy i schematy

Czasownik posiłkowy w imparfait:

Pełny plus-que-parfait — jeden czasownik z avoir, jeden czasownik z être:

Zgodność imiesłowu czasu przeszłego (te same zasady co w passé composé):

Przykłady

Typowe błędy

• Quand je suis arrivé, ils ont déjà dîné -> Quand je suis arrivé, ils avaient déjà dîné — wcześniejsza czynność potrzebuje plus-que-parfait, a nie passé composé.
• j’ai su la vérité (przed inną przeszłością) -> j’avais su la vérité — użyj czasownika posiłkowego w imparfait, a nie w czasie teraźniejszym, dla przeszłości sprzed przeszłości.
• elle avait partie -> elle était partie — partir bierze être, więc czasownikiem posiłkowym musi być était, a nie avait.
• elles étaient venu -> elles étaient venues — z être imiesłów zgadza się z podmiotem (rodzaj żeński liczba mnoga).
• Si j’aurais su -> Si j’avais su — zdanie z si w hipotezie typu 3 bierze plus-que-parfait, nigdy tryb warunkowy.
• il a dit qu’il a fini -> il a dit qu’il avait fini — po czasowniku wprowadzającym w przeszłości zakończona czynność przesuwa się do plus-que-parfait.

Wskazówki

• Wzór do zapamiętania: imparfait czasownika avoir/être + imiesłów czasu przeszłego. Jeśli potrafisz zbudować passé composé, po prostu przesuń czasownik posiłkowy do imparfait.
• Angielskie „had + done” odpowiada jeden do jednego plus-que-parfait — przetłumacz to dosłownie jako sprawdzian.
• Wybór czasownika posiłkowego i zgodność są identyczne jak w passé composé (lekcje 20-21); nie ma tu nic nowego do nauczenia.
• Zwracaj uwagę na déjà, ne…pas encore i avant de — bardzo często wymuszają ten czas.
• Czasowniki zaimkowe i czasowniki ruchu używają être: je m’étais levé, nous étions rentrés.
• Utrwal teraz tę formę: to niezbędna połowa si typu 3 (lekcja 36) i mowy zależnej w przeszłości (lekcja 43).