Hay (jest, są)

A1 Hay 7 / 49

W skrócie

Hay znaczy „jest” oraz „są”. To jedna, niezmienna forma czasownika haber, której używasz, by powiedzieć, że coś istnieje lub jest obecne, bez wskazywania na konkretną, już znaną rzecz.

Zasada

hay to specjalna forma bezosobowa — nie ma podmiotu i nigdy się nie zmienia przez liczbę. To samo słowo działa dla jednej rzeczy albo wielu:

Hay un libro en la mesa. / Hay tres libros en la mesa.

Użyj hay, by wprowadzić lub policzyć rzeczy — łączy się więc ze słowami, które pozostawiają rzecz nieokreśloną:

przedimek nieokreślony: Hay un banco cerca.
liczebnik: Hay cinco personas.
bez przedimka — rzecz niepoliczalna lub w liczbie mnogiej (Hay agua. Hay problemas.), albo rzeczownik w liczbie pojedynczej nazywający czynność lub usługę, a nie jeden jej egzemplarz: Hoy hay clase. En el pueblo no hay farmacia. („żadnej apteki w ogóle”; no hay una farmacia policzyłoby je).
kwantyfikator: Hay mucho tráfico. Hay algunas tiendas.

Nie używaj hay z przedimkiem określonym, zaimkiem dzierżawczym, wskazującym ani z nazwą własną. Wskazują one na rzecz znaną, a żeby powiedzieć, gdzie znana rzecz się znajduje, używa się estar (Lekcja 6):

istnieje / nowe dla słuchacza -> hay	znane / konkretne -> estar
Hay un supermercado aquí.	El supermercado está aquí.
Hay una farmacia cerca.	La farmacia está cerca.
¿Hay un baño? / ¿Dónde hay un baño? (którakolwiek)	¿Dónde está el baño? (ta, którą znamy)

Tylko czas teraźniejszy to hay. W innych czasach używa się zwykłej trzeciej osoby liczby pojedynczej czasownika haber, i nadal zostaje w liczbie pojedynczej, niezależnie od tego, ile jest rzeczy:

Czas	Forma	Znaczenie
Teraźniejszy	hay	jest / są
Przeszły niedokonany	había	było / były
Przeszły prosty	hubo	było / były (wydarzenie)
Przyszły	habrá	będzie / będą
Przeszły złożony	ha habido	było / były (do tej pory)

Formy i schematy

Wybór między hay a estar:

Pytanie	Czasownik w odpowiedzi
Czy to istnieje? / Ile tego jest?	hay (+ un/una, liczebnik, kwantyfikator albo bez przedimka)
Gdzie jest ta konkretna rzecz?	estar (+ el/la/los/las, nazwa, zaimek dzierżawczy)

hay + rzeczownik ma zawsze tę samą postać: hay + (ilość) + rzeczownik. Nie ma tu nic do odmiany dla liczby pojedynczej czy mnogiej.

Przykłady

Español	Polski
Hay un supermercado cerca de aquí.	Niedaleko stąd jest supermarket.
¿Cuántas personas hay en la clase?	Ile osób jest w klasie?
Hay mucho tráfico esta mañana.	Dziś rano jest duży ruch.
No hay leche en la nevera.	W lodówce nie ma mleka.
En Madrid hay muchos museos.	W Madrycie jest wiele muzeów.
Había mucha gente en la fiesta.	Na przyjęciu było dużo ludzi.
Mañana habrá una reunión.	Jutro będzie zebranie.
El libro está en la mesa.	Książka jest na stole.

Typowe błędy

Hay el libro en la mesa -> El libro está en la mesa — rzecz konkretna, znana (z el) bierze estar, nie hay.
Han muchos coches -> Hay muchos coches — hay nigdy nie przechodzi w liczbę mnogą; jedna forma obejmuje obie liczby.
Hayn tres personas -> Hay tres personas — takiego słowa nie ma; zawsze jest to hay.
¿Dónde hay el baño? -> ¿Dónde está el baño? — by zapytać, gdzie jest konkretne, znane miejsce, użyj estar.
Habían muchas personas -> Había muchas personas — nawet w przeszłości haber zostaje w liczbie pojedynczej; nie uzgadnia się z rzeczownikiem.
Hay mi coche aquí -> Mi coche está aquí — zaimek dzierżawczy wskazuje rzecz znaną -> estar.

Wskazówki

Myśl o hay jako o „istnieje” — przedstawia coś po raz pierwszy; estar lokalizuje coś już znanego.
hay jest zastygłe: nigdy nie dodawaj -n, nigdy nie stawiaj w liczbie mnogiej, cokolwiek po nim następuje.
Jeśli przed rzeczownikiem możesz postawić „ten/ta/to”, „mój” albo nazwę własną, przejdź na estar.
dónde łączy się z dowolnym z dwóch czasowników: ¿Dónde hay una farmacia? pyta o którąkolwiek, jaka się znajdzie, ¿Dónde está la farmacia? o tę jedną, którą oboje mamy na myśli — to, co czyniło ¿Dónde hay el baño? błędnym, to el, nie dónde.
Przeszłość i przyszłość nadal używają jednej formy w liczbie pojedynczej: había, hubo, habrá — opieraj się bardzo częstemu (ale niepoprawnemu) habían.